طهران، بهجت آباد، شارع بزشک، شارع الشهيد الدکتور حسن عضدي، البناء رقم 76، الطابق 2، الغرفة رقم 224، الجمعية العلمية الإيرانية للغة العربية وآدابها

نوع المستند : علمی - پژوهش

المؤلفون

1 دانشجوي دکتري زبان و ادبيات عربي دانشگاه اصفهان

2 دانشيار گروه زبان و ادبيات عربي دانشگاه اصفهان

المستخلص

در اسلوب پربسامد تعدد حال مفرد قرآني، گاهي ارتباط دو يا چند حال مجاور، در قالب نسبت‌هاي مفهومي، همچون ترادف، تضاد و غيره، شکل گرفته که اين مجاورت، علاوه بر سازگاري معنايي، انسجام واژگاني را نيز در پي دارد. پژوهش حاضر، به روش توصيفي ـ تحليلي انجام شده و با کاربست موازي مؤلفه‌هاي عامل انسجام واژگاني نظرية هليدي و حسن" و مفاهيم نسبتاً هم‌ارز آن‌ها در بلاغت سنتي و معناشناسي، به واکاوي و ترسيم انسجام واژگاني در برخي شواهد تعدد حال مفرد قرآني و ايفاي نقش آن در متنيت قرآن و نيز توليد معاني جديد پرداخته‌است.
کاربست موازي برخي مفاهيم مشترک دو حوزه بلاغت قديم و زبان‌شناسي جديد، در ترسيم انسجام واژگاني و تحليل و فهم دقيق‌تر معاني متن قرآن، مفيد است. بر اساس داده‌ها، تناسب و يا تضاد واژگان، عامل انسجام دو يا چند حال مفرد معطوف و کاربرد واژگان مترادف و يا داراي تلازم معنايي، عامل انسجام حال مفرد غير معطوف شده‌است که اين انسجام واژگاني، در راستاي انسجام متن قرآن قرار دارد. همچنين، نسبت‌هاي معنايي در ترکيب دو يا چند حال مفرد، ضمن تصويرسازي‌، معناافزا بوده و دلالت‌هاي خاصي، بيش از معناي تک‌تک آن واژگان را به مخاطب القا مي‌کنند.

الكلمات الرئيسية

الموضوعات الرئيسية

کتابنامه

الف) عربی

قرآن کریم

الآلوسی، محمود (1415ق)، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، تحقیق: علی عبدالباری عطیة، بیروت: دارالکتب العلمیة.

ابن أبی الإصبع، عبدالعظیم بن عبدالواحد (بلا تا)، تحریر التحبیر، تحقیق: حفنی محمد شرف، مصر: لجنة إحیاء التراث الإسلامی.

ابن أثیر، ضیاءالدین نصرالله بن محمد (1939م)، المثل السائر فی أدب الکاتب والشاعر، تحقیق: محمد محیی الدین عبدالحمید، ج 2، مصر: مطبعة مصطفی البابی الحلبی وأولاده.

ابن جنی، أبوالفتح عثمان (1994م)، المحتسب فی تبیین وجوه شواذ القراءات والإیضاح عنها، تحقیق: علی النجدی ناصف و عبدالفتاح إسماعیل شلبی، ج 2، ط 2، القاهرة: المجلس الأعلی للشؤون الإسلامیة.

ابن عاشور، محمد بن الطاهر (بلا تا)، التحریر والتنویر، (د.م): مؤسسة التاریخ العربی.

ابن عقیل، بهاءالدین عبدالله (1387ش)، شرح ابن عقیل علی ألفیة ابن مالک، ج 1، چ 5، تهران: انتشارات استقلال.

ابن هشام الأنصاری، عبدالله بن یوسف (بلا تا)، أوضح المسالک إلی ألفیة ابن مالک، ج 2، بیروت: منشورات المکتبة العصریة.

ابن هشام الأنصاری، عبدالله بن یوسف (1387ش)، مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، ج 1، ط 2، تحقیق: محیی‌الدین عبدالحمید، تهران: دارالصادق.

أبوحیان الأندلسی، محمد بن یوسف (1420ق)، البحر المحیط فی التفسیر، تحقیق: صدقی محمد جمیل، بیروت: دارالفکر.

