بررسی استعاره‌ی مفهومی دهر (روزگار) در رسائل المدیح سید حیدر حلّی با رویکرد شناختی

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون
1 دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه لرستان
2 أستاذ مشارک في اللغة العربية وآدابها بجامعة لرستان الإيرانية
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه لرستان
4 گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، دانشگاه لرستان
المستخلص
استعاره یکی از موضوعات اصلی بلاغت سنتی و جدید به‌شمار می‌رود. استعاره در بلاغت سنتی، عنصری زبانی و واژگانی است که باعث شکوه سخن می‌شود و یا نوعی خروج از هنجار به شمار می‌آید؛ اما از منظر معناشناسی شناختی، استعاره اساس زبان و سازندۀ معنا و اندیشه است. رسائل مدیح سید حیدر حلّی خطیب و شاعر برجستۀ عراقی قرن نوزدهم میلادی، از نظر زبانی و بلاغی، دارای جنبه‌های سبکی فراوانی است. در این پژوهش که به صورت توصیفی-تحلیلی انجام شده، سعی شده است که استعارۀ مفهومی دَهر (روزگار) در ذهن و زبان حلّی بررسی و تحلیل شود. نویسندگان مقاله، دریافته‌اند که کوچک‌نمایی روزگار، بزرگ‌نمایی انسان (ممدوحان نویسنده) و انگیزش و اقناع مخاطب نسبت به موضوع، از مهم‌ترین کارکردهای این استعاره به شمار می‌آیند. نظام فکری سید حیدر حلّی براساس نگاشت‌های استعارۀ روزگار، حول محور «روزگار به مثابۀ انسان» می‌چرخد؛ اما با این تفاوت که روزگار، بیشتر مغلوب و منفعل به تصویر کشیده شده است تا غالب و فعّال؛ چرا که در تفکر ایشان، خداوند بر امور عالم، سلطه دارد و نه روزگار.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة Persian

بررسی استعاره‌ی مفهومی دهر (روزگار) در رسائل المدیح سید حیدر حلّی با رویکرد شناختی

المؤلفون Persian

علی حویزی 1
سيد محمود ميرزايي الحسيني 2
علی اکبر مرادیان قبادی 3
سید اسماعیل قاسمی موسوی 4
1 Ph. D Student, Arabic Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran
2 Associate Professor, Arabic Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
3 Associate Professor, Arabic Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Ira
4 Assistant Professor, Arabic Language and Literature Department, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran.
المستخلص Persian

استعاره یکی از موضوعات اصلی بلاغت سنتی و جدید به‌شمار می‌رود. استعاره در بلاغت سنتی، عنصری زبانی و واژگانی است که باعث شکوه سخن می‌شود و یا نوعی خروج از هنجار به شمار می‌آید؛ اما از منظر معناشناسی شناختی، استعاره اساس زبان و سازندۀ معنا و اندیشه است. رسائل مدیح سید حیدر حلّی خطیب و شاعر برجستۀ عراقی قرن نوزدهم میلادی، از نظر زبانی و بلاغی، دارای جنبه‌های سبکی فراوانی است. در این پژوهش که به صورت توصیفی-تحلیلی انجام شده، سعی شده است که استعارۀ مفهومی دَهر (روزگار) در ذهن و زبان حلّی بررسی و تحلیل شود. نویسندگان مقاله، دریافته‌اند که کوچک‌نمایی روزگار، بزرگ‌نمایی انسان (ممدوحان نویسنده) و انگیزش و اقناع مخاطب نسبت به موضوع، از مهم‌ترین کارکردهای این استعاره به شمار می‌آیند. نظام فکری سید حیدر حلّی براساس نگاشت‌های استعارۀ روزگار، حول محور «روزگار به مثابۀ انسان» می‌چرخد؛ اما با این تفاوت که روزگار، بیشتر مغلوب و منفعل به تصویر کشیده شده است تا غالب و فعّال؛ چرا که در تفکر ایشان، خداوند بر امور عالم، سلطه دارد و نه روزگار.

