طهران، بهجت آباد، شارع بزشک، شارع الشهید الدکتور حسن عضدی، البناء رقم 76، الطابق 2، الغرفة رقم 224، الجمعیة العلمیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

2 دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه یزد

المستخلص

تلعب الکتب المدرسیّة دوراً بارزاً فی تحقّق عملیّة التنشئة الاجتماعیّة لدی الطلبة لأنّهم یتعرّضون لما فیها من کلمات وصور ورسوم علی مدی سنوات غیر قلیلة بحیاتهم الدراسیة. یتمّ تدریس کتب العربیة بالثانویات الإیرانیة حالیاً فی کافّة أصقاع البلاد بما فیها من أعراق وقومیّات یختلف بعضها عن بعض. فقضیّة کیفیّة تمثّل الهویّة الوطنیة بهذه الکتب علی وجه العموم والهویّة الإیرانیة تحدیداً من القضایا التی تتطلّب إمعان الباحثین والمعنیّین بشؤون التربیة والتعلیم. بناءً علی ذلک تستعرض هذه الدراسة ملامح الهویّة الإیرانیة المتجلّیة فی طیّات کتب العربیة الثلاثة للمرحلة الثانویة الأولی ترکیزاً علی أسلوب تحلیل المحتوی. فتمّ تحدید خمسة عناصر أو مکوّنات للهویّة الإیرانیة فی ضوء ما صرّح بها فی بعض الوثائق المرجعیة للجمهوریة الإسلامیة الإیرانیة وهی: «المدن والأماکن الواقعة فی جغرافیا إیران»، و«الأعراف والطقوس الإیرانیّة»، و«الشخصیّات والمفاخر الوطنیّة الإیرانیّة»، و«الرموز الوطنیّة»، و«القومیّات الإیرانیّة» وبالتّالی تمّ استخراج العناصر المتمثّلة بکلّ من الکتب الثلاثة فی ثنایا النصوص من کلمات وصور ورسوم باعتبارها وحدات التحلیل فی الدراسة وذلک من خلال تصنیفها ضمن الجداول المخصّصة لها. تکشف النتائج أنّ هذه العناصر لم تتوزّع علی نحو متجانس بحیث لم تکن عناصر من الهویّة الإیرانیة فی موضع الاهتمام نحو الأعراف والطقوس والقومیّات الإیرانیة بالقیاس إلی غیرها وهذا ممّا لا ینسجم مع بعض الموادّ المندرجة بالدستور الإیرانی وأهداف وثیقة «برنامج التحوّل الأساسی» و«البرنامج الدرسی الوطنی» لوزارة التربیة والتعلیم الإیرانی.

الكلمات الرئيسية

 المصادر

أ) الکتب

- برنامه درسی ملی جمهوری اسلامی ایران (مصوبه 28/06/1391)، وزارت آموزش وپروش جمهوری اسلامی ایران.

- حاجیانی، إبراهیم (1388ه.ش)، جامعه شناسی هویت ایرانی، تهران، مجمع تشخیص مصلحت نظام، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک.

- دوران، بهزاد، (1387ه.ش)، هویت اجتماعی: رویکرد­ها و نظریه­ها، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.

- رجایی، فرهنگ، (1386ه.ش)، مشکل هویت ایرانیان امروز، تهران: نی.

- سازمان پژوهش وبرنامه ریزی آموزشی، (1397 ه.ش). عربی پایه هفتم دوره اول متوسطه1/114. دفتر تألیف کتابهای درسی عمومی ومتوسطه نظری. وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران.

- ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ، (1397 ه.ش). عربی پایه هشتم دوره اول متوسطه 125. دفتر تألیف کتابهای درسی عمومی ومتوسطه نظری. وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران.

- ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ . (1397 ه.ش). عربی پایه نهم دوره اول متوسطه 141. دفتر تألیف کتابهای درسی عمومی ومتوسطه نظری. وزارت آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران.

- عمر، أحمد مختار، (2008م)، معجم اللغة العربیة المعاصرة، المجلد الأوّل، القاهرة: منشورات عالم الکتب.

- کوشا، محمدمهدی، (1387ه.ش)، دانستنی­های سیاست: هویت (چاپ اول) تهران: وزارت علوم،تحقیقات وفناوری، دفتر برنامه ریزی اجتماعی و مطالعات فرهنگی.

