بررسی نظریۀ‌ «استعاره: تشبیه کوتاه‌شده» و نسبت آن با نظریه‌های جدید استعاره (مطالعۀ موردی: سه نظریه از سکاکی، مکس بلک، و دیویدسون)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه اصفهان

3 استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه اصفهان

المستخلص

کهن‌ترین و مشهورترین دیدگاه دربارۀ معنی استعاره، نظریۀ «تشبیه کوتاه‌شده» است. این نظریه استعاره را نمودی برآمده از فرایند کوتاه‌سازی تشبیه، و معنی آن را همسان با معنی تشبیه می‌داند. «تشبیه کوتاه‌شده» در هر دو سنت زبان‌شناسی عربی ـ اسلامی و زبان‌شناسی یونانی ـ رُمی برای زمانی طولانی مورد پذیرش زبان‌شناسان بود تا آنکه با انتقادها و نظریه‌پردازی‌های جدیدی روبه‌رو شد. شیوۀ مواجهة این نقد و نظر‌ها با «تشبیه کوتاه‌شده» یکسان نبود؛ چه، برخی از آن‌ها راهی یکسر جدا از آن پیش گرفتند و برخی دیگر آن را توسعه داده، در نگرۀ خود به کار بردند. نسبت میان «تشبیه کوتاه‌شده» با نظریه‌های جدید موضوع مهمی می‌نماید و مطالعۀ آن می‌تواند تصویر روشن‌تری از ماهیت و روند شکل‌گیری نظریه‌های جدید نشان دهد. این مقاله کوشیده‌است تا با مطالعۀ تطبیقی «تشبیه کوتاه‌شده» در هر دو سنت زبان‌شناسی یادشده و با کاربست روش توصیفی ـ تحلیلی، کاستی‌های این نظریه را توضیح دهد و دو رویکرد متفاوت به آن را بررسی کند. چنین به نظر می‌رسد که «تشبیه کوتاه‌شده» نمی‌تواند تحلیل مناسبی برای معنی شگفت و باشکوه استعاره بیان کند؛ ازاین‌رو، یا باید آن را به سطح بالاتری پیش‌ راند و یا باید آن را یکسره به کنار گذاشت و دیدگاه‌های دیگر را به جای آن برگزید.

الكلمات الرئيسية


کتابنامه

1) عربی

ابن اثیر، ضیاءالدین نصراللّه بن محمد (1420)، المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، المحقق: محمد محی‌الدین عبدالحمید، بیروت، المکتبة العصریة للطباعة والنشر.

ابن معتز، ابوالعباس عبدالله بن محمد (1961)، دیوان ابن المعتز، بیروت، دار صادر.

جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (1992)، دلائل الإعجاز، المحقق: محمود محمد شاکر. القاهرة، مطبعة المدنی، وجدة، دار المدنی.

جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن (2001)، أسرار البلاغة، المحقق: عبدالحمید هنداوی، بیروت، دار الکتب العلمیة.

خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن (1998)، الإیضاح فی علوم البلاغة، بیروت، دار إحیاء العلوم.

رمانی، ابوالحسن علی بن عیسی (1976)، النکت فی إعجاز القرآن (مطبوع ضمن: ثلاث رسائل فی إعجاز القرآن. سلسلة: ذخائر العرب، الرقم 16)، المحقق: محمد خلف الله، ومحمد زغلول سلام، مصر، دار المعارف.

سبکی، احمد بن علی (2003)، عروس الأفراح فی شرح تلخیص المفتاح، المحقق: الدکتور عبد الحمید هنداوی، بیروت، المکتبة العصریة للطباعة والنشر.

سکاکی، ابویعقوب یوسف بن ابی‌بکر (1987)، مفتاح العلوم، ضبطه وکتب هوامشه وعلق علیه: نعیم زرزور، بیروت، دار الکتب العلمیة.

سمرقندی، علاءالدین محمد بن احمد (1984)، میزان الأصول فی نتائج العقول، حققه وعلق علیه: محمد زکی عبدالبرّ، قطر، مطابع الدوحة الحدیثة.

فاضلی، محمد (1388)، دراسة ونقد فی مسائل بلاغیة هامة، تهران: سمت.

ن‍ابغه ذبیانی، زیاد بن معاویه (1991)، دیوان النابغة الذبیانی، شرح وتعلیق: حنا نصر الحِتّی، بیروت، دار الکتاب العربی.

2) انگلیسی

Aristotle. (1924) De Poetica. In: The Works of Aristotle. vol. 11. Translated by: W. D. Ross, Oxford: The Clarendon Press.

Aristotle. (1924) Rhetorica. In: The Works of Aristotle. vol. 11. Translated by: W. D. Ross, Oxford: The Clarendon Press.

Audi, Robert (ed.) (1999) The Cambridge Dictionary of Philosophy. United Kingdom: Cambridge University Press.

Black, Max. (1955) "Metaphor". In: Aristotelian Society. New Series. Vol. 55, pp. 273-294.

Black, Max. (1977) "More about metaphor". In: Dialectica. Vol. 31, No. 3/4, pp. 431-457.

Davidson, Donald. (1978) "What metaphors mean". In: Critical Inquiry. vol. 5, No. 1: Special issue on Metaphor. The University of Chicago press: 31-47.

Goodman, Nelson. (1968) Language of Art. An Approach to a theory of Symbols. United States of America: The Bobbs-Merrill Company, Inc.

Martinich, A. P. (1998) "Metaphor". In: Routledge Encyclopedia of Philosophy. Version 1. 0. London/New York: Routledge.

Novokhatko, Anna. (2014) Encyclopedia of Ancient Greek Language and Linguistics. General Editor: Georgios K. Giannakis. Vol. 2: G-O. Leiden/Boston: Brill.

Richards, I. A. (1936) The Philosophy of Rhetoric. London/New York: Oxford University Press.

Searle, John R. (1993) "Metaphor". In: Andrew Ortony (ed.) Metaphor and Thought. New York: Cambridge University Press.

Webster, Noah. (1907) Webster's International Dictionary of the English Language. The supervision of Noah Porter. London: George Bell & Sons.