تحلیل گفتمان غالب رمان «اجنحة الفراشة» از محمد سلماوی (بر اساس نظریة تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه شهید چمران اهواز

المستخلص

تحلیل گفتمان انتقادی، رویکردی نو و شاخۀ مهمی از نظریة تحلیل گفتمان است. تولید یا تقویت یک جهان‌بینی خاص و نگرش به سطوح بالاتر جمله، از جالب‌ترین موضوعات تحلیل گفتمان انتقادی است و نگاهی علمی و کاربردی به متون دارد. ازآنجاکه تحلیل متون جدید، به‌ویژه رمان، در شناسایی علل تغییر و تحولات فرهنگی و اجتماعی جهان معاصر نقش بسزایی دارد، بیان گفتمان غالب متون و جهت‌دهی آنها از ضرورت‌های تحلیل ادب معاصر است. این پژوهش نیز بر همین مبنا و بر اساس نظریة نورمن فرکلاف (1941) رمان اجنحة الفراشة را در سه سطح توصیف، تفسیر و تبیین به شیوة توصیفی ـ تحلیلی، بررسی می‌کند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد نویسنده در سطح توصیف با ایجاد روابط هم‌نشینی و گاهی تضاد و همچنین برقراری ارتباط بین واژگان، در پی تبیین اندیشه‌های خویش است؛ در سطح تفسیر از بافت بینامتنی برای ترسیم بافت موقعیت موجود بهره برده و سیر تحول شخصیت زن را بیان کرده‌است؛ در سطح تبیین، گفتمان غالب ـ که همان هویت و آزادی‌خواهی است ـ را در ارتباط با عوامل درون‌متنی و برون‌متنی به تصویر کشیده‌است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

ابن منظور، جمال‌الدین محمد بن مکرم (1405)، لسان العرب، المجلد الاول، قم: ادب الحوزه.

حنفی، حسن (1998)، تحلیل الخطاب العربی، المؤتمر العلمی الثالث، عمان: جامعۀ فیلادلفیا.

زکریا القاضی، عبدالمنعم (2007)، البنیه السردیة فی الروایة، ط. 1، القاهرة: عین للدراسات و البحوث الانسانیه و الاجتماعیه.

سلماوی، محمد (2012)، اجنحة الفراشة، ط 4، القاهرة: الدار المصریة اللبنانیة.

میلز، سارا (2012)، الخطاب، ترجمة و تقدیم غریب اسکندر، الطبعة الأولی، لبنان: دارالکتب العلمیة.

یعقوب، ناصر (2004)، اللغة الشعریة و تجلیاتها فی الروایة العربیة، ط. 1، بیروت: المؤسسة العربیة.

ب) فارسی

آقاگل‌زاده، فردوس (1385)، تحلیل گفتمان انتقادی، چاپ اول، تهران: علمی و فرهنگی.

دبیرمقدم، محمد (1378)، زبان‌شناسی نظری، تهران: سخن.

عضدانلو، حمید (1380)، گفتمان و جامعه، تهران: نی.

فاولر، راجر و دیگران (1369)، زبان‌شناسی و نقد ادبی، مترجمان: مریم خوزان و حسین پاینده، چاپ اول، تهران: نی.

فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، مترجمان: فاطمه شایسته پیران و دیگران، ویراستاران: محمد نبوی و مهران مهاجر، چاپ اول، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

مقدادی، بهرام (1378)، فرهنگ اصطلاحات ادبی از افلاطون تا عصر حاضر، تهران: فکر روز.

مکاریک، ایرناریما (1384)، دانش‌نامۀ نظریه‌های ادبی معاصر، مترجم: مهران مهاجر و محمد نبوی، چاپ دوم، تهران: آگه.

مک‌دانل، دایان (1380)، مقدمه‌ای بر نظریه‌های گفتمان، مترجم: حسینعلی نوذری، تهران: فرهنگ گفتمان.

میرصادقی، جمال (1376)، ادبیات داستانی، چاپ سوم، تهران: سخن.

نیستانی، محمود (1379)، تحلیل گفتمان انتقادی در عمل: (تفسیر، تبیین و جایگاه تحلیلگر)؛ تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

یارمحمدی، لطف‌الله (1383)، گفتمان‌شناسی رایج و انتقادی، چاپ اول، تهران: هرمس.

مقالات

آقاگلزاده فردوس و مریم‌سادات غیاثیان (1386)، «رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی»، مجلۀ زبان و زبان‌شناسی، سال سوم، شمارۀ اول، پیاپی پنجم.

بهرام‌پور، شعبانعلی (1379)، «درآمدی بر تحلیل گفتمان»، مجموعه مقالات گفتمان و تحلیل گفتمانی، به اهتمام محمدرضا تاجیک، چاپ اول، تهران: فرهنگ گفتمان.

رستم‌بور، رقیه و مینا بیغامی (1391)، «تحلیل الخطاب السیاسی علی المستوی الصرفی فی أشعار سمیح القاسم (موازنة بین اشعار قبل حرب 1967 وبعدها)»، مجلة الجمعیة العلمیة الایرانیة للغة العربیة وآدابها، العدد 25، صص 23-45.

محمدرضایی، علی‌رضا (1390)، «تحلیل گفتمان انتقادی لامیة العرب»، مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 21، صص 169-192.

منابع اینترنتی

http//www.pendialogue.com/ar/content