الكلمات الرئيسية Persian

معناشناسی شناختی
استعارۀ مفهومی
سید حیدر حلی
رسائل مدیح
روزگار
 
1. کتاب­های عربی
-  ابن قتيبة، أبومحمد عبدالله بن مسلم، (2002م)، تأويل مشكل القرآن، بیروت: دار ­الكتب العلمية.
-  ابن منظور، أبوالفضل جمال الدين محمد بن مکرم، (1997م)، لسان العرب، بيروت: دار صادر.
-  التميمي، جعفر صادق حمودي، (1991م)، معجم الشعراء العراقيين، بغداد: شركة المعرفة للنشر والتوزيع.
-  الجاحظ، أبوعثمان عمروبن بحر، (1960م)، البيان والتبيين، تحقيق: عبدالسّلام محمد هارون، الطبعة الثالثة، بيروت: دار إحياء التراث العربي.
-  الجرجاني، عبدالقاهر، (1954م)، أسرار البلاغة، تحقيق: هـ. ريتر، استانبول: مطبعة وزارة المعارف.
-  الحلّي، السيّد حيدر، (2011م)، ديوان السيد حيدر الحلّي، تحقيق: مُضَر سليمان الحلّي، بيروت: منشورات شَرکة الأعلمي للمطبوعات.
-  الرماني، أبوالحسن علي بن عيسی،(1976م)، النكت في إعجاز القرآن، القاهرة: دار المعارف.
-  شبّر، جواد، (2001م)، أدب الطف أو شعراء الحسين(ع) من القرن الأول الهجري حتی القرن الرابع عشر، الطبعة الأولی، بيروت: مؤسسة التاریخ.
-  العسکري، أبوهلال الحسن بن عبدالله، (1952م)، کتاب الصناعتين، تحقيق: محمد البجاوي و محمد أبوالفضل إبراهيم، القاهرة: دار الفکر العربي.
-  المبرّد، أبوالعباس محمد بن يزيد، (1937م)، الکامل في اللغة والأدب، تحقيق: زکي مبارك وأحمد محمد شاكر، ط 1، الناشر: مصطفی البابي الحلبي وأولاده.
-  اليعقوبي، محمدعلي (1951م). البابليّات (شعراء الحلة). النّجف الأشرف: مطبعة الزّهراء.
2. کتاب­های فارسی
-  افراشی، آزیتا، (1397)، استعاره و شناخت، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
-  باطنی، محمد رضا، (1380)، زبان و تفکر، چ7، تهران: انتشارات آبانگاه.
-  صفوي، کورش، (1390)، درآمدی بر معنی­شناسی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات سوره مهر، پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
-  فتوحی، محمود، (1390)، سبک­شناسی؛ نظزیه­ها، رویکردها و روش­ها، تهران: انتشارات سخن.
-  کوچش، زولتان، (1397)، مفاهیم عاطفی، ترجمه: بیتا قوچانی، تهران: نشر نویسه.
-  کوچش، زولتان، (1398)، مقدمه‌ای کاربردی بر استعاره، ترجمه: شیرین  پورابراهیم، چاپ دوم، تهران: سمت.
-  لیکاف، جرج و مارک جانسون، (1399)، استعاره­هایی که با آن زندگی می­کنیم، ترجمه: هاجر آقا ابراهیمی، تهران: نشر علمی.
-  هاوکس، ترنس، (1380)، استعاره، ترجمه: فرزانه حیدری، چ 2، تهران: نشر مرکز.
3. مقالات
-  زارع، ناصر؛ رسول بلاوی و علی عندلیب، (1399)، «جمالية الاستعارات المفهومية في ديوان «أثر الفراشة» لمحمود درويش»، مجلة دراسات في العلوم الإنسانية، جامعة تربيت مدرس، المجلد 27، العدد 3، صص 61-79.
-  هاشمی، زهره، (1389)، «نظریه استعاره مفهومی از دیدگاه لیکاف و جانسون»، مجله ادب­پژوهی، دانشگاه گیلان، شمارۀ 12، صص 119 - 140.
-  نورمحمدی، مهتاب؛ فردوس آقا گل­زاده و ارسلان گلفام، (1391)، «تحلیل مفهوم استعاره‌های نهج‌البلاغه (رویکرد زبان‌شناسی شناختی)»، مجله انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، دوره 8، شماره 22، صص 155-192.
Refereneces:
Arabic books
-  Ibn Qotaybah, Abū Muhammad Abd-Allah ibn Moslim, (2002) Taawyl Moshkel Al-Quran (Interpretation of difficult words of Qurān), Bayrūt: Dār Al-Kotob Al-Elmiyyah.
-  Ibn Manẓūr, Abū al-Faḍl Jamāl Al-Dyn Moḩammad Ibn Mokrim (1997), Lesan Al-Arab (Arab’s Language), Bayrūt: Dār Sādir.
-  Al-Tamymy, Ja’afar Sadiq Hamūdy, (1991), Dictionary of the Iraqi poets, Baqdād: Al-Ma'rifa Publishing and Distribution Company.
