تحلیل ‌داستانهای کودکان بر اساس نظریه ریخت‌شناسی پراپ (مطالعه موردی داستان قریة الحروف از محمود شقیر)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 professor of Tehran University
2 Master Student of Arabic Language and Literature, University of Tehran
چکیده
محمود شقیر در داستان ‌کوتاه قریة الحروف، نگاه و ذهن خلاقانه‌ای به چالشها و نارسایی‌های موجود در زندگی کودکان دارد و طریق استقامت ورزیدن برای حل مشکلات را به نوباوگان می‌آموزد. از آنجا که بررسی آثار روایی به لحاظ شکل و ساختار، امروزه از اهمیت بسزایی در حوزۀ روایت‌شناسی برخوردار است، نگارندگان در این پژوهش تلاش کرده‌اند تا داستان کودکانه قریة الحروف را با بهره‌گیری از الگوی ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ، بررسی و تحلیل کنند. بدین منظور پس از تبیین مبانی اصلی این نظریه، نخست داستان مورد بحث با کارکردها و خویش‌کاری‌های سی و یک گانۀ پراپ تطبیق داده شده و سپس از هفت حوزۀ کنش این الگو سخن به میان آمده است. در نهایت نقش و کارکرد هر کدام از شخصیت‌های داستان اعم از قهرمان، شریر، یاریگر و غیره مورد ارزیابی قرار گرفته و موارد تطابق یا عدم تطابق این شخصیت‌ها با کارکردها و کنش‌های مورد توجه در الگوی پراپ مشخص شده است. از یافته‌های تحقیق استنباط می‌شود که نوزده کارکرد از خویش‌کاری‌های ۳۱ گانۀ پراپ در داستان مورد بحث قابل ملاحظه است و ۱۲ کارکرد دیگر جایگاهی در این داستان ندارد. همچنین از ۷ حوزۀ کنش در الگوی پراپ، شش مورد با این داستان تطابق کامل یافته است.

