طهران، بهجت آباد، شارع بزشک، شارع الشهيد الدکتور حسن عضدي، البناء رقم 76، الطابق 2، الغرفة رقم 224، الجمعية العلمية الإيرانية للغة العربية وآدابها

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلف

دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس

المستخلص

کهن­الگوی «خویشتن»  به عنوان طرح‌وارة بنیادین ذهن بدوی گونة بشر و ذخیرة هوش افزای موروثی، از ضمیر ناخودآگاه جمعی سرچشمه می­گیرد. این تصویر ازلی با توجّه به روح زمانه، محتوای خودآگاهی و نمادهای رایج در یک جامعه و...، در ادبیات به صورت اشکال نمادین ظاهر می­شود. از نظر ساختاری، درونه­های این کهن­الگو دارای ساختارهای متضاد ذهنی و اوصاف روانی همچون کلیت، تعادل و معنویت است. این محتوا در اشکال نمادین در متون عرفانی نیز کارکرد روان­شناختی ویژه­ای دارد. در خمریة ابن­فارض، «می»  فرانمود نمادین انگارۀ «خویشتن» به شمار می­رود.
جستار کنونی با روش توصیفی ـ تحلیلی و تکیه بر آموزه­های مکتب روان­تحلیل­گری، تلاش می­کند تا از عنصر ادبی می در خمریة ابن ­فارض، فهم روان‌شناسانه ارائه کند. این نماد عینی، مورد فرافکنی ناخودآگاه ابن­فارض قرار گرفته و دارای کارکرد پویای شخصیتی ـ روانی و نشانگر خودکاوی­های روان‌شناسانه شاعر در راستای «واقعیت‌پذیری خویشتن» و ادغام آن در خودآگاهی­ است. ابن فارض به وسیلۀ این نماد که جهت­نمای چالش­ها و بالندگی­های روانی اوست، تلاش می­کند تا به تمامیت، یکپارچگی اضداد پیکره­های روانی، اشباع‌رانه­های معنوی و... دست یابد.

