بازنمود هژمونی و اندیشه‌های ضدهژمونیک در داستان «خلیل کافر» (بر مبنای نظریۀ آنتونیو گرامشی)

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه گیلان

2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی

المستخلص

آنتونیو گرامشی (1937)، از تئوریسین‌های ضدسرمایه‌داری و مفهوم‌پرداز نظریۀ «هِژمونی» است؛ طرحی که بر سلطۀ فرهنگی و ایدئولوژیک تکیه داشته و بر قدرت اندیشه و ارادۀ آدمی در دگرگونی سلطۀ اجتماعی پای می‌فشارد و استراتژی خود را بر نفی تضاد طبقاتی و ایجاد تغییر در نظام استیلا به سوی رضایت عمومی مبتنی می‌داند. هدف مقالۀ حاضر، تحلیل جامعه‌شناختی داستان «خلیل کافر» اثر جبران خلیل جبران به شیوۀ تحلیل محتوایی و بر مبنای نظریۀ هژمونی گرامشی است. انگیزۀ انجام پژوهش نیز تشابه دیدگاه‌های جامعه‌شناختی جبران با نظریۀ مزبور است. وی در این اثر، فاصلۀ طبقاتی و استبداد حاکم بر جامعۀ ارباب ـ رعیتی را به شیوه‌ای نقادانه ترسیم نموده و سیمای جامعۀ آکنده از فشار طبقۀ فرادست نسبت به قشر فرودست را با آفرینش اثری گویا به نمایش می‌گذارد. درواقع جهان‌بینی پنهان داستان با نقش‌آفرینی شخصیت انقلابی خلیل، در جهت نقد تضاد طبقاتی و ستایش برابری میان لایه‌های انسانی است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد جبران، ضمن توجه به کارکردهای پشتوانۀ اقتصادی، بر نقش اثرگذار هژمونی فرهنگی در تعیین ساختارهای اجتماعی و اقتصادی تأکید دارد و در پرتو آگاهی و ایدئولوژی‌های روشنگرانه، به پیروزی ارادۀ قشر فرودست بر نیروهای سُلطه و قدرت‌های سیاسی و اقتصادی معتقد است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

إشکروفت، بیل (2010)، دراسات ما بعد الکولونیالیّة، ترجمة أحمد الرّوبی، القاهرة: المرکز القومی للترجمة.

جبران، جبران خلیل (1994)، المجموعة الکاملة لمؤلّفات جبران خلیل جبران، بیروت: دار الجیل.

المعوش، سالم (1432)، الأدب العربی الحدیث، ط2، بیروت، لبنان: دار النّهضة العربیة.

ب) فارسی

آبرکرامبی، نیکلاس و دیگران (1367)، فرهنگ جامعه‌شناسی، مترجم: حسن پویان، تهران: چاپخش.

آزادارمکی، تقی (1393)، مکتب‌ها و نظریه‌های جامعه‌شناسی، تهران: علم.

ابو‌القاسمی، محمدجواد (1385)، شناخت فرهنگ، تهران: عرش پژوه.

اعتماد، شاپور (1383)، معادلات و تناقضات آنتونیوگرامشی، تهران: طرح نو.

ایگلتون، تری (1383)، مارکسیسم و نقد ادبی، مترجم: اکبر معصوم‌بیگی، تهران: دیگر.

برتنز، یوهانس­ویلم (1382)، نظریه ادبی (مقدمات)، مترجم: فرزان سجودی، تهران: آهنگ دیگر.

بوراوی، مایکل (1393)، مارکسیسم جامعه‌شناسانه: همگرایی آنتونیوگرامشی و کارل پولانی، مترجم: محمد مالجو، تهران: نی.

بشیریه، حسین (1379)، نظریه‌های فرهنگی در قرن بیستم، تهران: آینده پویان.

راجر، سایمون (1394)، درآمدی بر اندیشه‌های سیاسی آنتونیوگرامشی، مترجم: محمد‌کاظم شجاعی، تهران: سبزان.

ریتزر، جورج (1389)، نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر، مترجم: محسن ثلاثی، چاپ پانزدهم، تهران: علمی.

ستوده، هدایت‌الله (1378)، جامعه‌شناسی در ادبیات فارسی، تهران: آوای نور.

سیدی، سیدحسین (1384)، به باغ همسفران؛ دربارۀ جبران و سپهری، مشهد: دانشگاه فردوسی.

طلایی، مرتضی (1393)، درآمدی بر نظریه‌های فرهنگی، اصفهان: نگارخانه.

فروم، اریک (1381)، گریز از آزادی، مترجم: عزت‌الله فولادوند، تهران: مروارید.

گرامشی، آنتونیو (1356)، گزیده‌ای از آثار آنتونیوگرامشی، تهران: کتاب‌های جیبی.

----------- (1362)، نامه‌های زندان، مترجم: مریم علوی‌نیا، تهران: آگاه.

----------- (1378)، شهریار جدید، مترجم: عطا قادی‌کلائی، تهران: دنیای نو.

----------- (1384)، دولت و جامعه مدنی، مترجم: عباس میلانی، تهران: اختران.

میلنر، اَندرو (1385)، درآمدی بر نظریۀ فرهنگی معاصر، مترجم: جمال محمدی، تهران: ققنوس.

وینسنت، اندرو (1381)، نظریه‌های دولت، مترجم: حسین بشیریه، چاپ سوم، تهران: نی.

مجلات

آزادارمکی، تقی ( 1385)، «سوژه و قدرت: تحلیل چگونگی شکل‌گیری ذهنیت در مطالعات فرهنگی»، نامه علوم اجتماعی، شماره27، تهران: دانشگاه تهران، صص 125-156.

غرایاق‌زندی، داود (1376)، «رابطه جامعه مدنی و دولت: بررسی تطبیقی لاک و گرامشی»، راهبرد، شماره14، تهران: پژوهشکده تحقیقات راهبردی، صص 1-16.


المجلد 15، العدد 50
الربيع 2019
الصفحة 81-100
  • تاريخ الاستلام: 06 فبراير 2018
  • تاريخ المراجعة: 19 ديسمبر 2018
  • تاريخ القبول: 24 ديسمبر 2018