گفتمان فرهنگی عربی دربارة ایران؛ با تکیه بر آثار سه نمایشنامه‌نویس عرب

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلف

استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خوارزمی

المستخلص

هنر، علاوه بر تجسم زیبایی و بیان جلوه‌های مطبوع انسانی، همواره عنصری قدرتمند برای ایجاد رابطه بین فرهنگ‌ها و زبان‌ها بوده‌است. از میان انواع هنر، نمایشنامه، در شکل امروزی‌اش، نوع جدیدتری محسوب می‌شود که به نظر می‌رسد با توجه به ساختار و هویت خود، در ارائة گفتمان ویژة یک نویسنده یا یک ملت نسبت به ملت دیگر ظرفیت بالاتری دارد؛ به‌ویژه که به طور مستقیم در برابر مخاطبان به اجرا گذاشته می‌شود.
نوشتة حاضر چند نمونه از نمایشنامه‌های عربی را که از دور یا نزدیک به موضوع ایران و ایرانیان پرداخته‌اند، بررسی نموده‌است. هدف از این بررسی، دستیابی به شیوه‌های نگرش عربی و «خطاب» یا گفتمان عربی دربارة ایران است. این امر در قالب مطالعات و نقد فرهنگی قرار می‌گیرد و نتایج چنین بحثی در پایه‌ریزی برای برنامه‌های آتی در ایجاد و تقویت رابطة میان دو ملت مؤثر خواهد بود. مطالعه و بررسی نمایشنامه‌های انتخاب‌شده این واقعیت را نشان می‌دهد که به‌رغم وجود رابطه‌های تاریخی مثبت میان دو ملت، در نمایشنامه‌های معاصر با نوعی جدال گفتمانی عربی نسبت به ایران مواجه هستیم. با وجود این، نقش نمایشنامه در بهبود گفتمان هر یک از ملت‌های عرب و فارس اهمیت بالایی دارد و به نظر می‌رسد دو طرف نیازمند بازنگری در نگرش‌های کلیشه‌ای تاریخی دربارة یکدیگر هستند و می‌توان از هنر به‌ویژه تئاتر به عنوان بستری برای اصلاح دیدگاه‌های منفی و دستیابی به گفت‌وگوهای مثبت میان دو طرف بهره برد.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

کتاب‌ها

أ) عربی

إلیاس، ماری، قصاب حسن، حنان، (2006م)، المعجم المسرحی، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.

بوتیتسیفا، تمارا الکساندروفنا، (1981م)، ألف عام وعام على المسرح العربی، ترجمة توفیق المؤذن، بیروت: دارالفارابی.

حافظ، السید، (2000م)، حرب الملوخیة، القاهرة: دار العربی للنشر والتوزیع.

-------، (2004م)، خطفونی ولاد الإیه أو حکایة الفلاح عبدالمطیع، القاهرة: الهیئة العامة المصریة للکتاب.

الحزامی، سلیمان، (2006م)، مجموعةالأعمالالکاملة،الجزءالثانی،بدایةالبدایة، طبعة ثانیة، الکویت: مکتبة الکویت الوطنیة.

--------، (2011م)، مجموعة الأعمال الکاملة، الجزء الرابع، الکویت، مکتبة الکویت: الوطنیة.

حمادة، إبراهیم، (2007م)، قاموس المسرح، باریس: منشورات أسمار.

سعید، خالدة، (2008م)، الاستعارة الکبرى، فی شعریة المسرحیة، بیروت: دارالآداب.

الغذامی، عبدالله، (1998م)، الخطیئة والتکفیر من البنیویة والتفکیکیة، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

--------، (2005م)، النقد الثقافی، قراءة فی الأنساق الثقافیة العربیة، بیروت: الدار البیضاء، المرکز الثقافی العربی.

الغذامی، عبدالله، اصطیف، عبدالنبی، (2004م)، نقد ثقافی أم نقد أدبی؟، دمشق: دار الفکر.

محمود، مصطفى، (1963م)، الاسکندر الأکبر، القاهرة: دار المعارف.

ب) فارسی

فوتیه، مارک، (1387ش)، مقدمه‌ای بر تئوری تئاتر، ترجمة علی ظفر قهرمانی‌نژاد، تهران: سمت.

مکی، ابراهیم، (1392ش)، شناخت عوامل نمایش، تهران: سروش.

ویینی، میشل، (1377ش)، تئاتر و مسائل اساسی آن، ترجمة سهیلا فتاح، تهران: سمت.

هولتن، اورلی، (1364ش)، مقدمه بر تئاتر؛آینة طبیعت، ترجمة محبوبه مهاجر، تهران: سمت.

ج) انگلیسی

Carbaugh, Donal, (2014), “cods and cultural discourse analysis”, Oxford Bibliographies, 25/11/2014, oxfordbibliographies.com

Douglas, Harper, “Communication”, Online Etymology Dictionary, Retrived 10/12/2016.(http://www.etymonline.com).

Kellner, D., (1995), Media, Culture, London and New York, Routledge.

Leitch, V.B.,(1997), Cultural criticism, literary Theory, post structuralism, New York, Columbia university press.

Thomas, James, (2005), script analysis for actors, directors, and designers, united kingdom, Taylor and francis.

Xu- shi, (2005), a cultural approach to discourse, Macmillan, Palgrave.

مقالات

أ) عربی

خرطبیل، جمیل حسین، (2010م)، «نحو خطاب ثقافی فکری جدی»، دیوان العرب، 18تموز.

سالمین، سعید محمـد، (2009م)، «لغة الحوار فی المسرحیة»، 14 أکتوبر، العدد 14488، 3 یونیو.

میرزایی، محمـد علی، (2016م)، فقه العلاقة بین الأنا والآخر فی الرؤیة القرآنیة، الحیاة الطیّبة، السنة 20، العدد 34، صیف 2016م، صص 21- 55.

ب) فارسی

پاینده، حسین، شیوه های جدید نقد ادبی: مطالعات فرهنگی، نامة فرهنگستان، 1385ش، شمارة 31، صص 41- 58.

منابع اینترنتی

المجلس الأعلى للثقافة، مصر،السید حافظhttp://scc.gov.eg/profile/، تاریخ بازدید 2018/30/09

مهران، فوزیة، السید حافظ فنّان ینبع من قلب الشعب ویعانی کل ویلات العذاب والمعاناة والسخریة اللاذعة، دیوان العرب، 1 نوفمبر 2004. (http://www.diwanalarab.com/spip.php?article1496)