صیغه‌های عام و خاص در زبان عربی (از لحاظ مذکر ومؤنث)

نویسنده
چکیده
از نظر جنسیت در زبان عربی دو نگرش به ماهیت اشیاء وجود دارد: نگرش اول عام و کلّی است، و در نگرش دوم، آنها به دو دسته تقسیم می­شوند: مذکر و مؤنث. مذکر خالی از نشانه است، اما مؤنث دارای نشانه می­باشد، در نتیجه در زبان عربی اشیاء دارای سه شکل هستند: صیغه عام یا کلی که شامل مذکر ومؤنث و خالی از نشانه­ است؛ دوم: صیغه مؤنث (با نشانه‌های تأنیث)، و سوم، صیغه مخصوص مذکر (بدون نشانه). به دیگرعبارت، مذکّر از صیغه عموم که خالی از نشانه است استفاده می‌کند، ولی باید قرائنی لفظی یا معنوی و یا سیاقی، که گواهی دهند منظور صیغه مذکر است نه صیغه عموم، باشد، در غیر این صورت صیغه عموم، منظور می­گردد.
علاوه بر حالت اول (مشترک بودن مذکر و مؤنث)، دو حالت دیگر استفاده از صیغه عموم وجود دارد. یکی کلمات مبهم که جنس آنها قبل از به کارگیری در جمله آشکار نمی‌شود، مانند کلمه شیء یا اعداد. و دیگری کلماتی که جنس مشخصی ندارند، مانند ابلیس، شیطان، جن، جبرئیل، عزرائیل، میکائیل و خداوند تبارک و تعالی، یا به عبارتی دیگر (ما فوق جنسیت). نتیجه این­که صیغه عموم در عربی سه حالت دارد: اول دربرگیرنده مذکر و مؤنث به طور مشترک؛ دوم عدم وضوح هیچ یک از آن دو (مذکر و مؤنث)، و سوم کلماتی که فوق جنسیت هستند.
کلیدواژه‌ها

- القرآن الکریم.
- آل سعدی، عبدالرحمن بن ناصر. تیسیر الکریم الرحمن، مکتبةالنهضة العربیة، بیروت، 1408ق.
- ابن الانباری، أبو البرکات عبد الرحمن، محمد بن عبدالله بن أبی سعید، البلغة فی الفرق بین المذکر والمؤنث، تحقیق: رمضان عبد التواب، بدون مکان، بدون زمان.
- حسن، عباس. النحو الوافی، دارالمعارف بمصر،الطبعةالرابعة،1976م،القاهرة.
- سیبویه، أبی بشر عمرو. الکتاب، مؤسسة الأعلمی للمطوباعات، الطبعة الثالثة، 1410هـ- 1990م، بیروت.
- الطبری، أبو جعفر محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، دار المعرفة، بیروت، الطبعة الاولی، 1412هـ.ق.

  • تاریخ دریافت 18 تیر 1391