قهرمان مسئله‌دار در رمان «اللص و الکلاب» اثر نجیب محفوظ

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلف

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کوثر بجنورد

المستخلص

نجیب محفوظ یکی از پیشگامان داستان‌نویسی در جهان عرب است که موردتوجه بسیاری از ناقدان بوده‌‌است؛ اما کمتر پژوهشی را می‌توان یافت که رمان‌های محفوظ را از بُعد جامعه‌شناختی و با رویکرد تبیین چرایی مسائل مطرح‌شده، بررسی کند. این نوع نقد یکی از انواع نقد بینارشته‌‌ای است که لوکاچ و گلدمن از طلایه‌‌‌‌داران آن به شمار می‌روند. ابتدا لوکاچ موضوع «قهرمان مسئله‌دار» را، به عنوان یکی از زیرمجموعه‌های نقد جامعه‌شناختی، مطرح می‌کند، سپس گلدمن مفهوم آن را توسعه می‌بخشد و ویژگی‌هایی را برای آن برمی‌شمرد. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی تلاش دارد تا ویژگی‌های قهرمان مسئله‌دار را تبیین کند سپس آن را بر قهرمان رمان «اللص والکلاب» تطبیق دهد. سعید مهران قهرمان رمان است و بر اساس نظریة لوکاچ و گلدمن فردی مسئله‌دار به شمار می‌رود؛ زیرا قربانی شرایط اجتماعی موجود عصر خود است. او هر چه تلاش می‌کند تا به اصلاح جامعه دست زند و از این طریق ارزش‌های راستین را احیا کند، راه به جایی نمی‌برد و درنهایت محکوم به شکست می‌شود و تسلیم می‌گردد.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

البشری، طارق (2002)، الحرکة السیاسیة المصریة، ط2، قاهره: دارالشروق.

شکری، غالی (1987)، المنتمی؛ دراسة فی أدب نجیب محفوظ، ط4، بیروت: القاهرة.

محفوظ، نجیب (1988)، اللص والکلاب، القاهره: مکتبة مصر.

ب) فارسی

اباذری، یوسف (1377)، خرد جامعه‌شناسی، چاپ اول، تهران: طرح نو.

تادیه، ژان‌ایو (1377)، «جامعه‌شناسی ادبیات و بنیان‌‌گذاران آن»، مترجم: محمدجعفر پوینده، درآمدی بر جامعه‌شناسی ادبیات، تهران: نقش جهان.

عیساوی، چارلز (1368)، تاریخ اقتصادی خاورمیانه و آفریقای شمالی (۱۹۸۰ -۱۸۰۰)، مترجم: عبدالله کوثری، تهران: پاپیروس.

گلدمن، لوسین (1371)، نقد تکوینی، مترجم: محمدتقی غیاثی، تهران: بزرگمهر.

گلدمن، لوسین (1369)، جامعه‌‌شناسی ادبیات (دفاع از جامعه‌‌شناسی رمان)، مترجم: محمد پوینده، تهران: هوش و ابتکار.

گلدمن، لوسین (1376)، «پیوند آفرینش ادبی با زندگی اجتماعی»، مترجم: محمدجعفر پوینده، جامعه، فرهنگ، ادبیات: لوسین گلدمن، تهران: چشمه.

لوکاس، جورج بلانچارد (1379)، نویسنده، نقد و فرهنگ، مترجم: اکبر معصوم‌بیگی، تهران: دیگر.

لوکاچ، گئورگ (1377)، تاریخ و آگاهی طبقاتی، مترجم: محمدجعفر پوینده، تهران: تجربه.

لوکاچ، جورج (1380)، نظریة رمان، مترجم: حسن مرتضوی، تهران: قصه.

محمدسعید، فاطمه الزهراء (1378)، سمبولیسم در آثار نجیب محفوظ، مترجم: نجمه رجایی، چاپ اول، مشهد: دانشگاه فردوسی.

پ) مقالات

پارکینسون، جی (1375)، «لوکاچ و جامعه‌شناسی ادبیات»، مترجم: هاله لاجوردی، ارغنون، شمارة 9 و 10، صص 221-238.

فین برگ، آندرو (1375)، «رمان و جهان مدرن»، مترجم: فضل‌‌الله پاکزاد، ارغنون، شماره 11 و 12 صص 379 -392.