تحلیل سبک شاعرانۀ محمد حسنین هیکل در عرصۀ نثر سیاسی

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه رازی

المستخلص

شاعرانگی در نثر، بیشتر از سوی فرانسویان مطرح شده‌است. در این رویکرد، نثر در میان «برزخی از شعر و نثر» قرار می‌گیرد و نویسنده با بهره‌گیری از عناصر شعری، به‌ویژه صور خیال، در مسیر زیبایی‌ها و لطافت‌های شاعرانه گام می‌نهد. این پژوهش به منظور تحلیل زیبایی‌شناسی ساختارهای نثر سیاسی و گفتمان ادبی ـ انتقادیِ حاکم بر شیوۀ نویسندگی محمد حسنین هیکل (۱۹۲۳-۲۰۱۶) که یکی از شخصیت‌های تأثیرگذار در عرصۀ مطبوعات عربی و سیاست معاصر مصر و خاورمیانه به شمار می‌رود، بیست سرمقالة ایشان را در نشریه الأهرام با عنوان «بصراحة» در فاصلة زمانی (۱۹۵۰ تا ۱۹۷۰) بررسی و تحلیل می‌کند. یافته‌های آن نیز، نشان می‌دهد که مشخصۀ بارز سبک نویسندگی هیکل در این است که وی وقایع‌نگاری و گفتمان انتقادی خود را در نقد و تحلیل اوضاع سیاسی ـ اجتماعی جهان عرب با طعم ادیبانه و سبک شاعرانه ترکیب کرده‌است که غالباً با بهره‌گیری از صور خیال، به‌ویژه تشبیه، استعاره، کنایه، مجاز و دیگر آرایه‌های بدیعی همراه ‌است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

1) عربی

العراقی، فائز (۲۰۰۸)، القصیدة الحرة؛ محمد الماغوط نموذجا، الطبعة الأولی، حلب: مرکز الانماء الحضاری.

الفاخوری، حنا (1986)، الجامع فی تاریخ الأدب العربی، (الأدب الحدیث)، بیروت: دار الجیل.

هیکل، محمد حسنین (٠٢/٠٧/١٩٧١)، الاهرام. بصراحة: مهمة عظمى أمام مصر.

--------- (٢٧/٠٣/.١٩٥٧)، الاهرام، بصراحة: آخر ساعة: همرشولد لم یلق أى متاعب أو عقبات فى مصر.

--------- (۳۰/ 07/ 1957)، الاهرام، بصراحة: نصیحة تساوی ملیون دولار.

----------- (١٦/٠١/١٩٥٧)، الاهرام، بصراحة: آخر ساعة: صباح الخیر أیتها الأوهام.

----------- (۲۴/۸/۱۹۵۷)، الأهرام، بصراحة: دالاس یقرع الطبول.

----------- (۲۲/۷/۱۹۵۸)، الأهرام، بصراحة: رأیت الدنیا علی حافة الهاویة.

----------- (۲۹/۱/۱۹۵۸)، الأهرام، بصراحة: رحلة بین النجوم.

----------- (۹/۲/۱۹۵۸)، الأهرام، بصراحة: أضیئوا شمعة.

----------- (۱۱/۱/۱۹۵۸)، الأهرام، بصراحة العقد النفسیة التی تحکم الشرق الأوسط.

----------- (۲/۴/۱۹۵۹)، الأهرام، بصراحة: الوثائق تتکلم.

----------- (۲۰/۴/۱۹۶۰)، الأهرام، بصراحة: مهمة فی قلب آسیا.

----------- (۴/۸/۱۹۶۰)، الأهرام، بصراحة: عبدالکریم قاسم وعرش الطاووس.

----------- (۱۹۶۲/۷/۶)، الأهرام، بصراحة :غیوم فوق الجزایر.

---------- (۱۹۶۳/۱/۱۸)، الأهرام، بصراحة :نار تحت الرماد فی المشرق العربی.

----------- (۲۱/۲/۱۹۶۴)، الأهرام، بصراحة: النجاح والخطر وجها لوجه.

----------- (۱۰/۱/۱۹۶۴)، الأهرام، بصراحة: لنمسح الضباب... ونتذکر؟

----------- (۲۴/۱/۱۹۶۴)، الأهرام، بصراحة: عن الفخر والمدیح والهجاء.

----------- (۸/۸/۱۹۶۹)، الأهرام، بصراحة: ارادة الصراع وصراع الإدارة.

----------- (۲۷/۱/۱۹۶۷)، الأهرام، بصراحة: نظرة طائرة إلی امتداد الأرض العربیة.

----------- (۲/۸/۱۹۶۹)، الأهرام، بصراحة: علی الأفق الشرقی ضباب.

----------- (۱۳/۶/۱۹۶۹)، الأهرام، بصراحة: محامی الشیطان وموقفه من أزمة الشرق الأوسط.

----------- ( ۱۹۷۰/۷/۳۱) الأهرام، بصراحة: الأجراس تدق.

----------- (۲۴/۸/۱۹۷۳)، الأهرام، بصراحة: الأرض الحزینة.

2) فارسی

سنگری، محمدرضا (۱۳۸۵)، نثر شاعرانه؛ تحلیل و بررسی نثر و قطعة ادبی، چاپ دوم، تهران: لوح زرین.

کامشاد، حسن (۱۳۸۴)، پایه‌گذاران نثر جدید فارسی، چاپ اول، تهران: نی.

3) مقالات

عبدالحمید، عاطف محمد (۲۰۱۰)، «الحلم بمعجزه النثر الشعری»، مجله مصرس، القاهره (۶/۷/۲۰۱۰).

بزرگ بیگدلی، سعید و ناصر نیکوبخت و سید محسن حسینی مؤخر (۱۳۸۵)، «بررسی سبک نثر شاعرانه در عبهر العاشقین»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره ۶، صص ۲۱-۴۹.

پورسرکاریزی، احمدحسین (۱۳۹۵)، «ارزش بلاغی و زیبایی‌شناسی صفت»، فصلنامه تخصصی ادبیات فارسی، دوره ۲، شماره ۷، صص ۱۵۵-۱۷۲.

خاقانی اصفهانی، محمد و مرضیه قربان خانی (۱۳۹۴)، «استعاره از منظر بلاغت عربی و زبان‌شناختی»، مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره ۳۵، صص ۱۰۱-۱۲۲.

رضایی‌ هفتادر، غلامعباس (۱۳۷۸)، «کنایه و اسباب بلاغت آن»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، دوره ۳۸، شماره ۱۵۰، صص ۹۹-۱۰۵.

سلامت‌نیا، فریده و سعید خیرخواه برزکی (۱۳۹۳)، «نگاهی تازه به نثر شاعرانه نفثةالمصدور»، زیبایی‌شناسی ادبی، دوره ۵، شماره ۲۲، صص ۱۳۵-۱۵۴.

کریمی‌فرد، غلامرضا (۱۳۹۳)، «بررسی تطبیقی زیبایی‌شناسی ایهام در بلاغت عربی و فارسی»، پژوهش‌های ادبیات تطبیقی، دوره ۲، شماره ۱، پیاپی ۳، صص ۹۹-۱۳۴.

میرفخرایی، مهشید (۱۳۹۴)، «شعر منظوم و نثر شاعرانه در زبان‌های هندواروپایی»، زبان‌شناخت، سال ششم، شماره ۲، صص ۱۴۵-۱۶۵.

نجاریان، محمدرضا (۱۳۹۵)، «کاوش در مجاز عقلی»، ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی، دوره ۲، شماره ۳، صص ۹۵-۱۱۵.