طهران، بهجت آباد، شارع بزشک، شارع الشهيد الدکتور حسن عضدي، البناء رقم 76، الطابق 2، الغرفة رقم 224، الجمعية العلمية الإيرانية للغة العربية وآدابها

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشجوي دکتري زبان و ادبيات عربي دانشگاه رازي کرمانشاه

2 کارشناسي ارشد زبان و ادبيات عربي دانشگاه مازندران

3 استاد گروه زبان و ادبيات عربي دانشگاه رازي کرمانشاه

المستخلص

رمان «زقاق المدق» يکي از آثار نجيب محفوظ است که در آن فضاي جامعۀ مصر را در زمان جنگ جهاني دوم و ورود استعمارگران به مصر به تصوير مي‌کشد و با ديدي انتقادي پيامدهاي بد آن را بر مردم مصر نشان مي‌دهد. اين جستار مي‌کوشد براساس روش تحليل گفتمان نورمن فرکلاف، به گفتمان‌کاوي انتقادي رمان زقاق المدق بپردازد و گفتمان‌هاي غالب و مفاهيم ثانوي و پوشيدۀ متن را که کمتر به آنها توجه شده، بررسي و تحليل کند. براساس يافته‌هاي پژوهش، گفتمان اصلي رمان، گفتماني ضداستعماري و انتقادي است که نويسنده با خلاقيت خود و در قالب سخنان شخصيت‌هاي رمان و سرنوشت آنها به مخاطب ارائه مي‌دهد و با آن گفتمان رسمي و حاکم را به چالش مي‌کشد. اين گفتمان تأثير مناسبات قدرت بر فرايند اعمال قدرت بر ديگر گروه‌هاي اجتماعي را بيان مي‌کند و نيز تأثيرات آن در آينده را نشان مي‌دهد.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية

کتابنامه

الف) عربی

کتاب‌ها

الشارونی، یوسف (2010)، رحلة عمر مع نجیب محفوظ، القاهرة: المجلس الاعلی شفاقة.

سلامة، محمدعلی (2009)، الشخصیة الدینیة فی ابداع نجیب محفوظ، القاهرة: هیئة المصریة العامة الکتاب، کورنش النیل رمله بولاق.

محفوظ، نجیب (1990)، المؤالفات الکاملة، ج1، الطبعة الأولی، بیروت: مکتبة لبنان.

موسی، فاطمه (1968)، نجیب محفوظ وتطور الروایة العربیة، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

میرزایی، فرامرز (1382)، نصوص حیة من الأدب العربی المعاصر، چاپ دوم، همدان: دانشگاه بوعلی سینا.

ب) فارسی

کتاب‌ها

بهرام‌پور، شعبانعلی (1379)، درآمدی بر تحلیل گفتمان، گفتمان و تحلیل گفتمانی، به اهتمام محمدرضا تاجیک، چاپ اول، تهران: فرهنگ گفتمان.

پاینده، حسین (1382)، گفتمان نقد، چاپ اول، تهران: روزنگار.

فرکلاف، نورمن (۱۳۷۹)، تحلیل انتقادی گفتمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

میلز، سارا (1382)، گفتمان، مترجم: فتاح محمدی، چاپ اول، زنجان: هزارة سوم.

یورگنسن، ماریان؛ فیلیپس، لوییز (1389)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان انتقادی، مترجم: پیروز ایزدی و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.

مجلات

عبداللهی، حسن؛ ایزانلو، امید (1391)، «تحلیل جامعه‌شناختی رمان زقاق المدق از نجیب محفوظ»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، شماره 4، صص 105-126.

لطفی‌پور ساعدی، کاظم (1371)، «درآمدی بر سخن‌کاوی»، مجلة زبان‌شناسی، سال نهم، شماره اول.

مجیدی، حسن؛ رستمی، طاهره (1392)، «تحلیل و بررسی ویژگی‌های رئالیسم در داستان زقاق المدق نجیب محفوظ»، فصلنامة مطالعات داستانی، سال اول، شماره سوم.

نوذری، حمزه؛ جمشیدی‌ها، غلامرضا؛ غلامی‌پور، اسماعیل؛ ایرانی، یوسف (1392)، «سودمندی گفتمان انتقادی فرکلاف در تحلیل متون انضمامی: با نگاهی به متون تولیدشدة رسانه‌ای با محوریت بحران اقتصادی و اجتماعی اخیر اروپا و آمریکا»، مجلة مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورة دوم، شماره 1، صص 153-176.

پ) انگلیسی

Fairclough, N (1995), Critical Discourse, Analysis, London: Longman.

Van Dijk, T. A (1993), Principles of Critical Discourse Analysis, Discourse and Society, 4 (2), PP: 249-83.