الكلمات الرئيسية

ابن ­الفارض (1990)، ديوان ابن­الفارض، شرحه و قدم له مهدي محمد ناصر الدين، بيروت: دار الکتب العلمية.
ابن ­تغری، جمال الدين يوسف (1355هـ ق)، النجوم الزاهرةفي ملوک مصر والقاهرة، ج 5، ط 1، القاهرة: دار الکتب،.
ابن­ خلکان (1275هـ ق)، وفيات الأعيان، ج1، القاهره.
ابن ­عماد، عبدالحی(1410 هـ ق)، شذرات الذهب في أخبار من الذهب، ج 5، ط 1، بيروت: دار الکتب العلمية.
أحمد ­بن ­اياس، محمد (1311هـ ق)، بدائع الزهور في وقائع الدهور، ج 1، ط 1، القاهرة: بولاق.
حلمي، محمد مصطفی (1985)، ابن­ الفارض والحب الإلهي، مصر: دار المعارف.
الدحداح، رشيد بن الغالب (1853م)، شرح ديوان ابن فارض، ط 1، مرسيلية: أرنود و شرکاء.
سيوطی، جلال­الدين (1292هـ ق)، حسن المحاضرةفي ملوک مصر والقاهرة، ج 1، ط 1، القاهرة: بولاق.
مرسلي، بولعشار(2015)، الشعر الصوفي في ضوء قراءات نقدیة حدیثه ـ ابن الفارض ـ أنموذجاً، إشراف الدکتور أحمد مسعود، أطروحة الدکتوراه.
بولن، شینودا (1395)، نمادهای اسطوره­ای و روانشناسی مردان، ترجمة مینو پرنیانی و با همکاری پرتو پارسی، چاپ پنجم، تهران: انتشارات آشیان.
بیلسکر، ریچارد (1384)، یونگ. ترجمة حسین پاینده. تهران: نشر طرح نو.
پاتریشا، آدسون (1395)، بیداری قهرمانان درون(دوازده گام ایجاد تحول عمقی در زندگی خود و دیگران). چاپ سوم. تهران: بنیاد فرهنگ زندگی.
جامی، عبدالرحمن (1373)، نفحات الأنس من حضرات القدس، چاپ دوم، تهران، مؤسسه اطلاعات.
رابرتسون، رابین (1395)، یونگ‌شناسی کاربردی. ترجمة ساره سرگلزایی. تهران: بنیاد فرهنگ زندگی.
سرگلزایی، محمدرضا (1396)، یادداشت­های یک روانپزشک، چاپ هشتم، تهران: نشر قطره.
سرگلزایی، محمدرضا (1393)، کوزه­ای از آب بحر(بازخوانی درس­های مثنوی برای زندگی امروز)، تهران: نشر بهار سبز.
شولتز، دوان­پي. و ديگران (1393)، نظريه­هاي شخصيت، ترجمة يحيي سيد محمدي، ويراست دهم (چاپ سي­ام)، تهران: نشر ويرايش.
فوردهام، فریدا (1397)، مقدمه­ای بر روان­شناسی یونگ، ترجمة مسعود میر بهاء، تهران: فراین.
فيست، جست و ديگران (1387)، نظريه­هاي شخصيت، ترجمة يحيي سيد محمدي، چاپ سوم، تهران: نشر روان.
مرادی، محمد هادی (1392)، گزیده­ای از دیوان سلطان العاشقین ابن­فارض مصری، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
مورنو، آنتونیو (1393)، یونگ، خدایان و انسان مدرن، ترجمة داریوش مهرجویی، چ8، تهران، نشر مرکز.
والتر اوداینیک، ولودیمر (1379)، یونگ و سیاست: اندیشه­های سیاسی و اجتماعی کارل گوستاو یونگ،ترجمة علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
 هال، کاولین اس. و دیگران (1393)، نظریه­های تحلیل روان 2، مقدمات روان‌شناسی یونگ، ترجمة شهریار شهیدی، قم: آیندة درخشان.
 یونگ­الف، کارل گوستاو (1382اصول نظری و شیوة روان‌شناسی تحلیلی یونگ، سخنرانی­های کلینیک تاویستوک، ترجمة فرزین رضاعی، تهران: ارجمند.
یونگ­الف، کارل گوستاو ب(1382)، تحلیل رؤیا (گفتارهایی در تعبیر و تفسیر رؤیا)، ترجمة رضا رضایی، چ2، تهران: نشر افکار.
یونگ­الف، کارل گوستاو (1385)، روان‌شناسی ضمیر ناخودآگاه، ترجمة محمدعلی امیری، چ4، تهران: علمی و فرهنگی.
یونگ­الف، کارل گوستاو (1389)، روح و زندگی، ترجمة دکتر لطیف صدقیانی، چ4، تهران: فراین.
یونگ­الف، کارل گوستاو (1390)، خاطرات، رویاها، اندیشه ها، ترجمة پروین فرامرزی، تهران: به نشر.
یونگ­الف، کارل گوستاو (1391)، یونگ پاسخ به ایوب، ترجمة فؤاد روحانی، چ4، تهران: دیبا.
