مطالعة مدل‌های شناختی زمان در متن قرآن بر اساس نظریة استعارة مفهومی

نوع المستند: علمی - پژوهش

المؤلفون

1 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی‌سینا

2 دکتری زبان و ادبیات عربی دانشگاه بوعلی‌سینا

المستخلص

نظریة استعارة مفهومی ابزار مناسبی برای بررسی و تحلیل متون دینی و ازجمله قرآن کریم است و به‌وسیلة آن می‌توان روش مفهوم‌سازی بسیاری از مفاهیم قرآنی را شناسایی نمود. هدف پژوهش حاضر شناخت شیوة قرآن در عینی‌سازی زمان به عنوان مفهومی انتزاعی است. در زبان‌شناسی شناختی در راستای درک زمان، دو مدل شناختی شخص‌محور و زمان‌محور مطرح می‌شود. پژوهش حاضر که به روش تحلیلی ـ توصیفی انجام شده‌است، به دنبال پاسخ این سؤال است که قرآن از چه روشی برای تجسم و ترسیم زمان به عنوان مفهومی مجرد و انتزاعی بهره برده‌است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که استعارة هستی‌شناختی شیء‌انگاری، استعارة جهتی، استعارة تصویری حرکتی و موقعیت عقب و جلو، زیرساخت‌های دو مدل شناختی زمان در متن قرآن هستند. علاوه بر این دو مدل در متن قرآن برای عینی‌سازی زمان از استعارة هستی‌شناختی ظرف‌انگاری، شیءانگاری و استعارة تصویری حجمی خارج از ساختار دو مدل شناختی نیز استفاده شده‌است.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية


کتابنامه

1) کتاب‌ها

عربی

آلوسى، محمود بن عبدالله (1415)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.

حویزى، عبدعلى بن جمعه (1415)، تفسیر نور الثقلین، القاهره: اسماعیلیان.

الزجاجی، ابواقاسم (1984)، حروف المعانی، تحقیق علی توفیق الحمد، الأردن: مؤسسة الرسالة.

زمخشرى، محمود بن عمر (1407)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل، بیروت: دار الکتاب العربی.

السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن (1951)، الإتقان فی علوم القرآن، القاهرة: نشر مصطفی البابی الحلبی.

طبرسى، فضل بن حسن (1372)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طهران: ناصر خسرو.

 

فارسی

تیلر، جان رابرت (1383)، بسط مقوله مجاز و استعاره، مترجم: مریم صابری‌پور نوری‌فام، مجموعه مقالات استعاره مبنای تفکر و ابزار زیبایی‌آفرینی با همکاری گروه مترجمان، به کوشش فرهاد ساسانی (صص35-67)، تهران: سوره مهر.

صفوی، کورش (1382)، فرهنگ توصیفی معنی‌شناسی، تهران: فرهنگ معاصر.

طباطبایى، محمدحسین (1374)، تفسیر المیزان، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم: اسلامى.

طبرسى، فضل بن حسن (بی‌تا)، ترجمه تفسیر مجمع البیان، تهران: فراهانى.

فتوحی، محمود (1392)، سبک‌شناسی: نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها، تهران: سخن.

قرائتى، محسن (1388)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن.

کوچش، زلتن (1393)، مقدمه‌ای کاربردی بر استعاره، مترجم شیرین پورابراهیم، تهران: سمت.

............................ (1394)، استعاره در فرهنگ؛ جهانی‌ها و تنوع، مترجم نیکتا انتظام، تهران: سیاهرود.

لیکاف، جورج و جانسون، مارک (1394)، استعاره‌هایی که با آن زندگی می‌کنیم، مترجم: پورابراهیم، شیرین، تهران: علم.

مکارم شیرازى، ناصر (1371)، تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الإسلامیه.

مقالات

بهنام، مینا (1389)، «استعاره مفهومی نور در دیوان شمس»، مجله نقد ادبی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس، سال سوم، شماره 10، صص 91-114.

عیسی‌زادگان، علی، (1392)، «رابطه ادراک زمان و استعاره»، نشریه بازتاب دانش، تهران: دوره هشتم، شماره‌های 27 و 28، شماره صص 6-13.