- گودرزی، حسین، (1387ه.ش)، تکوین جامعه­شناختی هویت ملی در ایران، تهران: صدرا.

- منصور، جهانگیر، (1385ه.ش)، قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: دوران.

- میرمحمدی، داود، (1383ه.ش)، گفتارهایی درباره­ی هویت ملی در ایران، تهران: انتشارات تمدن ایرانی.

- یونگ، کارل گوستاو، (1359ه.ش)، انسان و سمبول­هایش، ترجمة ابو طالب صارمی ،چاپ دوم، تهران، کتاب پایا.

- Cunnings worth, A, (1995), Choosing your course book. Oxford: Heinemann.

- Smith, Anthony. D (1987); The Ethnic Origins of Nations, United States, Wiley-Blackwell.

- Woodward, Kath (2000); Questioning Identity: Gender, Class, Nation, London: Routledge.

 

ب) الدوریات

- آریا منش، بشیر، (1390ه.ش)، «حقوق اقلیت­ها از منظر قانون اساسی و موازین بین­المللی»، فصلنامه تعالی حقوق، تهران، سال چهارم، شماره 13، صص 77-94.

- أمین العالم، محمود، (1998م)، الهویة مفهوم فی طور التشکیل، مؤتمر" العولمة والهویة الثقافیة، سلسلة أبحاث المؤتمرات رقم 7، المجلس الأعلى للثقافة، القاهرة: الهیئة العامة لشؤون المطابع الأمیریة.

- حاجیانی، ابراهیم، (1379ه.ش)، «تحلیل جامعه­شناختی هویت ملی در ایران وطرح چند فرضیه»، فصلنامه مطالعات ملی، تهران، شماره 5، صص 193_228.

- دحــلان، عمر، (2014م). «مستوى مقروئیّة کتاب اللغة العربیّة للصف التاسع الأساسی فی فلسطین»، مجلة جامعة النجاح للأبحاث (والعلوم الإنسانیّة)، فلسطین، ج 28، صص 2877-2906.

- رمضان الأغا، عبد المعطی، (2004م)، «تحلیل أسئلة کتاب الجغرافیا للصف السادس الأساسی فی فلسـطین وفق تصنیف بلوم»، مجلـة الجامعـة الإسـلامیّة (سلسـلة الدراسات الإنسانیّة)، غزة، ج 12، العدد 1، صص 451-467.

- رهبری، مهدی ومیثم بلباسی وسید محمدجواد قربی (1394ه.ش)، «هویت ملی در سند تحول بنیادین آموزش وپرورش ج.ا.ا»، فصلنامه مطالعات ملی، سری 61، سال شانزدهم، شماره 1، صص 45 – 66.

- روح الأمینی، محمود ودیگران (1379ش)، «میزگرد فرهنگ وهویت إیرانی، فرصت­ها وچالش­ها»، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 4، صص 9 – 60.

- صادق زاده، رقیه ومرتضی منادی، (1387ه.ش)، «جایگاه نمادهای هویت ملی در کتابهای درسی ادبیات فارسی و تاریخ دوره متوسطه: رشته علوم انسانی»، فصلنامه نوآوری­های آموزشی، تهران، شماره 27، سال هفتم، صص 125-136.

- قاسمی، فرزانه، (1383ه.ش)، «مراتب و مؤلفه­های هویت»، مجموعه مقالات مبانی نظری هویت و بحران هویت، تهران، پژوهشکده علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی، صص145-161.

- معروفی، یحیی وصادق پناهی، (1393ه.ش)، «جایگاه مؤلفه­های هویت ملی- مذهبی در محتوای کتابهای ادبیات فارسی دورة متوسطه»، فصلنامه تعلیم وتربیت، تهران، دوره 30، شماره 4، صص 83 – 104.

- معینی­علمداری، جهانگیر، (1383ه.ش)، «هویت، تاریخ و روایت در ایران»، مجموعه مقالات ایران: هویت، ملیت، قومیت، به کوشش حمید احمدی، تهران: موسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی، صص 25-52.

ج) المواقع الإلکترونیة

- شورای عالی انقلاب فرهنگی (1390ه.ش)، «سند تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی»، از: https://www.medu.ir/