طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه اصفهان

المستخلص

آشنایی عربی­زبانان با کشورداری امپراتوری ساسانی باعث احساس نیاز دولت­های بزرگِ عربی ـ اسلامی به وجود طبقه­ دبیران (کاتبان و منشیان دواوین دولتی) گردید و زمینه­ساز حضور دبیران ایرانی­تبارِ دوزبانه در دیوان­های رسائل شد. لذا تربیت نسلی از ادیبان دولتی ضرورت یافت و دانشمندان ایرانی چون ابن ‌قتیبه دینوری (276ـ213هـ)، عبدالرحمن همدانی (327ـ؟هـ)، و ثعالبی نیشابوری (429ـ350هـ)، بر آن شدند تا با تألیف کتاب­های أدب الکاتب، الألفاظ الکتابیة و فقه اللغة وأسرار العربية، این مهم را پاسخ گویند. کتاب­های ارزشمندی که خود بسته­هایی آموزشی به­شمار می­آیند و با توجه ­به زمان تألیف، باید آن را یک اقدام آموزشی پیشرفته و هوشمندانه تلقّی کرد. این پژوهش با تکیه بر روش تحلیل محتوا (کمّی و کیفی) به بررسی مباحث مورد توجه نویسندگان پرداخته و نسبت کمّی آنها را براساس داده­های آماری به­دست­آمده سنجیده­است. موادّ آموزشی شامل این زمینه­ها می­شود: واژه­شناسی، درست­نویسی، اصلاح خطاهای تلفظی، آشنایی با ساختارهای صرفی افعال و نام­ها با تکیه بر نکات معنایی و برخی از مسائل کاربردی نحو و بلاغت. طبق بررسی آماری، هر سه بسته، واژه­شناسی را به میزان (81%) از مطالب اساسی آموزش کاربردی عربی دانسته و به ترتیب به موضوعات دستور زبانی به میزان (13%) و بلاغت به میزان (6%) توجه داشته‌اند؛ اما به­طور جداگانه ابن قتیبه بیشتر به دستور زبان (74%)، و همدانی و ثعالبی به ترتیب به واژگان (100%) و (85%) پرداخته‌اند.

الكلمات الرئيسية

 
الف) كتب عربی
ابن قتیبه، محمد، (1963)، أدب الکاتب، ط 4، مصر: السعادة.
الثعالبی، أبو منصور، (2000)، فقه اللغة وأسرار العربیة، بیروت: المکتبة العصریة.
الهمذانی، عبدالرحمن، (1885)، الألفاظ الکتابیة، بیروت: الآباء الیسوعیین.
ب) كتب فارسی
ابن بلخی، (1384)، فارسنامه، بسعی و اهتمام و تصحیح گای لیسترانج و رینولد الن نیکلسون، تهران: اساطیر.
تفضلی، احمد، (1385)، جامعه ساسانی: سپاهیان، کاتبان و دبیران، دهقانان، ترجمه: شیرین مختاریان و مهدی باقی، تهران: نی.
تنکابنی ، حمید، (1383)، درآمدی بر دیوان سالاری در ایران، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی
تویسرکانی، قاسم، (1350)، تاریخی از زبان تازی در میان ایرانیان پس از اسلام، تهران: دانش سرای عالی.
جهشياري، محمد بن عبدوس، (1348)، كتاب الوزارء و الكتّاب. ترجمة ابوالفضل طباطبايي. تهران: تابان.
دهخدا، علی­اكبر، (بی­تا). لغتنامه دهخدا. زيرنظر دكتر محمد معين و دكتر جعفر شهيدی، تهران: سيروس.
دیانا لارسن، فریمن، (1383)، اصول و فنون تدریس زبان‌های خارجی، ترجمه: امیرعلی راسترو، تهران: رهنما.
ژرمن، کلود، (1393)، تحول پنج هزارساله آموزش زبان، ترجمه: محمودرضا گشمردی، اصفهان: انتشارات دانشگاه اصفهان.
کوی، لوتان، (1375)، آموزش و پرورش تطبیقی، ترجمه: محمد یمنی دوزی سرخابی، تهران: سمت.
مجدفر، مرتضی، (1375)، بسته آموزشی چیست، تهران: چاپار فرزانگان.
محمدی ملایری، محمد، (1375)، تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی در ایرانشهر، جلد 2، تهران: توس.
محمدی ملایری، محمد، (1382)، تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی نظام دیوانی یا سازمان مالی و اداری ساسانی در دولت خلفاء، جلد 5، تهران: توس.
فردوسی، ابوالقاسم، (1368)، شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق با مقدمه احسان یارشاطر، تهران: روزبهان.
نظامي عروضي، (1382)، چهار مقاله، تصحيح علامه قزويني، تهران: جامي.
ج) مجلات
صدیقی­فر، زهره و همکاران، (1396)، «بررسی اثربخشی آموزش مبتنی بر روش تکلیف محور بر خواندن و درک مطلب فارسی با اهداف ویژه»، پژوهش نامه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی زبانان، صص 101 ـ 79.
د) كتب لاتين
Alatis, James E and others, (1981), the second language classroom: Directions for the 1980's, newyork: oxford
Al-Humidi, Hamed, (2003), Arabic writing for occupational purposes: strategies of teaching writing, Submitted in accordance with the requirements for the degree of doctor of philosophy, The University of Leeds.
Dudley-Evans, T, (1997), Five questions for LSP teacher-training. In R. Howard & G. Brown (Eds.), Teacher education for Languages for Specific Purposes, pp.58–67.
Hutchinson, Tom & Waters, Alan, (2005), English for Specific Purposes A Learning – centered approach, Tehran: Rahnama.