روان‌کاوی شخصیت ابن فارض با تکیه بر انگاره انسان کامل

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس

المستخلص

مضامین مشترک در ادبیات مللی که، هیچ‌گونه ارتباطی بین آن‌ها وجود نداشته، محصول لایه‌ای از روان، به نام «ناخودآگاه جمعی» است. محتوای این سطح از ذهن، در قالب نمادهای مختلف که یونگ با عنوان «کهن‌الگو» از آن یاد کرده، بروز می‌یابد. ازآنجاکه شعر عرفانی نیز، دستاورد مکاشفه و الهام شاعر از «ناخودآگاه جمعی» است، انگاره‌های کهن‌الگویی زیادی در آن می‌توان یافت. یکی از آن‌ها، انگاره «انسان کامل» است که در شعر عرفانی ابن فارض کاربرد فراوانی دارد.
پژوهش کنونی می‌کوشد با روش توصیفی ـ تحلیلی، و با مراجعه به کتاب‌های مختلف روان‌شناسی، شخصیت ابن فارض را با محوریت این سرنمون و بر اساس مکتب روان‌شناختی تحلیلی یونگ، نقد روان‌کاوانه نماید. این انگاره، روزنه‌ای است برای نفوذ به روان ابن فارض و ارزیابی شخصیتش. او در نتیجة درونی‌سازیِ ارزش‌های این «کهن‌الگو» و گذر از آسیب‌های ناشی از «همانندسازی» و «تورم روانی»، توانسته بعد از فرایند «فردیت»، به مرتبة «خود» برسد.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) کتاب‌ها

1) عربی

ابن الفارض، (1990)، دیوان ابن الفارض، شرحه و قدم له مهدی محمد ناصرالدین، بیروت، دارالکتب العلمیة.

ابن­خلکان، (1397 هـ ق)، وفیات الأعیان، جلد سوم، چاپ اول، بیروت، دار صادر.

احمد بن ایاس، محمد، (1402هـ ق)، بدائع الزهور فی وقائع الدهور، تحقیق: محمد مصطفی حلمی، الجزء الأول، القاهرة، الهیئة المصریة العامة للکتّاب.

الدحداح، رشید بن الغالب، (1853م)، شرح دیوان ابن فارض، الطبعة الأولی، مرسیلیّة، ارنود و شرکاء،

عبدالغنی‌ نابلسی‌، (1408هـ ق)، الصوفیه‌ فی‌ شعر ابی‌الفارض‌، تحقیق‌ حامد الحاج‌ عبود.

2) فارسی

احمدوند، محمدعلی، (1368)، مکانیسم‌های دفاعی روانی، تهران: بامداد.

بلکمن، جروم اس.، (1393)، مکانیسم دفاع روانی، مترجم: غلامرضا جوادزاده، چاپ دوم، تهران: ارجمند.

بیلسکر، ریچارد، (1384)، یونگ، مترجم: حسین پاینده، تهران: طرح نو.

رابرتسون، رابین، (1395)، یونگ‌شناسی کاربردی، مترجم: ساره سرگلزایی، تهران: بنیاد فرهنگ زندگی.

فروید، آنا، (1382)، من و سازوکارهای دفاعی، مترجم: محمد علی‌خواه، تهران: مرکز.

فروید، زیگموند، (1387)، مکانیزم‌های دفاع روانی، مترجم: سید حبیب گوهری راد و محمد جوادی، تهران: رادمهر.

مورنو، آنتونیو، (1393)، یونگ، خدایان و انسان مدرن، مترجم: داریوش مهرجویی، چاپ هشتم، تهران: مرکز.

موکی‌یلی، آلکس، (1385)، مکانیسم‌های دفاعی حیات روانی، مترجم: محمدرضا شجاع رضوی، چاپ دوم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی،.

والتر اوداینیک، ولودیمر، (1379) یونگ و سیاست: اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی کارل گوستاو یونگ، مترجم: علیرضا طیب، تهران: نی.

هال، کاولین اس، و دیگران، (1393)، نظریه‌های تحلیل روان 2، مقدمات روان‌شناسی یونگ، مترجم: دکتر شهریار شهیدی، قم: آینده درخشان.

یونگ الف، کارل گوستاو، (1382)، اصول نظری و شیوه روان‌شناسی تحلیلی یونگ، سخنرانی‌های کلینیک تاویستوک، مترجم: فرزین رضاعی، تهران: ارجمند،

ـــــــــــــ ب، (1382)، تحلیل رؤیا (گفتارهایی در تعبیر و تفسیر رؤیا)، مترجم: رضا رضایی، چاپ دوم، تهران: افکار.

ــــــــــــــ، (1385)، روان‌شناسی ضمیر ناخودآگاه، مترجم: محمدعلی امیری، چاپ 4، تهران: علمی و فرهنگی.

ــــــــــــــ، (1389)، روح و زندگی، مترجم: دکتر لطیف صدقیانی، چاپ چهارم، تهران: فراین.

ــــــــــــــ، (1391)، یونگ پاسخ به ایوب، مترجم: فؤاد روحانی، چاپ چهارم، تهران: دیبا.

ــــــــــــــ‌الف، (1392)، انسان و سمبل‌هایش، مترجم: دکتر محمود سلطانیه، چاپ نهم، تهران: نماد.

ــــــــــــــ­ب، (1392)، روان‌شناسی و کیمیاگری (انسان و اسطوره‌هایش)، مترجم: محمود بهفروزی، چاپ دوم، تهران: نیل.

ـــــــــــــــ‌ج، (1392)، مشکلات روانی انسان مدرن، مترجم: محمود بهفروزی، چاپ سوم، تهران: دیبا.

ــــــــــــــ‌د، (1392)، انسان در جست‌وجوی هویت خویشتن، مترجم: محمود بهفروزی، چاپ چهارم، تهران: دالاهو.

ــــــــــــــ‌الف، (1393)، خود ناشناخته (فرد در جامعه امروزی)، مترجم: مهدی قائنی، چاپ دوم، تهران: فراین.

ــــــــــــــ­ب، (1393)، روان‌شناسی و شرق، مترجم: دکتر لطیف صدقیانی، چاپ سوم، تهران: دیبا.

ـــــــــــــــ‌ج، (1393)، روان‌شناسی و تعلیم و تربیت، مترجم: دکتر علی‌محمد برادران رفیعی، چاپ سوم، تهران: دیبا.

ب) مقالات

فارسی

اقائمی، فرزاد، (1389)، «پیشینه و بنیادهای نظری رویکرد نقد اسطوره‌ای و زمینه و شیوه کاربرد آن در خوانش متون ادبی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی نقد ادبی، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، صص 33 ـ 56.


المجلد 14، العدد 49
الشتاء 2019
الصفحة 111-130
  • تاريخ الاستلام: 14 نوفمبر 2016
  • تاريخ المراجعة: 26 نوفمبر 2017
  • تاريخ القبول: 28 نوفمبر 2017