رویکردی به لطائف حرف جر (إلی) در قرآن کریم

نویسندگان
چکیده

نحویان بحث­های فراوانی در باره کاربرد حروف جر با افعال، کرده­اند که محور تمام آنها پاسخ به این پرسش می­باشد: آیا هر فعل همواره با یک حرف جر خاص به­کارمی­رود یا آنکه بر حسب مقتضای معنایی می­تواند با دیگرحروف جرهم به­کار رود؟!  البته هدف نهایی این گونه مباحث بیان اسلوب­های بلاغی و اغراض بیانی حروف جر در قرآن کریم، آشکار نمودن میزان تأثیر قرآن در قریحة عربی،  همچنین شناسایی شیوه­های اسلوبی بهتر و روش­های تعبیری زیباتر در قرآن به منظور درک اعجاز بیانی قرآن کریم، بوده است.   حرف جر «الی» 747 بار در قرآن به کار رفته است که یک بار آن زائده و برای تاکید می­باشد و702 مرتبه در معنای اصلی آن یعنی (انتهای غایت) ، 10 مرتبه در معنای مصاحبت (مع)، 21 مرتبه در معنای اختصاص (لام)، 4 مرتبه در معنای تبیین و 5 مرتبه در معنای ظرفیت (فی) و دو مرتبه در معنای برتری (علی) و دو مرتبه در معنای الصاق( الباء) به کار رفته است.دقت در مفهوم اصلی آیات و واژه­های آن، حتی آیات قبل و بعد، نشان می­دهد که هیچ حرفی به جای حرف دیگر به­کار نرفته است زیرا منطقی به نظر نمی­رسد که وقتی حرفی برای معنایی خاص وضع شده، حرف دیگری رسالت ایفای معنای آن را بر عهده بگیرد!

کلیدواژه‌ها


-   القرآن الکریم
-   الآلوسی، محمود، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی، تحقیق زهری النجار، القاهرة، دار القومیة العربیة، 1964 م.
-   الآمدی، سیف الدین أبوالحسن علی، الأحکام فی أصول الأحکام، القاهرة، دارالعاصمة، ط2، دون تاریخ.
-   ابن جنی، عثمان، الخصائص، تحقیق محمد علی النجار، بیروت، دارالکتب العربی، ط 1، 1952 م.
-   ابن قتیبة، عبد الله بن مسلم، تأویل مشکل القرآن، شرح و تحقیق أحمد صقر، دارالتراث، 1973 م.
-   الأخفش الاوسط، ابوالحسن سعیدبن مسعده، معانی القرآن، تحقیق فائز فارس، الکویت، المطبعة العصریة، ط1، 1979م.
-   إبن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، داراحیاء التراث  العربی، 1988م.
-   إبن یعیش، شرح المفصل، بیروت، عالم الکتب، دون تاریخ.
-   أبو حیان الأندلسی، محمد بن یوسف، البحر المحیط، مطبعةالسعادة، ط1، 1328 هـ.
-   أبو عبیدة، معمر بن المثنی التیمی، مجاز القرآن، تعلیق محمد فؤاد سزکین، نشر الخانجی، ط1، 1954م.
-   الجاوی، محمد نووی، التفسیر المنیر لمعالم التنزیل، دار مصطفی الحلبی، ط3، 1955م.
-   خلیفة راشد، صادق، دور الحرف فی اداء معنی الجملة، بنغازی، منشورات جامعة قاریونس، 1996م.
-   الراغب الإصبهانی، حسین بن محمد، المفردات، القاهرة، مکتبة الأنجلوالمصریة، دون تاریخ.
-   الزجاج، ابراهیم بن سری، معانی القرآن و إعرابه، تحقیق عبد الجلیل عبده شلبی، بیروت، عالم الکتب، ط1، 1988م.
-   الزجاجی ، ابوالقاسم، حروف المعانی، تحقیق علی توفیق الحمد، الأردن، مؤسسة الرسالة، 1984م.
-   الزرکشی، البرهان فی علوم القرآن، تحقیق محمد أبوالفضل إبراهیم، القاهرة، نشر البابی الحلبی و شرکاه بمصر، ط2، 1972م.
-   الزمخشری، جارالله محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، بیروت، دارالمعرفة، 1972م.
-   .................................، المفصل، بیروت، دارالجیل، ط3، دون تاریخ.
-   سیبویه، أبو بشر عمروبن عثمان بن قنبر، الکتاب، تحقیق عبد السلام محمد هارون، بیروت، عالم الکتب للطباعة، دون تاریخ.
-   السیوطی، جلال الدین عبد الرحمن، الإتقان فی علوم القرآن، القاهرة، نشر مصطفی البابی الحلبی، ط3، 1951م.
-   .................................، معترک الأقران فی إعجاز القرآن، تحقیق علی محمد البجاوی، دارالفکر العربی، 1969م.
-   الطبرسی، ابو علی فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، طهران، المطبعة الإسلامیة، 1395 هـ.
-   الطبری، محمد بن جریر، جامع البیان عن تفسیر القرآن، تحقیق محمود شاکر، القاهرة، دارالمعارف، 1960م.
-   الطوسی، ابو جعفر بن محمد، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق أحمد حبیب العاملی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1409 هـ.
-   فاضلی، محمد، دراسة و نقد فی مسائل بلاغیّة هامّة، مشهد، نشر جامعة فردوسی، 1376هـ.ش
-   الفراء، ابو زکریا یحیی بن زیاد، معانی القرآن، تحقیق محمد علی النجار، القاهرة، الدارالمصریة العامة للکتاب، ط2، 1980م.
-   الفیروز آبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ط2، 1412هـ.
-   المخزومی، مهدی، مدرسة الکوفة و منهجها فی اللغة و النحو، مصر، دار مصطفی البابی الحلبی، ط2، 1958م.
-   المرادی، الحسن بن قاسم، الجنی الدانی فی حروف المعانی، تحقیق فخر الدین قباوة و محمد ندیم فاضل، بیروت، دار الإفاق الجدیدة، ط2، 1983م.
-   الواحدی، أبوالحسن، أسباب النزول، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1975م.

  • تاریخ دریافت 0-102 فروردین 216