مطالعة تطبیقی نگره‌های قدیم و جدید دربارة نظم واژگانی

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

المستخلص

دستوریان هر زبان ضمن بیان قواعد دستوری، چینش خاصی از اجزای جمله نیز ارائه می‌دهند که گویش‌وَران آن را چینش شناخته‌شدة جمله می‌دانند. این چینش از اولین چیزهایی است که زبان‌آموزان به هنگام فراگیری زبان دوم به آموزش آن نیازمندند و با مراجعه به کتاب‌های دستوریِ هر زبانی به‌راحتی می‌توان به آن دست یافت. آموختن زبان عربی نیز از این امر مستثنا نیست. دستوریان زبان عربی از ابتدا به موضوع چینش اجزای کلام توجه داشته‌اند، اما عنوان خاصی به آن نداده‌اند؛ گرچه با اندک تسامحی می‌توان گفت با الهام از «نظریة نظم» عبدالقاهر جرجانی است که امروزه آن را با عنوان «نظم کلام» می‌شناسند. زبان‌شناسان معاصر نیز به موضوع چینش واژگان توجه نشان داده و از آن با عنوان آرایش واژگان یاد می‌کنند که مراد ترتیب توالی کلمات در واحدهای بزرگ‌تر زبانی است. این مقاله با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی به مقایسة آراء زبان‌شناسان معاصر و زبان‌شناسان کلاسیک عربی در این زمینه می‌پردازد. اثبات همانندی‌هایی بین نظریة نظم و موضوع آرایش واژگان، جامعیت نظریة جرجانی در موضوع نظم کلام و توجه او به همة جنبه‌های دستوری و معنایی و زیبایی‌شناختی آن برخلاف نظریات زبان‌شناسان معاصر، و تبیین تفاوت جرجانی و زبان‌شناسان معاصر در تقسیم‌بندی انواع آرایش واژگان از جمله نتایج این پژوهش است.

الكلمات الرئيسية


کتابنامه

1) عربی

قرآن کریم

ابن منظور، جمال‌الدین أبوالفضل (1419هـ)، لسان العرب، تصحیح: امین محمد عبدالوهاب و محمد الصادق العبیدی، 18 جلد، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

أبولیل، امین (1427هـ)، البیان والقرآن: دراسة تأصیلیة فنیة، عمان ـ اردن: دار البرکة للنشر والتوزیع.

الجرجانی، أبوبکر عبدالقاهر بن عبدالرحمن (1995م)، دلائل الإعجاز، تحقیق: محمد التنجی، بیروت: دار الکتاب العربی.

الخطابی، حمد بن محمد (1968م)، بیان أعجاز القرآن، تحقیق: محمد خلف الله محمد زغلول سلام، مصر: دار المعارف.

زغلول سلام، محمد (1968م)،  أثر القرآن فی تطور النقد العربی، مصر: دار المعارف.

السیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن بن أبی بکر (1310هـ)، الاقتراح فی علم أصول النحو، حیدرآباد: دائرة المعارف.

الضامن، حاتم صالح (1979م)، نظریة النظم تاریخ وتطور، بغداد: منشورات وزارة الثقافة والإعلام.

العشماوی، محمد زکی (1979م)، قضایا النقد الأدبی بین القدیم و الحدیث، بیروت: دار النهضة العربیة.

محمد مراد، ولید (1403هـ)، نظریة النظم وقیمتها العلمیة فی الدراسات اللغویة، دمشق: دار الفکر.

مصلوح، سعد (2003م)، فی البلاغة العربیة والأسلوبیات اللسانیة آفاق جدیدة، کویت: مجلس نشر علمی.

الدوریات

شاکر جمعة، بیان و مهند حمد شبیب (2009م)، «قراءة فی نظریة النظم»، مجلة جامعة الأنبار للعلوم الإسلامیة، مج 1 العدد 1، صص 286-252.

