واکاوی برجسته‌سازی قصیدة «سَلمَی بِمَاذَا تفکرین؟» به کمک فراهنجاری معنایی

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه مازندران

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه مازندران

المستخلص

نظریة «آشنایی‌زدایی» که نخستین بار در آرای صورت‌گرایان مطرح شد، معتقد است بایستی زبان شعر را برای مخاطبان بیگانه ساخت و با عادت‌های زبانی آنان مخالفت کرد. بر این اساس شاعران سعی می‌کنند با روی‌آوردن به شیوه‌هایی مانند «فراهنجاری معنایی» که قالب و هنجار عادی زبان و بیان را به هم می‌ریزد، توجه و حس لذت شنوندگان را تحریک کنند و زبان خود را برجسته نمایند. «ایلیا ابوماضی» از جمله شاعرانی است که از این شگرد در اشعار خود بهره برده‌است و این مقاله نیز می‌کوشد تا به فراهنجاری معنایی در یکی از قصاید او با نام «سَلمَی بِمَاذَا تفَکرِین؟» بپردازد تا به این سؤال اساسی پاسخ گوید که «شاعر، چگونه این هنجارگریزی را در قصیدة یادشده به کار برده و چگونه به کمک آن زبان شعری‌اش را برجسته نموده‌است؟». در پاسخ چنین نتیجه گرفته شد که ابوماضی با استفاده از عناصری مانند استعاره، تشبیه و نماد، خواننده را با زبانی تازه روبه‌رو ساخته و این کار را با شگردهایی همچون انتخاب هوشمندانة کلمات در محور جانشینی و همنشین‌کردن آگاهانة آنها با واژگان مناسب، نزدیک ‌ساختن تشبیه به استعاره و نوکردن آن، و آفرینش برخی از مفاهیم جدید در حوزة نماد به انجام رسانده‌است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

1) عربی

کتب

1 ابوماضی، ایلیا (2005)، دیوان ایلیا ابوماضی، الطبعة الاولی، بیروت ـ لبنان، مؤسسة النور للمطبوعات.

2ـ ادونیس ( 1978 )، زمن الشعر، الطبعة الثانی، بیروت، لبنان، دار العودة.

3ـ الأیوبی، یاسین (1984)، مذاهب الأدب (معالم وانعکاسات)، الطبعة لثانیة، بیروت، دار العلم للملایین.

4 ـ التفتازانی، سعدالدین ( 1388)، مختصر المعانی، چاپ نهم، قم، انتشارات دارالفکر.

5-جرجانی، عبدالقاهر (1374)، اسرار البلاغه، ترجمه یجلیل تجلیل، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

6ـ الهاشمی، احمد ( 1417 )، جواهر البلاغة فی المعانی و البیان و البدیع، مرکز النشر التابع لمکتب

اللإعلام الإسلامی.

مجلات

پیرانی شال، علی (1388)، «الذُّهول و الغُموض بَینَ الخَیام و إیلیا ابو ماضی»، مجلة الجمعیة الإیرانیة للغة ا لعربیة و آدابها.

2) فارسی

کتاب‌ها

ارسطو (1374)، فن خطابه، ترجمه ی پرخیده ملکی، تهران: اقبال.

پورنامداریان، تقی ( 1381 )، تأملی در شعر اشعار شاملو (سفر در مه)، تهران: مؤسسه

حسینی، صالح (1369)، واژگان اصطلاحات ادبی، چاپ اوّل، تهران: انتشارات نیلوفر.

رستگار فسایی، منصور (1353)، تصویرآفرینی در شاهنامه، تهران: کورش.

سیّد حسینی، رضا (1384)، مکتب‌های ادبی، جلد دوّم، چاپ سیزدهم، تهران: نگاه.

شمیسا، سیروس (1388 )، نقد ادبی، چاپ سوم، تهران: میترا.

ـــــــــــــــ (1378)، بیان، چاپ هفتم، تهران: فردوس.

صفوی، کورش (1390)، از زبانشناسی به ادبیات، جلد اوّل و دوم، تهران: سورة مهر.

علوی مقدم، مهیار (1377)، نظریههای نقد معاصر (صورتگرایان و ساختارگرایی)، تهران: سمت.

عرب، عبّاس (1383)، ادونیس (در عرصة شعر و نقد معاصر عرب)، چاپ اوّل، دانشگاه فردوسی مشهد.

فورست، لیلیان (1375)، رمانتیسم، ترجمة مسعود جعفری جزی، چاپ اوّل، تهران: نشر مرکز.

قاسمی پور، قدرت (1386)، درآمدی بر فرمالیسم در ادبیات، چاپ اوّل، اهواز: نگاه.

گلی، احمد (1388)، بلاغت فارسی (معانی و بیان)، چاپ دوّم، تبریز: آیدین.

وحیدیان کامیار، تقی ( 1383 )، مجموعه مقالات (زبان چگونه شعر میشود؟)، انتشارات معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد با همکاری انتشارات سخن‌گستر.

مجلات

میرزایی، فرامرز؛ مرتضی قائمی و مجید صمدی (1393)، «هنجارگریزی شعری در گفتمان انقلابی اشعار فاروق جویدة»، انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، دوره10، شماره33، زمستان: صص17-31

مشایخی، حمیدرضا؛ زینب خدادی (1391)، «بررسی هنجارگریزی در بخشی از اشعار نزار قبانی»، دوره2، شماره2، تابستان: صص: 51-78.


المجلد 13، العدد 43
الخريف 1438
الصفحة 199-216
  • تاريخ الاستلام: 17 فبراير 2015
  • تاريخ المراجعة: 28 نوفمبر 2016
  • تاريخ القبول: 05 ديسمبر 2016