طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دکترای زبان و ادبیات عربی، دانشگاه تربیت مدرس

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس

المستخلص

دلبستگی به محله، مؤلفه­ای روان­شناسانه است که نشان­دهندة احساس ذهنی مثبت افراد نسبت به محلة مسکونی­شان می­باشد. این احساس که از پیوند­های عاطفی، شناختی و رفتاری با مکان ناشی می­شود، موجب تعهد ساکنان به محل سکونت و تمایل آنان به حفظ ارتباط با آن در طول زمان و در مراحل مختلف زندگی می­گردد. محله یکی از مکان­های بارز و محوری رمان عربی است که حضور چشم­گیری در رمان­های نجیب محفوظ از جمله رمان "خان ­الخلیلی" وی دارد؛ و همانند شریانی حیاتی به ­شمار می­آید که شخصیت­های رمان در آن رفت و آمد می­کنند و حتی در برخی موارد به تحول حوادث در ساختار رمان منجر می­شود. این پژوهش بر آن است تا به شیوة توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر رویکرد روان­شناسی محیطی که نگاه خاصی به ارتباط متقابل میان انسان و مکان دارد، شاخص­های مؤثر در ایجاد دلبستگی یا عدم دلبستگی به محله را در این رمان مورد کنکاش قرار دهد. نتایج گویای آن است که دلبستگی به محله در رمان "خان ­الخلیلی" در پرتو شاخص­های روحی- روانی، اخلاقی- ایدئولوژی و بیوگرافی صورت می­گیرد. شایان ذکر است که شاخص روحی– روانی، نقش بارزتری در ایجاد دلبستگی یا عدم دلبستگی شخصیت­ها به محله ایفا می­کند.

الكلمات الرئيسية

  • عربی

    • قاسم، سیزا، (2004م)، بناء الروایة، دراسة مقارنة فی "ثلاثیة" نجیب محفوظ، القاهرة: المهرجان القراءة للجمیع.
    • محفوظ، نجیب، (1946م)، خان ­الخلیلي، ط 1، بیروت: مکتبة لبنان.
    • النصیر، یاسین، (1980م)، الروایة والمکان، بغداد: دارالشوؤن الثقافیة.

     

    فارسی

    • پاکزاد، جهانشاه، (1388ش)، سیر اندیشه­ها در شهر­سازی: از فضا تا مکان، تهران: شهیدی.
    • چرمایف، سرج؛ کریستوفر، الکساندر، (1376ش)، عرصه­های زندگی جمعی و زندگی خصوصی، تهران: دانشگاه تهران.
    • رضوانی، لیلا، (1394ش)، فرهنگ و هویت محله، چاپ اول، جامعه­شناسان.
    • رلف، ادوارد، (1389ش)، مکان و بی­مکانی، ترجمة محمد­رضا نقصان­ محمدی، کاظم مندگاری، زهیر متکی، چاپ اول، تهران: آرمان­شهر.
    • صالحی، اسماعیل، (1387ش)، ویژگی­های محیطی فضاهای شهری امن، مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی و معماری.
    • فون مایس، پیر، (1384ش)، عناصر معماری از فرم به مکان، مترجم مجتبی دولتخواه، چاپ اول، تهران: ملائک.
    • قاسمی اصفهانی، مروارید، (1383ش)، اهل کجا هستیم؟ هویت­بخشی به بافت­های مسکونی، تهران: روزنه.
    • کارمونا، متیو؛ هیت، تیم؛ و تیسدل، استیون، (1391ش)، مکان­های عمومی فضاهای شهری (ابعاد گوناگون طراحی شهری ترجمة فریبا قرائی، جمشید شکوهی، زهرا اهری، چاپ دوم، دانشگاه تهران.
    • گهل، یان، (1387ش)، زندگی در فضای میان ساختمان­ها، ترجمة شیما شصتی، تهران: جهاد دانشگاهی.
    • مدنی­پور، علی، (1384ش)، طراحی فضای شهری (نگرشی بر فرآیند اجتماعی و مکانی)، تهران: شرکت پردازش و برنامه­ریزی شهری.
    • نقی­زاده، محمد، (1386ش)، ادراک زیبایی و هویت شهر (در پرتو تفکر اسلامی)، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان.

    لاتین

    -Bachelard, g, (1969), the poetics of space, boston, beacon press.

    -Giuliani, M. V, (2003), Theory of attachment and place attachment, Aldershot, Ashgate.

    -Kasard, j. D, & Janowitz, M, (1974), »Community attachment in mass society«, American Sociological Review ,328-339.

    -Mcmillan, D, and davi, m, (1986), »sence of community: a definition and theory«, journal of community psychology, 23-14.

     

     

     

     

    مجلات

    - باستانی، سوسن؛ نیکزاد، سلیمه، (1393ش)، «شبکه­های اجتماعی فردی و دلبستگی به محله در شهر تهران: با تأکید بر وسایل ارتباطی نوین»، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دوره 3، شماره 2، صص193-219.

    - حبیبی، سید محسن، (1378ش)، «فضای شهری، حیات واقعه­ای و خاطرة جمعی»، صفه، شماره 28، صص 16-21.

    -معروف، یحیی و همکاران، (1399ش)، «تحلیل روان­کاوانة شخصیت احمد عاکف در رمان خان الخلیلی بر اساس نظریة شخصیت کارن هورنای»، انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 45، صص 93-111.

    - میرمقتدائی، مهتا، (1387ش)، «معیارهای سنجش امکان شکل­گیری، ثبت و انتقال خاطرات جمعی در شهر»، هنرهای زیبا، شماره 37، صص5-16.

    سایت­های اینترنتی

    www.alaraby.co.uk-