بازنمایی تمایز نگاه مردانه و زنانه به زن در آثار خوله القزوینی و سعود السنعوسي(مورد پژوهی رمان «مطلّقة من واقع الحیاة» و«ساقُ البامبو»)

نوع المستند : پژوهشی

المؤلفون
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، دانشکده علوم انسانی، ایران، قزوین
2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، دانشکده علوم انسانی، ایران، قزوین
المستخلص
 تفاوت نوشتار مردانه و زنانه و نحوه پرداختن به مسائل زنان در دوران معاصر مورد توجه منتقدان به خصوص «نقد ادبی فمینیستی» قرار گرفته ‌است. از نگاه ایشان مردان با نگاه مردسالارانه، تصویر متفاوتی از زنان در آثار خود ارائه می­دهند و برخلاف نویسندگان زن، بر نقش‌های خاصی از زنان تاکید می­کنند که متناسب با فرهنگ مردسالارانه آن‌هاست؛ ازاین رو نحوه حضور زنان در آثار ادبی و چگونگی شخصیت‌پردازی آن‌ها را می‌توان در محتوا و سبک ادبی نویسندگان مشاهده نمود. با این فرض، پژوهش حاضر با انتخاب دو نویسنده معاصر کویتی؛ «خوله القزوینی» با رمان «مطلّقة من واقع الحیاة» و «سعود السنعوسي» با رمان «ساقُ البامبو» تلاش دارد به شیوه توصیفی ـ تحلیلی، نحوه بازنمایی تصویر زنان را بررسی و تفاوت دو نویسنده را در پرداختن به موضوع روشن کند. بر اساس بخشی از دستاوردهای پژوهش، دو رمان اگرچه از حضور زنان استفاده کرده است، اما از نظر حضور زنان در مرکز حوادث و تاثیرگذاری مثبت و منفی آن‌ها بر طرح داستان متفاوت عمل کرده‌اند. تصویر پردازش شده در رمان خوله، تصویری متعادل از یک زن است که سرانجام به تعادل شخصیتی و نقشی در زندگی می‌رسد، اما در رمان السنعوسي، زنان درگیر مسائل خود هستند. در سبک نیز، القزوینی برخلاف  السنعوسي از جمله‌های کوتاه و منقطع، توصیف با جزئی‌نگری و تعبیرهای مربوط به دنیای زنانه استفاده ‌نموده است که بیانگر تفاوت نگاه دو نویسنده است.
الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

تمثیل اختلاف النظرة الرجالیة و الأنثویة في أعمال خولة القزويني و سعود السنعوسي ( رواية «مطلقة من واقع الحياة» و «ساق البامبو» أنموذجاً)

المؤلفون Persian

نرگس انصاري 1
نیلوفر صحرانورد 2
1 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، دانشکده علوم انسانی، ایران، قزوین
2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)، دانشکده علوم انسانی، ایران، قزوین
المستخلص Persian

إنّ الاختلاف بين كتابة الرجال والنساء وطريقة تصوير قضايا المرأة مما لاحظه النقّاد في العصر الحاضر خاصة في النقد النسوي. إنّهم یرون أنّ الرجال یقدّمون صورة مختلفة عن المرأة في کتاباتهم ويؤكدون على أدوار معينة لها علی أساس نظرتهم الأبوية، فبناءً على ذلك تختلف طريقة حضور المرأة في الأعمال الأدبية وكيفیه توصيف شخصیاتها التی تنعکس علی محتوى الأثر الأدبي وأسلوبه و طریقة استخدام العناصر الأدبية وبهذا الافتراض، يتم البحث الحالي باختيار كاتبين كويتيين معاصرين؛ "خولة القزويني" برواية "مطلقة من واقع الحياة" و "سعود السنعوسي" برواية "ساق البامبو" لتحليل تمثيل صورة المرأة في أعمالهما معتمداً علی المنهج الوصفي - التحليلي. و من مستجدّات البحث أنه مع حضور المرأة في الروايتين إلا أن الکاتبین تصرفا بشكل مختلف من حيث كون المرأة في مركز الأحداث و دورها الإيجابي والسلبي علی مجريات الأحداث. ونتيجة لذلك فإنّ معالجة الصورة في رواية خولة هي صورة متوازنة للمرأة تصل أخيرًا إلى توازن في الشخصية ودورها في الحياة، غیر أنّه في رواية السنعوسي كل امرأة معنية بقضاياها الخاصة. ومن الجانب الأسلوبي تستخدم القزويني جملًا قصيرة ومتقطعة، وتتمایز روایتها بالتفصيل في التوصیفات، وتتعلق تعابیرها بعالم المرأة وهي لم تظهر في عمل السنعوسي.

