کاربرد شگردهای زمان در تکوین فرایند گفتمان روایی در رمان «رجالٌ فی الشّمس» اثر غسان کنفانی

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 طالب الدکتوراه، قسم اللغة دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین، پیشواالفارسیة و آدابها بجامعة آزاد، فرع ورامین-بیشوا، ایران.

2 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین، پیشوا

المستخلص

در گفتمان روایی «ژنت»، بر داستان و چگونگی بیان آن یعنی گفتمان، هر دو تأکید می‌گردد و به روایت به‌ عنوان تعاملی میان داستان و گفتمان نگریسته می‌شود. گفتمان در این رویکرد سه جنبه دارد: الف) زمان که خود متشکل است از: نظم، تداوم، تکرار؛ ب) وجه؛ ج) لحن. نظریۀ ژنت به توصیف روابط میان جهان روایت‌شده، روایت در چهارچوب نموده‌شده و روایتگری می‌پردازد. در این جستار به روش توصیفی ـ تحلیلی سعی شده علاوه بر معرفی نظریۀ ژنت و اثبات کاربست این رویکرد بر تحلیل رمان‌های عربی، با بررسی ساختار زمان، کانون‌های روایت، فاصلۀ روایت با بیان راوی و انواع دیدگاه به‌کاررفته در رمان، به تحلیل متن روایی پرداخته و توانایی داستان‌پردازی نویسنده در شکل دادن به ‌نظام و ساختار روایی رمان، سنجیده شود. این رمان از نظم روایی مثبتی برخوردار است اما شخصیت‌های اصلی آن بازگشت‌هایی به خاطرات خود دارند که این امر، روایت را دچار زمان‌پریشی گذشته‌نگر ساخته‌است. نویسنده از تلخیص برای معرفی شخصیت‌های فرعی داستان استفاده کرده و گاه با حذف رویدادهای واقع‌شده، بر روند روایتگری سرعت می‌بخشد. با هدف بالا بردن میزان اضطراب داستان، گاه صحنه، به ‌صورت نقل‌قول مستقیم آزاد جریان می‌یابد. تکرارها همگی نمادهایی معنادارند. راوی، برون‌داستانی و دانای کل است و به ارزیابی دیده‌ها و شنیده‌های خود نمی‌پردازد.

الكلمات الرئيسية


کتابنامه

عربی

آلن، روجر (1986م): الروایة العربیة، بیروت، المؤسسة العربیه للدراسات و النشر.

حمود، ماجده (2000م): مقاربات تطبیقیة فی الادب المقارن، دمشق، اتحاد الکتاب العرب.

صالح، نضال (2004م): نشید الزیتون؛ قضیة الارض فی الروایة العربیة الفلسطینیة، دمشق، اتحاد الکتاب العرب.

عبداالله، محمدحسن (1989م): الریف فی الروایة العربیة، الکویت، عالم المعرفة.

العید، یمنی (1986م): الراوی، الموقع و الشکل (دراسة فی سرد الروائی)، بیروت، مؤسسة الابحاث العربیة.

کنفانی، غسّان (1980م): رجالٌ فی الشمس، الطبعة الثانیة، بیروت، الدار البیضاء.

..... (1977م): الاعمال الکاملة (الروایات)، المجلد الاول، بیروت، دارالطلیعة للطباعة و النشر.

لحمدانی، حمید (1991م): بنیة النص السردی من منظور النقد الأدبی، بیروت، المرکز الثقافی العربی للطباعة و النشر و التوزیع، الطبعة الأولی.

وادی، فاروق (1981م): ثلاث علامات فی الروایة العربیة، بیروت، منظمة التحریر الفلسطینیة.

فارسی

احمدی، بابک (1380ش): ساختاروتأویلمتن، تهران: مرکز.

پرینس، جرالد (1394ش): درآمدی به روایت‌شناسی، مترجم: هوشنگ رهنما، تهران: هرمس.

تودوروف، تزوتان (1395ش): بوطیقای ساختارگرا، مترجم: محمد نبوی، تهران: آگه.

مارتین، والاس (1395ش): نظریه‌های روایت، مترجم: محمد شهبا، تهران: هرمس.

مکاریک، ایرنا ریما (1385ش): دانشنامهنظریه‌هایادبیمعاصر، مترجم: محمد نبوی؛ مهران مهاجر، تهران: آگه.

مکوئیلان، مارتین (1388ش): گزیدهمقالاتروایت، مترجم: فتاح محمدی، تهران: مینوی خرد.

انگلیسی

Genette, Gerard (1980) , Narrative discourse; An essay in method, translated by Jean E. Lewin, New York: Comell University Press.

مجلات

ترکمانی، حسینعلی و دیگران (1396ش)، «تحلیل روایت‌شناسی سوره نوح برمبنای دیدگاه رولان بارت و ژرار ژنت»، پژوهش‌های ادبی قرآنی، سال پنجم، شمارۀ سوم، صص 91- 116.

سوسونی، ابر و دیگران (1397م)، «زمان روایی و کارکرد آن در فرایند تولید درونمایة داستان کوتاه «الخطوبه» اثر بهاء طاهر»، مجلة الجمعیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة و آدابها، فصلیة علمیة محکمة، دورۀ 14، شماره 49، صص 21-40.

عباس، احسان (1973م)، «المبنی الرمزی فی قصص غسّان کنفانی»، المعرفة، العدد 123، صص 7- 16.

عبدی، صلاح‌الدین و مریم مرادی (1390ش)، «کارکرد راوی در شیوه روایتگری رمان پایداری»، ادبیات پایداری، سال سوم، شماره پنجم، صص 259-294.

گودرزی لمراسکی، حسن و دیگران (1391ش)، «بررسی رابطه زمان و جذابیت در روایت «الافق وراء البوابة» از غسّان کنفانی»، مجلة الجمعیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة و آدابها، فصلیة علمیة محکمة، دورۀ 8، شماره 25، صص 113-145.

میرزایی، فرامرز و مریم مرادی (1390ش)، «شگردهای روایت زمان در ادبیات پایداری فلسطین»، کاوش‌نامه ادبیات تطبیقی، شمارۀ 2، صص 175-206.

یعقوبی، رؤیا (1391ش)، «روایت‌شناسی و تفاوت میان داستان و گفتمان بر اساس نظریات ژرار ژنت»، پژوهشنامه ادب حماسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد رودهن، دورۀ 8، شماره13، صص289-311.