کلیدواژه‌ها


الف. كتاب‌ها
- احمدی، بابک (1370ش). ساختار و تأویل متن. تهران: نشر مرکز.
- پراپ، ولادیمیر (1386ش). ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمه: فریدون بدره‌ای. چ‌دوم. تهران: توس.
- تولان، مایکل (1386ش). روایت‌شناسی: درآمدی زبان‌شناختی- انتقادی. ترجمه: فاطمه علوی و فاطمه نعمتی. تهران: سمت.
- شفیعی، کدکنی (1391ش). رستاخیز کلمات. تهران: سخن.
- شقیر، محمود (بی‌تا). قریةالحروف. (فایل ورد این داستان از نویسنده دریافت شده است).
- صایل، حمدان (1991م). قضایا النقد الحدیث. اردن: دار الأمل.
- مارتین، والاس (1382ش). نظریه‌های روایت. ترجمه: محمد شهبا. تهران: هرمس.
- میرصادقی، جمال (1394ش). عناصر داستان. چ نهم. تهران: نشر سخن.
ب. مقالات
- بهنام، مینا (1389ش). «ريخت‌شناسي داستان حسنک وزير به روايت بيهقي»، فصلنامه گوهر گویا، سال4، شماره1، صص 131- 149.
- پروینی، خلیل و هومن ناظمیان (۱۳۸۷ش). «الگوی ساختارگرایی ولادیمیر پراپ و کاربردهای آن در روایت‌شناسی»، پژوهش زبان و ادب فارسی، دوره1، شماره 11، صص 183- 203.
- جلالی‌پور، بهرام (۱۳۷۹ش). «ریخت شناسی قصه جنگ مازندران بر اساس روش پراپ»، هنر پاییز، شماره ۴۵، صص 33- 53.
- حیدری، مرتضی (1394ش). «ریخت‌شناسی قصۀ حضرت یوسف در ترجمۀ تفسیر طبری»، زبان و ادب فارسی، سال 23، شماره 79، صص 141- 168.
- خائفی، عباس و جعفر فیضی گنجین (1386ش). «تجزیه و تحلیل قصه‌ سمک عیار بر اساس نظریه ولادیمیر پراپ»، پژوهش‌های ادبی، سال 5، شماره 18، صص 33- 52
- دهقان، مهتاب و رسول بلاوی و ناصر زارع (2020م). «سرديّة القصيدة الطّفوليّة وفقأً لمنهج فلاديمير بروب قصيدة "أحكي لكم طفولتي يا صغار" لسليمان العيسى نموذجاً»، مجلة اللغة العربية وآدابها، سال 16، شماره1، صص 51- 74.
- رمشکی، سعید و ابراهیم استاجی (1392ش). «تحلیل ریخت‌شناسی داستان سیاوش بر اساس نظریۀ ولادیمیر پراپ»، متن‌شناسی ادب فارسی، سال5، شمارۀ 3، صص 37- 52.
- فروزنده، مسعود (۱۳۸۸ش). «نقد و تحلیل عناصر داستان در گزیده‌ای از داستان‌های کودکان»، ادب پژوهی، شماره9، صص 152- 171.
- المحرقي، یعقوب یوسف (2014م). «فلادیمیر بروب ومنهجية دارسة الثقافة الشعبیة»، الثقافة الشعبیة، سال7، شماره29، صص 44- 63.
- مختاری، مسروره (۱۳۹۶ش). «حکایت روایت، آسیب‌شناسی نظریۀ روایت، مطالعۀ موردی: نظریۀ ریخت‌شناسی ولادیمیر پراپ»، پژوهش‌نامۀ انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، سال 17، شماره7، صص 183- 197.
- مشایخی، حمیدرضا و هانیه میرسیدی (۱۳۹۱ش). «تحلیل السمان والخریف نجیب محفوظ با رویکرد ریخت‌شناسی»، مجلة الجمعیة الایرانیة للغة العربیة وآدابها، شماره۲۴، صص 141- 164.
- نصرالله‌زاده، محمد جواد و حسینعلی احمدی گرجی (۱۳۹۶ش). «الگوی راهبردی اداره امور امر به معروف و نهی از منکر»، مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، دوره 1، شماره 4، صص 61- 86..
ج. پایان‌نامه‌ها
- عباسی، نرگس (1401ش). «ریخت‌شناسی چهارده اثر داستانی در حوزۀ ادبیات کودک و نوجوان»، دانشگاه اراک: پایان‌نامه کارشناسی ارشد
- کبیری، مبینا (1403ش). «بررسی ادبیات تخیلی در آثار محمود شقیر، مطالعۀ موردی داستان‌های کوتاه "النحلةالطیبة" و "قریةالحروف" و رمان "أنا و جمانة"»، دانشگاه تهران: پایان‌نامه کارشناسی ارشد
- وطن‌پور، آزاده (1388ش)، «ریخت‌شناسی قصه‌های عامیانۀ بخش اوز»، دانشگاه شیراز: پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
References
- Abbasi, Narges (2022). "The morphology of fourteen fiction works in the field of children's and adolescent literature", Arak University: Master's thesis. {In Persian}
- Ahmadi, Babak (1991). The structure and interpretation of the text, Tehran, publishing center. {In Persian}
- Al-Muharraqi, Yaqub Youssef (2014), "Vladimir Brob and the Methodology of Popular Culture Education", Popular Culture, Year 7, Number 29, pp. 63-44. {In Arabic}
- Behnam, Mina (2010). "Rhythology of the story of Hasnak Wazir according to Beyhaghi's narrative", Gohar Goya Quarterly, year 4, number 1, pp. 131-149. {In Persian}
- Dehghan, Mehtab and Ras0l Ballavi and Naser Zareh (2020). "The coldness of al-Tafouliya al-Qaseida according to Vladimir's method according to the poem "Akhki Lakm Tholti Ya Sghar" by Suleiman Al-Eisa for example", Journal of Arabic Language and Literature, year 16, number 1, pp. 51-74. {In Arabic}
- Faruzandeh, Masoud (2008) "Criticism and analysis of story elements in a selection of children's stories", Adab Pazhuhi, No. 9, pp. 152-171. {In Persian}
- Heydari, Morteza (2014). "Rhythology of the story of Hazrat Yusuf in the translation of Tafsir Tabari", Persian language and literature, year 23, number 79, pp. 141-168. {In Persian}
- Jalalipour, Bahram (2000). "Rhythology of Mazandaran war story based on Propp method", Art of Autumn, No. 45, pp. 53-33. {In Persian}
- Kabiri, Mobina (2024) "Review of Fictional Literature in the Works of Mahmoud Shakir, A case study of the short stories of »The Village of Letters« and »Al-Nahlah-ul-Taiba« And »Ana and Jamana«", Tehran University: Master's thesis. {In Persian}
- Khafi, Abbas and Jafar Faizi Ganjin (2007). "Analysis of the story of Samak Ayar based on the theory of Vladimir Propp", Literary Research, Year 5, Number 18, pp. 52-33. {In Persian}
- Martin, Wallace (2003). Narrative theories, translated by Mohammad Shahba, Tehran, Hormes Publishing. {In Persian}
- Meshaikhi, Hamidreza and Hanieh Mirsaydi (2011) "Analysis of Al-Saman and Kharif of Najib Mahfouz with a morphological approach", Al-Iranian Society for Arabic Language and Literature, No. 24, pp. 164-141. {In Persian}
- Mirsadeghi, Jamal (2014). Elements of the story, 9th edition, Tehran, Sokhon Publishing House. {In Persian}
- Mokhtari, Masroreh (2016) "narrative narrative, pathology of narrative theory, case study: Vladimir Propp's morphological theory", Critical Research Journal of Humanities Texts and Programs, year 17, number 7, pp. 183-197. {In Persian}
- Nasrullahzadeh, Mohammad Javad and Hossein Ali Ahmadi Gurji (2016) "Strategic model of managing the affairs of good and forbidding evil", National Defense Strategic Management Studies, Volume 1, Number 4, pp. 86-61. {In Persian}
- Parvini, Khalil and Homan Nazimian (2008). "Vladimir Propp's model of structuralism and its applications in narratology", Persian language and literature research, volume 1, number 11, pp. 203-183. {In Persian}
- Propp, Vladimir (2007). Morphology of Fairy Tales, translated by Fereydoun Badrei, second edition, Tehran, Tos Publications. {In Persian}
- Rameshki, Saeed and Ebrahim Staji (2012). "Morphological analysis of Siavash's story based on the theory of Vladimir Propp", Textology of Persian Literature, Year 5, Number 3, pp. 37-52. {In Persian}
- Sayel Hamdan, Mohammad (1991). Qadaya al-Samat al-Hadith, Jordan, Dar al-Amal. {In Arabic}
- Shafi'i Kodkani, Mohammad Reza (2019). Resurrection of Words, Tehran, Sokhon Publishing House. {In Persian}
- Shakir, Mahmoud (Beta). The village of letters, (the word file of this story was received from the author{In Arabic}.
- Tolan, Michael (2016). Narratology: A Linguistic-Critical Introduction, translated by Fatemeh Alavi and Fatemeh Nemati, Tehran, Samt. {In Persian}
-Vatanpour, Azadeh; (2009). "Rhythmology of Folk Tales of Oz Region", Shiraz University: Master's Thesis. {In Persian}

  • تاریخ دریافت 21 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 03 مهر 1403
  • تاریخ پذیرش 08 مهر 1403