طهران، بهجت آباد، شارع بزشک، شارع الشهید الدکتور حسن عضدی، البناء رقم 76، الطابق 2، الغرفة رقم 224، الجمعیة العلمیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات عربی- دانشگاه بین المللی امام خمینی

المستخلص

میدان­های معنایی یکی از نظریه­­های اصلی در علم معنا­­شناسی است. میدان­ معنایی به مجموعه­ واژگانی گفته می­شود که در معنا با یک­دیگر مرتبط بوده و ذیل یک واژۀ­ عام قرار می­گیرند. به­ کارگیری این نظریه می­تواند راهکاری برای تحلیل جهان­متن شاعر باشد. نگارندگان در این مقاله بر­آنند تا با روش استنادی–تحلیلی و به ­کارگیری این نظریه، ابیاتی از خمریۀ­ ابن فارض را به عنوان نمونه تحلیل نمایند. در تحلیل مورد نظر، روابط معنایی جدیدی بین واژگان آشکار می­گردد؛ مفاهیمی چون: عشق ازلی، محبّت پروردگار، انوار الهی، مشاهده و تجلّی، هدایت و راه­یافتن به سوی سعادت و همچنین مفهوم فراگیر روح­بخشی می الهی هر کدام یک میدان معنایی را در اشعار تحلیل‌شده، تشکیل داده­اند و واژگان مرتبط ذیل آن­ها قرار گرفته‌است. در نتیجه، با کاربست نظریۀ میدان‌های معنایی در این مقاله، هندسۀ معنایی هر بیت با تحلیل میدان­های معنایی مماس ذیل میدان معنایی کلّی بیت  به شکلی منسجم تحلیل می­گردد و مجموعه میدان‌های معنایی برخاسته از هر بیت ذیل میدان کلّی عرفان ابن فارض قرار گرفته و در نهایت جهان متن شاعر را تشکیل می‌دهد. چنین روندی در معناگشایی، ضمن اینکه کارکرد نظریه مورد نظر را در سطوح فراتر از بررسی واژه روشن می‌سازد، در نهایت، جلوه‌های متفاوتی از زیبایی نهفته در معنا را نیز آشکار می‌سازد.

الكلمات الرئيسية

فهرست منابع

کتاب‌ها:

ـ اقبالى، عباس و سید رضا میر احمدى(1392ش). گلچینی از متون عرفانی. تهران: سمت، چاپ هشتم.

ـ جامی، عبدالرحمن (بی­تا)، شرح قصیده خمریه ابن فارض. تهران:  بنیاد مهر

ـ عمر، أحمد مختار (1998)، علم الدلالة، القاهرة: عالم الکتب،ط5.

ـ همدانى، میر سید على (بی­تا)، سقاخانه­ی سرشت­ها؛ شرح قصیده خمریه ى ابن فارض مصرى در بیان شراب محبت.

مقالات:

ـ صادقی اصفهانی، لیلا، (1389ش)، «بررسی عناصر جهان متن بر اساس رویکرد بوطیقای شناختی در یوزپلنگانی با من دویده اند بیژن نجدی»، نقد ادبی، ش10، صص ۱۱۵-۱۴۲.

-رزوق، فرج رزوق، (1976ش)، «نازک الملائکة و التجربة الشعریة»، جامعة بغداد کلیة  الآداب، العدد 20.

ـ لطفی، سید مهدی، (1395ش)، «در آمدی بر کاربرد نظریه حوزه معنایی در مطالعات قرآنی»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا (س). سال 13. ش3، صص 119- 140.

ـ گلفام، ارسلان و شیررضا فرزانه، و روشن بلقیس،  (1392ش)، «کاربرد نظریه جهان متن در شناسایی عناصر سازنده متن روایی داستان شازده احتجاب بر مبنای رویکرد شعرشناسی شناختی». جستارهای زبانی، ش5، صص 183 – 206.