البقاعی، إبراهیم بن عمر (بلا تا)، نظم الدرر فی تناسب الآیات والصور، القاهرة: دارالکتاب الإسلامی.

التفتازانی، مسعود بن عمر (1387ش)، المطول، التصحیح والتعلیق: أحمد عزّو عنایة، ط 1، دارالکوخ للطباعة والنشر.

الجرجانی، عبدالقاهر (2007م)، دلائل الإعجاز، تحقیق: محمد رضوان الدایة، فایز الدایة، ط 1، دمشق: دارالفکر.

حسن، عباس (2010م)، النحو الوافی، ج 2، بیروت: مطبوعات الأندلس العالمیة.

الدبل، محمد بن سعد (2010م)، دلیل البلاغة القرآنیة، ج 1، ط 2، الریاض: د.م.

الدرویش، محیی‌الدین (1415ق)، إعراب القرآن وبیانه، ط 4، سوریة: دارالإرشاد.

الراغب الإصفهانی، حسین بن محمد (2009م)، مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق: صفوان عدنان داوودی، ط 4، دمشق: دارالعلم.

الزمخشری، محمود بن عمر (1407ق)، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، ط 3، بیروت: دارالکتاب العربی.

السامرائی، فاضل صالح (2000م)، معانی النحو، ج 2، ط 1، عمان: دارالفکر.

السیوطی، جلال‌الدین عبدالرحمن (بلا تا)، الإتقان فی علوم القرآن، تحقیق: محمد أبوالفضل إبراهیم، ج 2، السعودیة: وزارة الشؤون الإسلامیة والأوقاف.

الصافی، محمود بن عبدالرحیم (1418ق)، الجدول فی إعراب القرآن وصرفه وبیانه، ط 4، بیروت: دارالرشید.

الطباطبایی، محمد حسین (1417ق)، المیزان فی تفسیر القرآن، چ 5، قم: دفتر انتشارات جامعه مدرسین.

الطبرسی، فضل بن حسن (1372ش)، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمد جواد بلاغی، چ 3، تهران: ناصر خسرو.

العکبری، عبدالله بن حسین (بلا تا)، التبیان فی إعراب القرآن، عمان: بیت الأفکار الدولیة.

علان، إبراهیم محمود (2002م)، البدیع فی القرآن، أنواعه ووظائفه، الإمارات العربیة المتحدة: إصدارات دائرة الثقافة والإعلام.

مطلوب، أحمد (2007م)، معجم المصطلحات البلاغیة وتطورها، بیروت: مکتبة لبنان ناشرون.

یعقوب، إمیل بدیع (1388ش)، موسوعة النحو والصرف والإعراب، ط 6، تهران: انتشارات استقلال.

ب) فارسی

کتاب

رکعی، محمد؛ شعبان نصرتی (1396ش)، میدان‌های معنایی در کاربست قرآنی، چاپ اول، قم: مؤسسه علمی – فرهنگی دارالحدیث.

قلیزاده، حیدر (1380ش)، مشکلات ساختاری ترجمه قرآن کریم، تبریز: مؤسسه تحقیقاتی علوم اسلامی ـ انسانی دانشگاه تبریز.

مجلات

ذوقی، امیر (1392ش)، «نگره‌‌ای جدید درباره انسجام متنی سوره‌های قرآن کریم»، دوفصلنامه علمی پژوهشی مطالعات قرآن و حدیث، سال ششم، شماره 2، بهار و تابستان، پیاپی 12، صص 151-175.

شهبازی، محمود و اصغر شهبازی (1395ش)، «تبیین ظرافت‌های بلاغی سوره قیامت و دلالت‌های تفسیری آن با رهیافت سبک‌شناختی»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهراء (س)، سال سیزدهم، شماره 4، پیاپی 32، صص 117- 143.

فقیه ملک مرزبان، نسرین، (1387ش)، «شور عطف (در بررسی نشانه «و» عطف در صد غزل از سعدی)»، فصلنامه علمی ـ پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهراء (س)، سال هفدهم و هجدهم،

شماره 68 و 69، زمستان و بهار، صص 145- 168.

ج) انگلیسی

Halliday M. A. K. & Ruqaiya Hasan (1976), Cohesion in English, London / New York.