القسم فی اللغة العربیّة و استعماله فی القرآن الکریم

المؤلفون

المستخلص

القسم عند النحویین هو جملة یؤکد بها الخبر فهو من طرق التأکید و لابد له من الجواب الذی یبیّن المقصود من القسم. من الأسالیب التی تجری فی الکلام لیؤکد بها المتکلم کلامه أو یستدعی بها من المخاطب أمراً یحتم إنجازه هو اسلوب القسم. للقسم فی اللغة العربیة صیاغة خاصّة تُستعمل فیها الکلمات التی تفیده و کلٌ من هذه الکلمات یحمل نکتة خاصّة من النکت الأدبیة توجد فی القسم. و من ناحیة أخری تقسیمه إلی الأنواع المختلفة یرتبط مباشرة بهذة الکلمات من حیث ذکرها و حذفها و تکرارها أو تکرار القسم بأسره أو تقدیره وهو ما نتناوله فی هذه المقالة.

الكلمات الرئيسية


1-     ابن أنباری، ابوالبرکات: الإنصاف فـى مسائل الخلاف، چاپ چهارم، بی جا، انتشارات صبا، 1380 هـ. ق، 1961 م.

2-     ابن عقیل، عبدالله: شرح ابن عقیل، تهران،‌ انتشارات استقلال، 1383 هـ. ش.

3-     ابن منظور، جمال الدین: لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1300 هـ. ق.

4-     الاسترآبادی، رضی الدین محمد بن الحسین: شرح الرضی علی الکافیة، تصحیح یوسف حسن عمر، بی جا، جامعة قاریونس، 1978

5-     اصفهانی، راغب: مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، قم، انتشارات ذوی القربی: 1416 هـ. ق، 1996 م.

6-     أنصاری، ابن هشام: مغنی اللبیب، تحقیق حنا الفاخوری، بیروت، دار جیل، 1411 هـ. ق، 1991 م.

7-     ــــــ: مغنی اللبیب، تحقیق مازن مبارک و محمد علی حمدالله، افست تبریز، مکتبة بنی هاشمی، بی تا

8-     بدیع یعقوب، امیل: المعجم فی شواهد اللغة العربیة، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1417 هـ. ق، 1996 م.

9-   ــــــ: موسوعة النحو و الصرف و الإعراب، قاسم بستانی و محمد رضا یوسفی، دار الإعتصام، قم، 1420 هـ

10-  بستانی، فؤاد افرام: المجانی الحدیثة، چاپ چهارم، بیروت، دارالمشرق، 1986 م. 

11- بنت الشاطی، عایشه عبدالرحمان: اعجاز بیانی قرآن، حسین صابری، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1376 هـ. ش.

12- جاحظ، عمرو بن بحر: البیان و التبیین، تحقیق درویش جویدی، بیروت، المکتبة العصریة، 1422 هـ. ق، 2001 م.

13- جوزیة، ابن قیم، التبیان فی أقسام القرآن، بی جا، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، بی تا.

14- حجتی، محمد باقر، تاریخ قرآن کریم، چاپ ششم، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، 1374

15- حسن، عباس: النحو الوافی، چاپ هفتم، قم، انتشارات ناصرخسرو، 1383 هـ. ش، 1425 هـ. ق.

16- زرکشی، بدرالدین: البرهان فی علوم القرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، چاپ دوم، بی جا، عیسی البابی و شرکاه، بی تا.

17- زمخشری، محمود بن عمر: الکشاف، منشورات البلاغة، 1366 هـ. ق، 1947 م.

18- زهیر بن ابی سلمی: دیوان، شرح کریم البستانی، دار صادر، بیروت، بی تا

19- سیوطی، جلال‌الدین:همع الهوامع شرح جمع الجوامع فی علم العربیة، بیروت، دارالمعرفة،‌ بی تا

20- شرتونی، رشید: مبادی العربیة،چاپ هفتم، قم، مؤسسة المطبوعات دار العلم،1370 هـ. ش.

21- صافی محمود والحمصی لینه،الجدول فی اعراب القرآن وصرفه، دار الرشید، بیروت، 1409 هـ

22- طباطبایی، محمد حسین: المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، بی جا، مرکز نشر فرهنگی رجاء، 1363 هـ. ش.

23- عسکری،‌ ابوهلال: الفروق فی اللغة،  محمد علوی مقدم، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، 1363 هـ. ش.

24- عمید، حسن: فرهنگ فارسی عمید، چاپ پانزدهم، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1378 هـ. ش.

25- فراهیدی، خلیل بن احمد:‌ الجمل فی النحو، تحقیق فخرالدین قباوة، بی تا، 1416 هـ. ق.

26- قرشی، علی اکبر: قاموس القرآن، دار الکتب الإسلامیة، تهران، 13562

27- مصری، ابن أبی الأصبع: بدیع القرآن، ترجمه سید علی میرلوحی، مشهد، آستان قدس رضوی، 1368 هـ. ش.

28- میدانی نیشابوری، ابوالفضل: اساس العربیة، الهادی للشادی، فیروز حریرچی، مرکز فرهنگی علامه طباطبایی، تهران، 1361