تطبیق پسااستعماری «شخصیت اصلی و رقیب» در رمان روستایی الجزایر و ایران؛ مطالعه «الحریق» دیب و «توپ» ساعدی

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه آزاد اسلامی، کرج

3 استاد گروه زبان و ادبیات عربی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی، تهران

المستخلص

بررسی رمان‌های معاصر عربی و فارسی از منظر نظریات انتقادی معاصر اهمیت ویژه‌ای دارد و شاید کلید جادویی حل سوءتفاهم‌های سیاسی در دو کانون سیاسی عربی ـ ایرانی، تقویت همین پژوهش‌های انتقادی ـ فرهنگی باشد. وانگهی بسیاری از سرزمین‌های عربی، همچون ایران دیرزمانی زیر سلطه استعمار بوده‌اند. پژوهش حاضر با رویکردی پسااستعماری، شیوه‌های فنی مبارزة دو نویسندة الجزایری و ایرانی را با دو استعمارگر فرانسوی و روسی نشان می‌دهد. پس از خلاصة دو رمان، تضاد آن دو در رابطه با وجود شخصیت اصلی یا رقیب را به روش توصیفی ـ تحلیلی در مکتب آمریکایی ادبیات تطبیقی بررسی می‌کند. با ارائة تصویری واضح از عنصر شخصیت اصلی و رقیب در دو رمان، دستاورد این تحقیق این است که «توپ» ساعدی برخلاف «الحریق» دیب، گاه شخصیت اصلی به عنوان شخصیت برجسته، نقش رقیب را دارد و محرّک داستان نیست؛ حتی اگر شخصیت مهم آن به شمار نیاید. از سوی دیگر اگر ساعدی در پیشبرد پی‌رنگ، خصایل اخلاقی شخصیت‌ها را برجسته می‌کند، دیب با پررنگ ساختن نقش زنان و کودکان، در جنسیت شخصیت‌های داستانی تنوع ایجاد می‌کند. ویژگی‌های مشترک نویسندگان عبارتند از پیامد‌های تصویر استعمار در زندگی روستایی و مؤلفه‌هایی مانند: اختلاف طبقاتی ناشی از ظلم و استعمار و در پی آن مبارزه و مقاومت جامعه علیه استعمارگر.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

الف) عربی

أبونضال، نزیه (2006م(، التحوّلات فی الرّوایة العربیة، الطّبعة الأُولی، بیروت: المؤسّسة العربیة للدراسات و النّشر.

درار، أنیسة برکان (1984م)، أدب النّضال فی الجزایر، الجزایر: المؤسّسة الوطنیة للکتاب.

دیب، محمد (1960م)، الدار الکبیرة، ترجمه: سامی الدروبی، مراجعه عمر شیخا شیرو، الجزایر: مکتبة أطلس.

دیب، محمد (1970م)، الحریق، ترجمه: سامی الدروبی، الجزایر: دار الهلال.

دیب، محمد (1985م)، ثلاثیة محمد دیب؛ الدار الکبیرة، الحریق، النول، بیروت: دار الوحدة للطباعة و النشر.

کارتر، دیفید (2010)، النظریة الأدبیة، ترجمه: د. باسل المسألة: ط1، دمشق: دار التکون.

منور، أحمد (2007م)، الأدب الجزائری باللسان الفرنسی نشأته وتطوّره وقضایاه، الجزایر: دیوان المطبوعات الجامعیّة.

ب) فارسی

کتاب

ساعدی، غلامحسین، (1356ه. ش)، واهمه‌های بی‌نام‌ونشان، تهران: آگاه.

ساعدی، غلامحسین، )1351ه. ش(، توپ، تهران: نیل.

سیمیاری، نسرین، (1391ه. ش)، «تحلیل گزیده‌ای از آثار غلامحسین ساعدی از منظر جامعه‌شناسی ادبی»، رساله کارشناسی ارشد ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اسلامشهر، صص 87–64.

عرب بافرانی، علی‌رضا، (1383 ه. ش)، نقش گفت‌وگو و لحن در آثار غلامحسین ساعدی، رساله کارشناسی ارشد ادبیات فارسی، دانشگاه شهید بهشتی تهران: صص 12-1.

عرفانی، علی‌اکبر، )1389 (، «بررسی عناصر داستانی در آثار غلامحسین ساعدی»، رساله کارشناسی ارشد ادبیات فارسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفول، صص 71–49.

قادری، فاطمه، (1389 ه. ش)، «سیری در تحول ادبیات معاصر الجزایر»، چاپ اول، یزد: دانشگاه یزد، صص 60–40.

مجابی، جواد، )1378 (، شناخت‌نامه غلامحسین ساعدی، تهران: قطره.

مجلات

ایزدیار، محسن (1395)، «بررسی شخصیت‌های قهرمان و ضدّ قهرمان در چند اثر داستانی دهه‌های هفتاد و هشتاد»، فصلنامة زیبایی‌شناسی ادبی، سال چهاردهم، شماره 28، صص 29-30.

پورقریب، بهزاد (1394 ه. ش)، «ادوارد سعید و نظریة پسااستعماری و ادبیات مستعمره‌زدایی»، مجله مطالعات انتقادی ادبیات فصلنامه دانشگاه گلستان، سال دوم، شماره ششم، صص 96-85.

ساعی، احمد (1358ه. ش)، «مقدمه‌ای بر نقد و نظریة پسااستعماری»، تهران: فصلنامه سیاست دانشکده حقوق و علوم سیاسی شماره 73، صص 154-133.

شیری، قهرمان (1382)، «پیش‌درآمدی بر مکتب‌های داستان‌نویسی در ادبیات معاصر ایران»، نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز: شماره 189، صص 190-147.

قادری، فاطمه (1393ه. ش)، «نقد جامعه‌شناختی داستان الدّار الکبیره اثر محمد دیب»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی نقد ادب معاصر عربی، سال چهارم، صص 50-29.

قادری، فاطمه (1395)، «بررسی تطبیقی مضامین اجتماعی در رمان ابن‌الفقیر اثر مولود فرعون و داستان مدیر مدرسه اثر جلال آل احمد»، شماره 24، دانشگاه رازی کرمانشاه: کاوش‌نامه ادبیات تطبیقی، صص 139-119.

میرزایی، فرامرز، (1394)، رمان پسااستعماری الجزایر و ویژگی‌های محتوایی و زبانی آن، ایران: پژوهشنامه نقد ادب عربی، شماره 10: مجله نقد ادبی دانشگاه شهید بهشتی، صص 268-247.