تبعید و غربت در شعر محمود سامی‌البارودی

نویسندگان
نرگس گنجی
مجید صادقی مزیدی
چکیده

مبارزه با سلطۀ استعمار غرب، یکی از مهم­ترین مسائلی است که شاعران عرب در آغاز عصر جدید به آن پرداخته­اند. این پدیدۀ شوم، بسیاری از مناطق عربی را درگیر ساخت و جوامع عرب از جنبه­های مختلف سیاسی و اجتماعی و فرهنگی از آن متأثّر شدند؛ به گونه­ای که برخی شاعران عرب به خاطر مقاومت در برابر استعمار، تبعید یا زندانی شدند و دشواری‌های فراوانی تحمل کردند. یکی از این شاعران، محمود سامی بارودی است که مدت هفده سال در سرندیب در تبعید به سر برد و آثار این دورۀ تبعید در محتوا، الفاظ و سبک شعر او آشکار است.


شعر مبتنی بر فخر و حماسه از ویژگی‌های اساسی ادبیات بارودی است. کثرت و تنوع اشعار میهنی این شاعر به گونه­ای است که می­توان شعر نوستالوژیک و شعر سیاسی وی را به عنوان دو گونۀ مستقل ادبی به شمار آورد. در شعر غربت، شاعر پایبند به عاطفه­ای صادقانه است که چون خطی مشترک اشعار او را به هم پیوند می­دهد. از ویژگی‌های شعر بارودی طولانی شدن اشعار، وحدت انداموارۀ شعر، تنوع موضوعات، صداقت، تکرار و روانی عبارات است.


پژوهشگر در این مقاله به بررسی اشعار این شاعر با رویکرد تحلیل محتوا پرداخته است تا جلوه­های گوناگون غربت و دلتنگی را در شعر بارودی، نمایان سازد و تأثیر تبعید و دوری از وطن را در اندیشۀ شاعر و درونمایه­های شعرش بیان کند.

کلیدواژه‌ها
محمود سامی البارودی
شعر غربت و تبعید
شعر عربی معاصر
- القرآن الکریم.
-أبوحاقة، أحمد، الالتزام فی الشعر العربی، بیروت، دارالعلم للملایین، 1979م.
- أبوالشباب، واصف، القدیم و الجدید فی الشعر العربی الحدیث، بیروت، دارالنهضة العربیة، 1988م.
- أبویسانی، انق، نعمان، ملامح التجدید فی شعر البارودی، مجلة اللغة العربیة وآدابها، ایران، العدد التاسع، 2009م.
- إسماعیل، سمیح محمود، الفتوة فی شعر البارودی، دراسات العلوم الإنسانیة والاجتماعیة، أردن، الجامعة الأردنیة، المجلد 30، العدد 2، 2003 م.
- البارودی، محمودسامی، دیوان البارودی، الجزء الأول، القاهرة، دارالمعارف، 1971م.
- ــــــــــــ دیوان البارودی، الجزء الثانی، القاهرة، دارالمعارف، 1971م.
- حاوی، إیلیا، فی النقد و الأدب، الجزء الأول، بیروت، دارالکتب اللبنانی، الطبعة الخامسة، 1986م.
- الحدیدی، علی، محمود سامی البارودی شاعر النهضة، مکتبة الأنجلو المصریة، الطبعة الثانیة، دون تاریخ.
- الدسوقی، عمر، فی الأدب الحدیث، الجزء الثانی، ‌القاهرة، دارالفکر، دون تاریخ.
- دلشاد، جعفر، وآخرون، «الغربة فی الشعر العربی» مجلة العلوم الإنسانیة الدولیة، العدد15، 2008م.
- راضی جعفر، محمد، الاغتراب فی الشعر العراقی المعاصر، إتحاد الکتاب العرب، 1999م.
- ضیف، شوقی، الأدب العربی المعاصر، القاهرة، دارالمعارف، دون تاریخ.
- ــــــــــــ البارودی رائد الشعر الحدیث، القاهرة، دارالمعارف، الطبعة الثانیة، 1961م.
- کرد علی، محمد، المعاصرون، بیروت، دار صادر،‌ الطبعة الثانیة، 1993م.
- مریدن، عزیزة، حرکات الشعر العربی فی العصر الحدیث، جامعة دمشق، 1988م.

  • تاریخ دریافت 0-100 فروردین 216