نشانه‌شناسی پدیدة «کودک جنگ» در شعر محمود درویش

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 وزارة التربیة و التعلیم

2 استاد دانشگاه رازی

المستخلص

پدیدة «کودک جنگ» برای شاعران مقاومت در حکم نشانه و مادة بامعنایی است که هویت‌دهندة بخشی از گفتمان پایداری و ساختارها و مناسبات درونی و بیرونی آن است. در شعر محمود درویش، شماری از نقش‌ها و دلالت‌هایی روایت می‌شوند که ارتباطی استوار میان معصومیت کودکی و دنیای پرخشونت جنگ را بازسازی می‌کنند و معناهای محتمل و گسترده‌ای را به این مفهوم پاک بشری متصل می‌سازند. در این مقاله با کمک رهیافت‌های مختلف نشانه‌شناسی و روش توصیف و تحلیل متن، شعر محمود درویش با موضوع کودک جنگ، تجزیه و معنایابی می‌شود و لایه‌های فکری و نشانه‌هایی همچون: عنوان، بینامتن، زمان، مکان، شخصیت، روایت، مؤلف، شگردهای یاری‌رسان به خواننده برای کشف معناهای اضافی، و نیز دیگر رمزگان موجود تحلیل و ارزیابی می‌شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که شعر کودک در آثار محمود درویش بیشتر کودکانه‌نما است تا کودکانه؛ یعنی زبان آن بزرگ‌سالانه است و تنها موضوع آن کودکانند. شعر او نشانه و بازتابی از یک زندگی است؛ زندگی خصوصی و عمومی یک شاعر که از بُعد کودکانة آن، هم در میان نشانه‌های دلپذیر و هم در میان نشانه‌های آزاردهنده در نوسان است. در شعر وی علاوه بر عناصر درون‌متن، تکیة فراوانی بر عناصر فرامتن و سوانح زندگی مؤلف می‌شود. از میان نشانه‌های شعر او سه نشانة زمان، مکان و شخصیت پربسامدترین نشانه‌های متنی هستند و همگی این نشانه‌ها امکان تأویل‌های گوناگون از شعر درویش را فراهم می‌سازند.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية