طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشجوی دكتری گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین.

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین.

المستخلص

تحلیل الخطاب النقدي من إحدی الطرق لتحلیل الخطب والكلام الذي رائده نورمان فيركلاف؛ فهو فرع من فروع علم اللغة الذي یوظف اللغة عملاً جماعیاً، له علاقة وثیقة بالقوة والایدئولوجیة في المستویات الثلاثة وهي الوصف والتفسیر والتبیین. ثمرة التحلیل هي أنها تزیل ستار الحقائق أمام المتلقي الواعي وتفتح له النوافذ لفهم النصوص الأفضل وحكمها الأنصف. في هذا المنهج تری أن النصوص في خدمة العلاقات الاجتماعية والسیاسیة والثقافیة. إنّ الغرض الرئيسي من هذه الدراسة، هو دراسة النص لقدیم من المنظور الحداثي، وهو تحليل الخطاب النقدي. یعتمد المقال علی المنهج الوصفي – التحليلي. وبمنهج فيركلاف یسلط الضوء علی خطب هاشم بن عبد مناف في مستوی الوصف حول السمات اللغوية للخطب مثل الجمل ودور الكلمات، ومن ثَمّ كيفية الانعكاس لمفاهيم القوة الإيديولوجية للتركيبات النحویة. یواكب في مستوی التفسیر السیاق ونوعیة الخطاب لهاشم، وفي مستوی التبیین تنعكس ایدئولوجیته الخاصة وقوته وسلطته الناعمة انعكاساً علی الشارع الجاهلي في المستویین، الإقلیمي والدولي، فهو یقصد حفظ كیانه.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة [فارسی]

تحلیل گفتمان انتقادی خطب با تكیه بر رویكرد فركلاف (خطبه‌های هاشم بن عبد مناف)

المؤلفون [فارسی]

  • زهرا رحیم پور 1
  • احمد پاشازانوس 2

1 طالبة دكتوراه في قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة الإمام الخمیني الدولیة، قزوین.

2 أستاذ مشارك في قسم اللغة العربیة وآدابها بجامعة الإمام الخمیني الدولیة، قزوین.

المستخلص [فارسی]

تحلیل گفتمان انتقادی یكی از رویكردهای تحلیل گفتمان وبررسی متون است كه در حوزه زبانشناسی مورد نقد وبررسی قرار می‌گیرد. در این رویكرد، زبان مجموعه‌ای از روابط عمیق میان قدرت وایدئولوژی در گفتمان‌هاست. رویكرد فركلاف الگویی است كه گفتمان را در سه سطح توصیف، تفسیر وتبیین به چالش می‌كشد. حاصل آن، درك عمیقتر وفهم بهتر مخاطب از گفتمان است تا بتواند داوری وقضاوت منصفانه‌تری نسبت به آن داشته باشد. نورمن فركلاف نظریه پرداز وپژوهشگر بریتانیایی در این رویكرد، متون را در خدمت روابط اجتماعي وسیاسي وفرهنگی می‌گیرد. در این مقاله سعی بر آن شده است خطبه‌های هاشم بن عبد مناف با رویكرد تحلیل گفتمان انتقادی فركلاف در سه حوزه توصیف وتفسیر وتبیین مورد مطالعه وبررسی قرار گیرد.
هدف اصلی از این پژوهش، مطالعه متون قدیمی در رویكردی مدرن؛ یعنی تحلیل گفتمان انتقادی است. خطبه‌های هاشم بن عبدمناف در رویكرد فركلاف، در سطح توصیف پیرامون ویژگی‌های زبانی خطب، مانند جملات ونقش كلمات وسپس چگونگی انعكاس مفاهيم قدرت وایدئولوژی در بستر نحو عربی بررسی؛ در بخش تفسیر، همراه با ساختار وسیاق خطبه‌ها چگونگی گفتمان وابعاد آن، تحلیل؛ ودر سطح تبیین (تأویل) ایدئولوژی، قدرت وسلطه نرم در جامعه جاهلی در سطح منطقه‌ای وبین المللی منعكس می‌گردد. او تلاش می‌كند با نحوه قدرت واعمال آن در عرصه سیاسي، حكومت وموجودیت خود را حفظ نماید.

الكلمات الرئيسية [فارسی]

  • گفتمان انتقادی فركلاف
  • خطبه‌های قبل اسلام
  • هاشم بن عبد مناف
ابن أثیر (1365)، الكامل في التاریخ، بیروت: دار صادر ودار بیروت.
الأندلسي، أبو محمد علي بن أحمد بن سعید بن حزم، (1983)، جمهرة أنساب العرب، بیروت: دار الكتب العلمية.
بدوي، عبد الرحمن، (1979)، الخطابة لأرسطو (الترجمة العربیة القدیمة)، بیروت: دار القلم.
البلاذري، (1997)، أنساب الأشراف، تحقیق: محمود الفردوس العزم، دمشق: دار الیقظة العربیة.
عكاشه، محمود، (2005)، لغة الخطاب السیاسي دراسة لغویة تطبیقیة في ضوء نظریة الاتصال، مصر: دار النشر للجامعات.
فتحي عكاشة، (لا تا)، محمود، شقیق زكي، محمد، علم النفس الاجتماعي، الإسكندریة: دار الكتب.
فضل، صلاح، (1998)، نظریة البنائیة في النقد الأدبي، القاهرة: دار الشروق.
معلوف، لویس، (1959)، المنجد، بیروت: المطبعة الكاثولیكیة.
نداف، محمد زكریا، (1427) الأخلاق السیاسية، دمشق: دار القلم.
بیتهام، دیوید وبویل، كوین، (1388)، دموكراسی چیست. ترجمه شهرام نقش تبریزی، تهران: انتشارات ققنوس.
جهانبخش، فروغ، (1385)، اسلام ودموكراسی ونوگرایی دینی در ایران، تهران، تهران: انتشارات گام نو.
شایسته پیران، فاطمه ودیگران، (1379)،تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فركلاف، تهران: مركز مطالعات وتحقیقات رسانه‌ها.
قاسمي، روح الله، (1397)، تحلیل گفتمان انتقادی، طهران: اندیشه احسان.
جمعی از مترجمان، (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان فركلاف، طهران: وزارت فرهنگ وارشاد اسلامی.
یارمحمدي، لطف الله، (1383)، گفتمان شناسی رایج وانتقادی، تهران: هرمس.
بلاوي، رسول (2020): «الوظائف التفاعلیة لظاهرة الصمت في شعر طلال سعید الجنیبي»، مجلة الجمعیة الإیرانیة للغة العربیة وآدابها، العدد الـ 56، صص 88 – 65.
پاشازانوس، احمد وجعفري روح الله (1394): «تحلیل گفتمان انتقادی خطبه زیاد بن أبیه معروف به الخطبة البتراء با استفاده از الگوی فركلاف»، مجله پژوهشنامه نقد ادبی، العدد الـ 11، صص 66 – 39.