یونگ­الف، کارل گوستاو الف(1392)، انسان و سمبولهایش، ترجمة محمود سلطانیه، چ9، تهران: نماد.
یونگ­الف، کارل گوستاو ب(1392)، روان­شناسی و کیمیاگری (انسان و اسطوره­هایش)، ترجمة محمود بهفروزی، چ2، تهران: چاپ نیل.
یونگ­الف، کارل گوستاو ج(1392)، مشکلات روانی انسان مدرن، ترجمة محمود بهفروزی، چ3، تهران: دیبا.
یونگ­الف، کارل گوستاو د(1392)، انسان در جست‌وجوی هویت خویشتن، ترجمة محمود بهفروزی، چ4، تهران: دالاهو.
یونگ­الف، کارل گوستاو الف(1393)، خود ناشناخته (فرد در جامعة امروزی)، ترجمة مهدی قائنی، چ2، تهران: فراین.
یونگ­الف، کارل گوستاو ب(1393)، روا‌نشناسی و شرق، ترجمة لطیف صدقیانی، چ3، تهران: دیبا.
یونگ­الف، کارل گوستاو ج(1393)، روان‌شناسی و تعلیم و تربیت، ترجمة علی محمد برادران رفیعی، چ3، تهران: دیبا. 2. منابع لاتین
Jung, Carl Gustav & Marie-Luise von Franz. (1964). Man and his Symbols. Reprint, Doubleday.
Jung, Carl Gustav, William Stanley Dell & Cary F. Baynes. (2001). Modern Man in Search of a soul. Routledge.
احمدزاده، علی و خليل پروينی (1396)، «روان تحلیل­گری کهن­الگوهای رشد در تائیّۀ کبرای ابن فارض»، مجلة زبان و ادبیات عربی (مجله ادبیات و علوم انسانی سابق)، مشهد، دانشگاه فردوسی، شماره 17، صص 1 ـ 25.
احمدزاده، علي و ديگران (2019م)، «روان­کاوی شخصیت ابن­فارض با تکیه بر انگارة انسان کامل»، مجلة جمعیة العلمیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، طهران، شماره 49، صص 111 ـ 130.
امیری، پریسا و يحيی معروف (1398)، «روانکاوی شخصیت ابن فارض در پرتو نظريۀ ژاک لکان»، فصلنامة لسان مبین (پژوهش ادب عربی)، قزوین، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، شماره 37، صص 1 ـ 24. 
بلاوی، رسول و دیگران (1396)، «بازنمود کهن­الگوهای یونگ در قصیده «سرود باران» اثر بدر شاکر السیاب»، مجلة جمعیة العلمیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، طهران، شماره 42، صص 89 ـ 108.
پشت­دار، علی محمد و محمدرضا عباس پور خرمالو (1388)، «کرامت از دیدگاه عرفان اسلامی و نظریه روان شناختی یونگ»، مجلة ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، تهران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، شماره 16، صص 59 ـ 84.
زهره­وند، سعید (1390)، «عشق و مستی در شعر ابن فارض و حافظ»، فصلنامة نقد و ادبیات تطبیقی (پژوهش­های زبان و ادبیات عربی)، کرمانشاه، دانشگاه رازی کرمانشاه، شماره3، صص 51 ـ 82.
صفری، جهانگیر و حمیده محمود نژاد (1385)، «بررسی برخی از کهن­الگوها در اشعار احمد شاملو»، مجلة پژوهش­های ادبی، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، شماره 11، صص 113 ـ 144.
طالب­زاده شوشتری، عباس و سعیده ممیزی (1398)، «تجلی خوانندۀ ضمنی در ساز موسیقی و تسمیة شراب، موردکاوی باده سرایی ابن فارض و أعشی)، مجلة ادب عربی، تهران، دانشگاه تهران، شماره 2، صص 87 ـ 107.
میرباقری فرد، سید علی اصغر و طیبه جعفری (1389)، «مقایسه تطبیقی سیر کمال­جویی در عرفان و روان شناسی یونگ»، مجلة ادبیات عرفانی، تهران، دانشگاه الزهراء، شماره 3، صص 1 ـ 33.
قائمی، فرزاد (1389)، «پیشینه و بنیادهای نظری رویکرد نقد اسطوره‌ای و زمینه و شیوة کاربرد آن در خوانش متون ادبی»، فصلنامة علمی- پژوهشی نقد ادبی. تهران، دانشگاه تربیت مدرس، شماره 12  11، صص33-56.