«المعجمة» و المعاجم بین العربیة ‌و الفارسیة

المؤلف

المستخلص

جاء القرآن الکریم بأفصح لغات العرب و دان العرب - و من بعدهم الآخرون بمختلف شعوبهم و أقوامهم- بالاسلام و دین القرآن، و جرت السنّة‌ النبویة هذا المجری فکانت لغة القرآن و السنّة أولی بالتدوین و الحفظ. فعکف المسلمون بجمیع فئاتهم و قطاعاتهم علی تدوین قواعد اللغة و تعیین الفصیح من الکلام استناداً إلی شواهد شعریة و نثریة و خاصة فی عصر الاحتجاج، فضلاً عن الآیات القرآنیة، مما جعل کلّ معنی لمفردة مستنداً إلی استخدامه نظماً أو نثراً، و هذا هو ما نسمیه «المعاجم التوصیفیة» و سبّب الأمر هذا أن تصبح القوامیس و المعاجم العربیة سدیدة مستندة لایشوبها شیء من اللبس أو الشبهة فی صحّة المفردات و فصاحتها و کونها مستخدمة عند من له سعة المعرفة بلغة ‌الضاد و بعیدة عن اللحن ... و هذا عکس ما حصل للغة الفارسیة؛ إذ عکف الایرانیون منذ اعتناقهم الإسلام علی حفظ لغة القرآن و رونقها و حدّتها مما جعلهم یهملون لغتهم الاُمّ، بینما کان کثیر من العلماء ینتجون آثارهم الشعریة و النثریة الغزیرة بهذه اللغة فإذا بنا نواجه أکداساً عظیمة من الکتب و الکراسات قد دوّنت و اُلّفت طیلة أکثر من عشرة قرون دون أن یعمل أحد فی تنقیة مفرداتها و نقد الفصیح منها من الردیء، فساد علیها الغموض و الابهام و اکتنفها التشویش و الالتباس حیث لا یمکن رفعه إلاّ عن طریق جمع هذه المفردات عن طریق تدوین «معاجم توصیفیة» لتصبح کالمعاجم و القوامیس العربیة مستندة إلی شواهد من النثر و النظم ... إلاّ أن غزارة التراث الفارسی یجعل هذا الأمر شاقّاً یکاد یکون شبه مستحیل...!!

الكلمات الرئيسية


-     ابن خلدون، مقدمة کتاب العبر و کتاب المبتدأ و الخبر ... کلکته 1274 ق – ترجمة فارسی، محمد پروین گنابادی، بنگاه ترجمه و نشر کتاب 1336 ش

-     ابن درید، جمهرة اللغة، حیدرآباد دکن، 1345 ق

-     ابن منظور انصاری، محمد بن مکرّم، لسان العرب، دارالفکر، بیروت 1954م

-     ابن الندیم، الفهرست، المطبعة ‌الرحمانیة، قاهره 1348 ق

-     احمدرضا (شیخ...)، معجم متن اللغة، دار مکتبة الحیاة، بیروت 1985 م

-     ادیب کرمینی، علی بن محمد بن سعید، تکملة الأصناف، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران 1385 ش

-    اسدی طوسی، لغت فرس، چاپخانة مجلس، تهران 1319 ش

-    اشتنگاس، فارسی انگلیسی (فرهنگ فارسی نویسان فرنگ) لندن (بدون تاریخ)

-    انجو شیرازی، جمال الدین، فرهنگ جهانگیری، انتشارات دانشگاه مشهد، مشهد 1351ش

-    بهار، محمدتقی، سبک‌شناسی یا تاریخ تطور نثر فارسی، چاپ تابان، تهران 1326 ش

-    تهانوی، محمد، کشاف اصطلاحات الفنون، کلکته 1866 م، تهران 1967 م

-    ثعالبی، عبدالملک، یتیمة الدهر، بیروت 1403ق

-    جانسن، فارسی عربی انگلیسی (فرهنگ فارسی نویسان فرنگ)، لندن 1852م

-    حاج خلیفه، ملا کاتب چلبی، کشف الظنون عن أسامی الکتب و الفنون، قاهره 1311ق

-    خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین (ترتیب...)، انتشارات اسوه، تهران 1414ق

-    دائرة المعارف بزرگ اسلامی، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تهران 1368 ش و مابعد

-    داعی الاسلام، سید محمد علی، فرهنگ نظام، حیدرآباد دکن 1346 ق

-    دزی، ذیل فرهنگهای عربی، پاریس 1927م

-    دهخدا، علی اکبر، یادداشتهای پراکنده، تکملة مقدمة لغت‌نامة دهخدا، تهران 1372ش

-    زبیدی، محمد مرتضی حسینی، تاج العروس من جواهر القاموس، کویت 1980 م

-    سروری، محمد قاسم بن حاجی محمد کاشانی، مجمع الفرس یا فرهنگ سروری، انتشارات علی اکبر علمی، تهران 1338 ش

-    شعوری، لسان العجم، قسطنطنیه 1155 ق

-    فروزانفر، بدیع الزمان، سخن و سخنوران، چاپخانة بیست و پنجم شهریور، تهران 1350ش

-    فیروز آبادی، مجد الدین محمد، قاموس المحیط، هند 1324 ق

-    قاضی خـان بدرمحمد دهار، أداة الفضلاء، نسخة کتابخانة لغت‌نامة ‌دهخدا، تألیف 822ق – دستور الاخوان، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، تهران 1349 ش

-  لغت‌نامة دهخدا (بسبب متعدد بودن مؤلفان فقط به «لغت‌نامه» ارجاع داده شده است).

-  محمد بن خلف تبریزی، برهان قاطع، تصحیح محمد معین، انتشارات امیر کبیر، تهران 1357ش

-  مدنی تتوی، عبدالرشید، فرهنگ رشیدی، انتشارات بارانی، تهران 1337 ش

-  معین، محمد، مقدمة برهان قاطع، انتشارات امیرکبیر، تهران 1357 ش

-  ملاکاتب چلبی، کشف الظنون عن أسامی الکتب و الفنون، استامبول 1310 ق

-  منزوی، علی نقی، فرهنگنامه‌های عربی به فارسی، انتشارات دانشگاه تهران، 1337 ش

-  ناصرخسرو، سفرنامه، انجمن آثار ملی، تهران 1354ش

-  نفیسی، سعید، مقدمة برهان قاطع، انتشارات امیرکبیر، تهران 1357 ش

-  یغما، مجله، ش1، سال 4، تهران فروردین 1330 ش