هراس از زمان و غلبه بر آن در شعر شاعران مقاومت (از دیدگاه روان‌شناسی) (مطالعة موردی: یحیی سماوی، عثمان لوصیف، سمیح قاسم)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی، کرمانشاه

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی، کرمانشاه

المستخلص

مطالعة ارتباط ادبیات با علم روان‌شناسی، پژوهشگران تطبیقی را در تحلیل تازة متون کمک می‌کند و زوایای تازه‌ای را به مخاطب نشان می‌دهد. «ژیلبر دوران»، روان‌کاو فرانسوی در تحلیل شخصیت‌ها و روایت‌های ادبی براساس علم روان‌کاوی، ما را به نتایج جالب‌توجهی می‌رساند. در دیدگاه «دوران» گذر زمان و ناتوانی در کنترل آن موجب ایجاد حس ترس و اضطراب در انسان می‌شود.
مقالة حاضر با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی می‌کوشد با استفاده از نظریات «ژیلبر دوران» به مطالعة مفهوم زمان نزد شاعران معاصر عرب، «یحیی سماوی»، «عثمان لوصیف» و «سمیح قاسم» بپردازد و به این پرسش پاسخ دهد که شاعران عرب‌زبان در برابر هراس ناشی از جنگ، ترس ازدست‌دادن زمان و سپری‌شدن زندگی در ورطة جنگ، چگونه واکنش نشان داده‌اند و درنهایت به این مهم رسیده که در تخیل شاعران موردپژوهش، ترس از زمان و مرگ به شکل کهن‌الگوی حیوان و تصاویر مربوط به سیاهی و تاریکی نمایان و به عنوان عنصری ویرانگر ظاهر شده‌است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

کتب

سماوی، یحیی (1997)، هذه خیمتی، فأین الوطن؟، الطبعة الأولی، ملبورن: مطبوعات Gregory، M، R

سماوی، یحیی (2006)، نقوش علی جذع نخلة، الطبعةالأولی، أسترالیا: منشوراتمجلة کلمات.

سماوی، یحیی (2008)، مسبحة منخرَزَ الکلمات، الطبعةالأولی، دمشق: حلبونی ـ التکوین.

القاسم، سمیح (1987)، الأعمال الکاملة، بیروت: دارالعودة.

لوصیف، عثمان (1982)، الکتابة بالنار، الطبعة الأولی، قسنطینة ـ الجزایر: دارالبعث للطباعة والنشر.

لوصیف، عثمان (1988)، أعراس الملح، قسنطینة ـ الجزایر: دارالبعث للطباعة والنشر.

لوصیف، عثمان (1997)، إرهاصات، الجزایر: دار هومة للطباعة والنشر.

لوصیف، عثمان (1999)، قصائد ظمأی، الجزایر: دار هومة للطباعة والنشر.

لوصیف، عثمان (2000)، قالت الوردة، الجزایر: دار هومة للطباعة والنشر.

مقالات

معروف، یحیی؛ بهنام باقری (1391)، «عناصر الموسیقی فی دیوان نقوش علی جذع نخلة لـیحیی السماوی»، مجلة دراسات فی اللغة العربیة وآدابها، العددالتاسع، صص 151-192.

 

پایان‌نامه‌ها

فارس، لزهر (2005)، الصورة الفنیة فی شعر عثمان لوصیف، مذکرة مقدمة لنیل درجة الماجستیر فی الأدب العربی الحدیث، إشراف الأستاذ یحیی الشیخ صالح، جامعة منتوری ـ قسنطینة.

ب) فارسی

کتاب‌ها

اودانیک، والتر (1379)، یونگ و سیاست، مترجم: علیرضا طیب، تهران: نی.

فروید، زیگموند (1382)، پنج گفتار از زیگموند فروید (با مقدمة پیتر گای)، ترجمه: هورا رهبری، تهران: گام نو.

یاوری، حورا (1384)، روان‌کاوی و ادبیات، تهران: سخن.

مقالات

اردوبازارچی، نازنین (1385)، «رؤیا و معنویت» نشریة علمی ـ تخصصی اطلاعات حکمت و معرفت، شمارة 9، صص 15-18.

روشنفکر، کبری؛ مرتضی زارع برمی؛ حسینعلی قبادی (1390)، «گسترة عناصر نماد و اسطوره در اشعار سمیح القاسم و حسن حسینی»، فصلنامة پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی، شماره 2 (پیاپی 6)، صص 41-71.

شریعتی، سارا (1385)، «جامعه ـ انسان‌شناسی تخیل»، فصلنامه خیال، شماره 17، صص 88-98.

شریفی ولدانی، غلامحسین و شمعی، میلاد (1390)، «تحلیل صورت‌های خیالی در شعر پایداری براساس نقد ادبی جدید (روش ژیلبر دوران)»، نشریة ادبیات پایداری، سال دوم، شمارة چهارم، صص 229-321.

طاهری‌نیا، علی‌باقر؛ مجید صمدی؛ سبحان کاوسی (1391ش)، «عنصر آب در قصیدة «یتوهجکنعان» عزالدین المناصره براساس روش نقدی گاستون باشلار»، مجلة دراسات الأدب المعاصر، السنة الثانیة، العدد الثانی، صص 1-25.

عباسی، علی (1380)، «ژیلبر دوران؛ منظومة روزانه، منظومه شبانه»، نشریة کتاب ماه کودک و نوجوان، صص 45-55.

عباسی، علی و محسنا، حنانه (1391)، «ترس از زمان نزد کلت»، پژوهش‌های ادب و زبان فرانسه، شمارة اول، صص 1-14.

قادری، فاطمه (1389)، «مفدی ذکریا و شعر مقاومت الجزایر»، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه باهنر کرمان، سال 1، شمارة 2، صص 239-260.

قائمیان، پگاه (1385)، «گزارش سخنرانی دکتر عباسی در نشستِ بررسی تخیل هنری از منظر ژیلبر دوران، » ماهنامه خبرنامه فرهنگستان هنر، سال 5، شماره 46، صص 8-9.

معروف، یحیی و نادری، روژین (1394)، «تحلیل ماهیت موج‌های مثبت و منفی در شعر مقاومت عربی و فارسی (براساس نظریة «ژیلبر دوران» در نقد ادبی)»، کاوشنامة ادبیات تطبیقی دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی کرمانشاه، سال پنجم، شماره 17، صص 1-25.

نظری، علی؛ سید محمود میرزایی الحسینی؛ نعمت عزیزی (1389)، «اشغالگری در شعر امروزین عراق از سال 2003 تا سال 2010»، مجلة انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شمارة 16، صص 137-158.

پ) انگلیسی

Michel Maffesoli, The emotional community: research arguments in The time of the tribes: the decline of individualism in mass society, 1996.