الكلمات الرئيسية Persian

النسوية
خوله القزويني
سعود السنعوسي
مطلقة من واقع الحياة
ساق البامبو
 الداهي، محمد، (2013)، صورة الأنا و الآخر في السرد، چاپ اول، قاهره: روية.##
ـالسنعوسي، سعود، (2012)، ساق البامبو، بيروت: الدار العربية للعلوم ناشرون. ##
بی‌نیاز، فتح‌الله (1392)، درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت‌شناسی، چاپ چهارم، تهران: افراز. ##
القزويني، خولة، (2006)، مطلّقة من واقع الحياة، بيروت: دارالصفوة. ##
پاینده، حسین، (1398)، نظریه و نقد ادبی درسنامه‌ای میان رشته‌ای، جلد 2، چاپ دوم، تهران: سمت. ##
 جمالی، زهرا، (1385)، سیری در ساختار داستان، چاپ اول، تهران: همداد. ##
 سنعوسی، سعود، (1397)، ساقه بامبو، مترجمان؛ مریم اکبری و عظیم طهماسبی، چاپ دوم، تهران: نیلوفر. ##
عباس، باسم محمد،(2018)، الحضور النسوي في روايات السنعوسي: قراءة في الأنماط و العلاقات، مجلة بحوث کلية الاداب، المجلد29، العدد113، صص357-379. ##
 فتاحی، حسین، (1386)، داستان، گام به گام، چاپ اول، تهران: صریر. ##
فتوحی، محمود، (1390)، سبک شناسی نظریه ها، رویکردها، روش ها، چاپ اول، تهران: سخن. ##
مطهری، مرتضی، (1395)، نظام حقوق زن در اسلام، چاپ هفتاد و سوم، تهران: صدرا. ##
میرصادقی، جمال، (1394)، عناصر داستان، چاپ نهم، تهران، سخن. ##
شیرازی، ایناس، (1392)، «یوسف ادریس بین داستان کوتاه و شاهکارهای ادبی»، کارشناسی ارشد رشته مترجمی زبان عربی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره) قزوین. ##
ـ رزیق، هناء، (1437)، «صورة المراة في رواية "قليل من العيب يکفي!" لـزهرة ديک»، کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی، دانشگاه محمد خیضر بسکرة الجزائر. ##
اسکندری‌ شرفی، فرشاد و همکاران، (1399)، «نقد فمینیستی رمان این خیابان سرعت‌گیر ندارد اثر مریم جهانی»، پژوهشنامه ادبیات داستانی، شماره 2، تابستان، ص 19ـ 38. ##
 بهرامی‌پور، نوشین و راضیه‌سادات میرصیفی، (1399)، «واکاوی رمان مذکرات امراة غیر واقعیة سحر خلیفه بنابر نظریات قدرت محور میشل فوکو»، مجله علمی انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، شماره 57، زمستان، ص 141ـ164. ##
 زارع برمی، مرتضی، (1397)، «نمودهای زنانگی و مردانگی در زنانه‌نویسی و مردانه‌نویسی»، ادبیات پارسی معاصر، شماره 2، پاییز و زمستان، ص 99ـ116. ##
 صادقی ‌شهپر، رضا و راضیه حجّار، (1392)، «نقد فمینیستی رمان سگ و زمستان بلند»، ادب‌پژوهی، شماره 26، زمستان، ص 73ـ94. ##
طلائی، مولود و مهرناز طلائی، (1397)، «بررسی رویکردهای چهارگانه نقد فمینیستی اِلِن شوالتر در رمان نقره دختر دریای کابل اثر حمیرا قادری»، پژوهش ادبیات معاصر جهان، شماره 2، پاییز و زمستان، ص 433ـ460. ##
 عموری، نعیم و رقیه منصوری ‌مقدم، (1394)، «کاوشی بر رمان بدایة و نهایة نجیب محفوظ براساس نقد فمینیستی»، پژوهش‌نامه زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شماره 1، بهار،ص 131ـ151. ##
گودرزی ‌نژاد، آسیه، (1388)، «شخصیت‌پردازی در رمان چراغ‌ها را من خاموش می‌کنم اثر زویا پیرزاد»، فصلنامه ادبیات فارسی، شماره 14، پاییز و زمستان،ص 155ـ172. ##
دادخواه تهرانی، حسن و همکاران، (1400)، «صورة المرأة و حقوقها في روایة إمرأة النسیان لمحمد برادة»، پژوهشنامه نقد ادب عربی، شماره 23، ص151ـ173. ##
محمودی ‌بختیاری، بهروز و مریم دهقانی،(1392)، «رابطه زبان و جنسیت در رمان معاصر فارسی: بررسی شش رمان»، زن در فرهنگ و هنر، شماره 4، زمستان، ص 543ـ556. ##
 

  • تاريخ الاستلام 21 فبراير 2023
  • تاريخ المراجعة 10 سبتمبر 2023
  • تاريخ القبول 11 سبتمبر 2023