تحلیل نحوی- معنایی ساختار جحد و معادل فارسی آن در ترجمه‌های قرآن کریم ( بررسی موردی ترجمه‌های فولادوند، مکارم و پاینده)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه علوم قرآن وحدیث دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشجوی دکتری علوم قرآن وحدیث دانشگاه تربیت مدرس

المستخلص

واژه جحد در لغت و نحو عربی واژه‌ای پیچیده است زیرا معانی مطرح شده در لغت و نیز ساختار‌هایی که در دستور زبان عربی، جحد نامیده شده‌اند، به دشواری با‌هم قابل جمعند و این مسأله کار مترجم قرآن را دشوار می‌کند. ضمنا یافتن معادل برای این ساختار در بیشتر زبان‌ها امری دشوار است. این نوشتار به وا‌کاوی ساختار جحد در ۲ شکل «ما کان لیفعل» و «فعل منفی به لم و لما» می‌پردازد و سپس پیش‌نهاد‌هایی برای ترجمه صحیح آن‌ها به فارسی ارائه می‌کند. مهم‌ترین نتایج این پژوهش عبارتند از، در تحلیل ساختار جحد یا باید از نظر «استرابادی» مبنی بر تعلق «کان» به «مناسبا» استفاده کرد یا این‌که «کان» را تامه و به معنای «ثَبَتَ» در نظر گرفت که بر اساس نظر اول به «فاعل را نشاید که چنین کند» و بر اساس نظر دوم به «فاعل چنان نیست که چنین کند» ترجمه می‌شود. فعل‌های منفی به «لم» و «لما»، در مقایسه با حادثه‌ای دیگر و یک زمان پیش‌تر از آن، ترجمه می‌شوند.


کلید‌واژه: جحد، لام جحود، لم، لما، ترجمه قرآن، ما کان لیفعل

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

قرآن کریم

ابن حاجب، عثمان بن عمر، الإیضاح فی شرح المفصل، محقق: عبدالله، ابراهیم محمد، ۲ جلد، نوبت چاپ 1، دمشق، سوریه: دار سعدالدین.

ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق)، لسان العرب، محقق، مصحح: میردامادى، جمال‌الدین، ۱۵ جلد، بیروت: دار الفکر للطباعة و دار صادر.

ابن هشام، عبدالله بن یوسف، أوضح المسالک إلى ألفیة ابن مالک، محقق: عبدالحمید، محمد محیى‌الدین، ۴ جلد، نوبت چاپ 1، بیروت، لبنان: المکتبة العصریة.

استرآبادى، رضى‌الدین، محمد بن حسن (1384ش)، شرح الرضی على الکافیة، 4 جلد، چاپ 1، تهران: مؤسسة الصادق للطباعه و النشر.

بابتى، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو العربی، 2جلد، نوبت چاپ چاپ 1، لبنان، بیروت: دار الکتب العلمیة.

برکات، ابراهیم ابراهیم، النحو العربی، ۵ جلد، نوبت چاپ 1، مصر، قاهره: دار النشر للجامعات.

حسینی زبیدی، محمد مرتضى (1414ق)، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق، مصحح: على، هلالى و سیرى، على، ۲۰ جلد، بیروت: دارالفکر.

راغب اصفهانى، حسین بن محمد (1412ق)، مفردات ألفاظ القرآن، محقق، مصحح: داوودى، صفوان عدنان، ۱ جلد، دمشق، بیروت: دار القلم ـ الدار الشامیة.

سمین، احمد بن یوسف (1414ق)، الدر المصون فى علوم الکتاب المکنون، محقق: صیره، احمد محمد، ۶ جلد، نوبت چاپ 1، لبنان، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.

سیوطى، عبدالرحمن بن ابى بکر، الأشباه و النظائر فی النحو، ۴ جلد، نوبت چاپ 2، لبنان، بیروت: دار الکتب العلمیة.

صافى محمود بن عبد الرحیم (1418ق)، الجدول فی إعراب القرآن، قرن 14، نوبت چاپ ۴، دمشق، بیروت: دار الرشید مؤسسة الإیمان.

صفایى حائرى، على‏ (1381ش)، استاد و درس (صرف و نحو)، ۱ جلد، نوبت چاپ 1،  ایران، قم: لیلة القدر.

مصطفوى، حسن (1368ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ۱۴ جلد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

مطلوب، احمد، معجم المصطلحات البلاغیة و تطورها، 1جلد، نوبت چاپ 1، لبنان، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.

المهدى، صلاح بن على، النجم الثاقب، شرح کافیة ابن الحاجب، محقق: حسن نبغه، محمد جمعه، ۲ جلد، نوبت چاپ 1، یمن، صنعا: مؤسسة الإمام زید بن علی الثقافیة.

نهر، هادى، النحو التطبیقی وفقا لمقررات النحو العربی فی المعاهد و الجامعات العربی، ۲ جلد،، نوبت چاپ 1، اربد، اردن: عالم الکتب الحدیث.

ب) مقالات

آسه؛ جواد (۱۳۹۰)، «درنگی در ساختار نحوی ما کان لیفعل و برگردان آن در ترجمه‌های فارسی قرآن کریم»؛ مجلة ترجمان وحی؛ شماره ۲۹، صص 68-۵۴.

شکرانی، رضا؛ کیانی، زهره (۱۳۹۲)، «بررسی لام جحود در قرآن و برابریابی فارسی آن»، فنون ادبی، ادبیات و زبان‌ها، شماره ۸، صص 153-141.

غریبی، افسانه (۱۳88)، مجله دستور، شماره ۵، صص 171-179.


المجلد 13، العدد 42
الصيف 1438
الصفحة 109-130
  • تاريخ الاستلام: 14 سبتمبر 2016
  • تاريخ المراجعة: 03 ديسمبر 2016
  • تاريخ القبول: 05 ديسمبر 2016