-  Al-Jahiẓ, Abū Othmān A’amr Ibn Baḩr (1960) Al-Bayān wa Al-Tabyin, ed: Abd Al-Salām Moḩammad Harūn, 3rd edition, Bayrūt: Dār Iḩya' Al-Torāth Al-Araby.
-  Al-Jorjāny, Abd Alqādir (1954), Asrar Al-Belaghah, ed: H. Writer, Istanbul: Ministry of Education Press.
-  Al-Ḩelly, Al-Sayyed Ḩaydar, (2011) Diwan Al-seyyed Ḩaydar Al-Ḩelli (Al-seyyed Ḩaydar Al-Ḩelli’s Poems), ed: Modhar Soleymān Al-Ḩelli, Bayrūt: Publications of Al-A’alamy Publications Company.
-  Al-Rommāny, Abū Al-Hassan A’ali ibn E’yisa, (1976) Al-Nokat Fi E’Jaz Al-Qūrān (Points in qorān’s miracleness), Eygept: Dār Al-Ma’ārif.
-  Shobbar, Javād, (2001), Al-Taf literature or poets of Al-Hossain (peace be upon him) from the first to the fourteenth century AH, 1st publication, Bayrūt: the History Foundation.
-  Al-A’askary, Abū Al-Helāl Al-Hasan Ibn Abd-Allah, (1952), Al-Sina’atayn (the Tow Works), ed: Mohammad Al-Bahawi and Mohammad Abū Al-Faḑil Ibrāhym, Cairo: Dār Fikr Al-Araby.
-  Al-Mobarrad, Abū Al-Abbās Mohammad Ibn Yazyd, (1937) Al-Kāmil fy al-Loghah wa al-Adab (The Complete book in language and literature), ed: Zaki Mobārak and Mohammad Shākir, 1st publication, Cairo: Mostafā al-Bāby Al-Halaby wa Awlādūh publitshing copmany.
-  Al-Y’aqūby, Mohammad A’aly, (1951), Al-Bābeliyyāt (al-Ḩillah poets), Al-Najaf Al-Ashraf: Al-Zahra Press.
Persian Books
-  Afrāshy, Azytā, (2011). Metaphor and Knowledge, Teharan: Research Institute of Humanities and Cultural Studies.
-  ţiny, Mohammad Reḑā, (2001). Language and thinking, 7th edition, Tehran: Abangah publishing company.
-  Safavy, Kūrosh, (2011), An introduction to semantics, 4th, Tehran: Sūrah Mihr Publishing company, Research Institute of Islamic Culture and Art.
-  Fotūḩy, Mohammad, (2011) Stylistics; Theories, approaches and methods, Tehran: Sokhan Publishing company.
-  Kovecses, Zoltan, (2018) Emotional concepts, translation: Bitā qūchani, Tehran: Neviseh Publishing company.
-  Kovecses, Zoltan, (2019), A practical introduction to metaphor, translation: Shirin Pour Ebrahim, 2nd edition, Tehran: SAMT.
-  George Lakoff and Mark Johnson (2020) Metaphors We Live By, translation: Hajar Āqā Ebrahymy, Tehran: Alami Press.
-  Hawkes, Terence, (2011) the Metaphor, translation: Farzaaneh Ḩeydary, 3rd Publication, Tehran: Markaz press.
Papers
-  Zare’,Naser;Balavi, Rasoul& Ali ‘Aandalyb, (2020) “The Beauty of Conceptual Metaphors in Diwan "Athar al-Farasha" by Mahmoud Darvish” , Journal of Studies in the Human Sciences, Vol 27, No, 3, Tarbyat Modarris University, pp. 61-79.
-  Hāshemy, Zohreh, (2010), “The Theory of Conceptual Metaphor according to Didegah Lecave and Janson”, Journal of Geographical Literature, No 12, Gilan University, pp. 119-140.
-  Nūr-Mohammady, Mahtab; Agha-Gol Zadeh, Firdaws & Golfam Arsalān, (2012), “Analysis of the Concept of Metaphor in Nahj al-Balagha (Linguistic Approach)”, Journal of Iranian Association of Arabic Language and Literature, Vol 8, No 22, pp. 155-192.

  • تاريخ الاستلام 05 ديسمبر 2023
  • تاريخ المراجعة 04 يوليو 2024
  • تاريخ القبول 05 يوليو 2024