طهران، بهجت آباد، شارع بزشک، شارع الشهيد الدکتور حسن عضدي، البناء رقم 76، الطابق 2، الغرفة رقم 224، الجمعية العلمية الإيرانية للغة العربية وآدابها

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استاديار گروه زبان و ادبيات عربي دانشگاه بين المللي امام خميني(ره)

2 دانشجوي کارشناسي ارشد زبان و ادبيات عربي- دانشگاه بين المللي امام خميني

المستخلص

ميدان­هاي معنايي يکي از نظريه­­هاي اصلي در علم معنا­­شناسي است. ميدان­ معنايي به مجموعه­ واژگاني گفته مي­شود که در معنا با يک­ديگر مرتبط بوده و ذيل يک واژۀ­ عام قرار مي­گيرند. به­ کارگيري اين نظريه مي­تواند راهکاري براي تحليل جهان­متن شاعر باشد. نگارندگان در اين مقاله بر­آنند تا با روش استنادي–تحليلي و به ­کارگيري اين نظريه، ابياتي از خمريۀ­ ابن فارض را به عنوان نمونه تحليل نمايند. در تحليل مورد نظر، روابط معنايي جديدي بين واژگان آشکار مي­گردد؛ مفاهيمي چون: عشق ازلي، محبّت پروردگار، انوار الهي، مشاهده و تجلّي، هدايت و راه­يافتن به سوي سعادت و همچنين مفهوم فراگير روح­بخشي مي الهي هر کدام يک ميدان معنايي را در اشعار تحليل‌شده، تشکيل داده­اند و واژگان مرتبط ذيل آن­ها قرار گرفته‌است. در نتيجه، با کاربست نظريۀ ميدان‌هاي معنايي در اين مقاله، هندسۀ معنايي هر بيت با تحليل ميدان­هاي معنايي مماس ذيل ميدان معنايي کلّي بيت  به شکلي منسجم تحليل مي­گردد و مجموعه ميدان‌هاي معنايي برخاسته از هر بيت ذيل ميدان کلّي عرفان ابن فارض قرار گرفته و در نهايت جهان متن شاعر را تشکيل مي‌دهد. چنين روندي در معناگشايي، ضمن اينکه کارکرد نظريه مورد نظر را در سطوح فراتر از بررسي واژه روشن مي‌سازد، در نهايت، جلوه‌هاي متفاوتي از زيبايي نهفته در معنا را نيز آشکار مي‌سازد.

الكلمات الرئيسية

فهرست منابع

کتاب‌ها:

ـ اقبالى، عباس و سید رضا میر احمدى(1392ش). گلچینی از متون عرفانی. تهران: سمت، چاپ هشتم.

ـ جامی، عبدالرحمن (بی­تا)، شرح قصیده خمریه ابن فارض. تهران:  بنیاد مهر

ـ عمر، أحمد مختار (1998)، علم الدلالة، القاهرة: عالم الکتب،ط5.

ـ همدانى، میر سید على (بی­تا)، سقاخانه­ی سرشت­ها؛ شرح قصیده خمریه ى ابن فارض مصرى در بیان شراب محبت.

مقالات:

ـ صادقی اصفهانی، لیلا، (1389ش)، «بررسی عناصر جهان متن بر اساس رویکرد بوطیقای شناختی در یوزپلنگانی با من دویده اند بیژن نجدی»، نقد ادبی، ش10، صص ۱۱۵-۱۴۲.

-رزوق، فرج رزوق، (1976ش)، «نازک الملائکة و التجربة الشعریة»، جامعة بغداد کلیة  الآداب، العدد 20.

ـ لطفی، سید مهدی، (1395ش)، «در آمدی بر کاربرد نظریه حوزه معنایی در مطالعات قرآنی»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا (س). سال 13. ش3، صص 119- 140.

ـ گلفام، ارسلان و شیررضا فرزانه، و روشن بلقیس،  (1392ش)، «کاربرد نظریه جهان متن در شناسایی عناصر سازنده متن روایی داستان شازده احتجاب بر مبنای رویکرد شعرشناسی شناختی». جستارهای زبانی، ش5، صص 183 – 206.