مصطفی، محمدحسن (2007م)، «فکرة النظم بین الحقیقة والوهم»، مجلة أبحاث کلیة التربیة الأساسیة، دانشگاه الموصل، مج 6، العدد 1، صص 233-262.

2) فارسی

کتاب‌ها

اچسون، جین (1364 ﺷ)، روان‌شناسی زبان، مترجم: عبدالخلیل حاجتی، تهران: امیرکبیر.

چامسکی، نوام (1387ﺷ)، زبان و اندیشه، ترجمة کوروش صفوی، تهران: هرمس.

شفیعی‌ کدکنی، ‌محمدرضا (1370ﺷ)، موسیقی‌ شعر، تهران: آگاه.

عباس، محمد (1387ﺷ)، عبدالقاهر جرجانی و دیدگاه‌های نوین در نقد ادبی، [ترجمة کتاب الأبعاد الإبداعیة فی منهج عبدالقاهر الجرجانی (دراسة مقارنة)]، مترجم: مریم مشرف، تهران: چشمه.

هاشمی، احمد (1384ﺷ)، جواهر البلاغه، ترجمة محمود خورسندی و حمید مسجدسرایی، قم: حقوق اسلامی.

مجلات

انوار، امیرمحمود و حسن عبدالحسینی (1389 ﺷ)، «بررسی تطبیقی استعاره از دیدگاه عبدالقاهر جرجانی و آیور آرمسترانگ ریچاردز»، مجلة بهارستان سخن، سال ششم، ش 16.

راسخ مهند، محمد و ندا موسوی (1386 ﺷ)، «پسایندسازی در زبان فارسی»، هفتمین کنفرانس زبان‌شناسی ایران، دانشگاه علامه طباطبایی.

فتوحی، محمد (1382ﺷ)، «فلسفة بلاغت»، کتاب ماه ادبیات و فلسفه، صص 86-91.

مشرف، مریم (1386ﺷ)، «نظم و ساختار در نظریة بلاغت جرجانی»، مجلة پژوهشنامة علوم انسانی، ش 54، صص 403-416.

نوروزی، علی (1390ﺷ)، واکاوی نظریة نظم عبدالقاهر جرجانی، همایش ملی نظریه و نقد ادبی در ایران، صص 231-241.

3) الکترونیکی

قربانی زرین، باقر بی‌تا، جرجانی، مقالة الکترونیکی قابل مشاهده در کتاب الکترونیکی دانشنامة جهان اسلام به نشانی http://lib،eshia،ir، 17 ج، گردآوری‌شده توسط مؤسسة دایرة‌المعارف الفقه الإسلامی،

مقاله الکترونیکی قابل مشاهده در پایگاه الکترونیکی:   pkdas.in/JNU/typo/wo.pdf

   مقاله الکترونیکی قابل مشاهده در پایگاه الکترونیکی  http://english6.net/ :

4) انگلیسی

Crystal, D (2003), A dictionary of linguistics and phonetics (5th ed,), United Kingdom: Blackwell Publishing.

Krifka, Manfred (2008), Basic English word order, 7p.

Mahootian, Shahrzad, Inversion and topicacalization in Farsi discourse: A comparative study, PP 277-288,

Richards, J. C, & Schmidt, R (2002), Dictionary of language teaching and applied linguistics (3rd ed,), United Kingdom: Pearson Education Limited Longman,

Siewierska A (2006), Word order and Linearizetion, in Encyclopedia of Language and Linguistics, Thomson, Sarah (ed,), 2nd Edition (Elsevier,Nov).

Whaley, Lindsay J. (1997), Word Order Phenomenon in langueges.


المجلد 13، العدد 43
الخريف 1438
الصفحة 155-178
  • تاريخ الاستلام: 07 يونيو 2015
  • تاريخ المراجعة: 20 ديسمبر 2015
  • تاريخ القبول: 30 إبريل 2016