تحلیل مولفه‌های گفتمانی در شعر اربعینی عراق (بر اساس رویکرد لاکلا و موفه مورد پژوهشی اشعار حمید حلمی البغدادی)

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون
1 دانشیار دانشگاه بين المللي امام خميني
2 دانشیار دانشگاه شهيد بهشتي
المستخلص
هر کردار اجتماعی، برآمده از یک گفتمان با نظام معنایی خاص خود است، از طرفی گفتمان نیز به رفتارهای اجتماعی شکل می‌دهد؛ از این رو تحلیل یک جامعه و نوع تعاملات و رفتارهای اجتماعی از منظر نوع گفتمان، نشان‌دهنده هویت، قدرت و نظام حاکم بر آن است. پیاده‌روی اربعین، به عنوان یک کنش اجتماعی- دینی به خصوص در سالهای اخیر نمود جامعه‌ای با گفتمان متفاوت است که به‌واسطه پرکردن خلأهای اجتماعی معاصر و هویت بخشی به سوژه‌ها، گفتمانهای رقیب را به صورت جدی به چالش کشیده است. این گفتمان که مبتنی بر جدایی ناپذیری قدرت سیاسی مذهبی اسلام است؛ به واسطه اعتبار یافتن هر روزه آن، ظرفیت تبدیل شدن به گفتمان هژمونیک را دارد و نوعی نوسازی تفکر سیاسی تشیع در سده اخیر محسوب ‌می‌شود. با عنایت به اهمیت این موضوع و بازتاب اندیشه و تفکر جامعه در ادبیات، پژوهش حاضر تلاش دارد با رویکرد توصیفی- تحلیلی، شعر حلمی بغدادی از شاعران معاصر عراق را به عنوان موطن اصلی این قدرت نوظهور از منظر گفتمانی مورد بررسی قرار دهد تا مولفه‌های گفتمانی آن را بر اساس دیدگاه لاکلا و وموفه ارزیابی کند. از جمله نتایج این پژوهش یکی از کانونی‌ترین دالها که محور بسیاری از نشانه‌های زبانی و فرهنگی در شعر شاعر می‌شود، عشق به امام حسین (ع) و ولایت اهل بیت علیهم السلام است و دالهایی چون شهادت، جهاد و انقلاب در دایره گفتمانی اربعین به ثبات معنایی رسیده و هویت خاص این گفتمان را شکل می‌دهد.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة Persian

تحلیل مولفه‌های گفتمانی در شعر اربعینی عراق (بر اساس رویکرد لاکلا و موفه مورد پژوهشی اشعار حمید حلمی البغدادی)

المؤلفون Persian

نرگس انصاري 1
طیبه سيفي 2
1 Associate Professor of Imam Khomeini International University of Qazvin
2 Associate Professor of Shahid Beheshti University
المستخلص Persian

هر کردار اجتماعی، برآمده از یک گفتمان با نظام معنایی خاص خود است، از طرفی گفتمان نیز به رفتارهای اجتماعی شکل می‌دهد؛ از این رو تحلیل یک جامعه و نوع تعاملات و رفتارهای اجتماعی از منظر نوع گفتمان، نشان‌دهنده هویت، قدرت و نظام حاکم بر آن است. پیاده‌روی اربعین، به عنوان یک کنش اجتماعی- دینی به خصوص در سالهای اخیر نمود جامعه‌ای با گفتمان متفاوت است که به‌واسطه پرکردن خلأهای اجتماعی معاصر و هویت بخشی به سوژه‌ها، گفتمانهای رقیب را به صورت جدی به چالش کشیده است. این گفتمان که مبتنی بر جدایی ناپذیری قدرت سیاسی مذهبی اسلام است؛ به واسطه اعتبار یافتن هر روزه آن، ظرفیت تبدیل شدن به گفتمان هژمونیک را دارد و نوعی نوسازی تفکر سیاسی تشیع در سده اخیر محسوب ‌می‌شود. با عنایت به اهمیت این موضوع و بازتاب اندیشه و تفکر جامعه در ادبیات، پژوهش حاضر تلاش دارد با رویکرد توصیفی- تحلیلی، شعر حلمی بغدادی از شاعران معاصر عراق را به عنوان موطن اصلی این قدرت نوظهور از منظر گفتمانی مورد بررسی قرار دهد تا مولفه‌های گفتمانی آن را بر اساس دیدگاه لاکلا و وموفه ارزیابی کند. از جمله نتایج این پژوهش یکی از کانونی‌ترین دالها که محور بسیاری از نشانه‌های زبانی و فرهنگی در شعر شاعر می‌شود، عشق به امام حسین (ع) و ولایت اهل بیت علیهم السلام است و دالهایی چون شهادت، جهاد و انقلاب در دایره گفتمانی اربعین به ثبات معنایی رسیده و هویت خاص این گفتمان را شکل می‌دهد.

الكلمات الرئيسية Persian

گفتمان
لاکلا و موفه
اربعین
شعر عربی
شعر عراق
الف)کتاب‌ها
-   آقاگل زاده، فردوس، (1385 ه.شتحلیل گفتمان انتقادی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
-   بهرام پور، شعبانعلى، (1379 ه.ش)، درآمدی بر تحلیل گفتمان. تهران: فرهنگ گفتمان.
-  حلمی البغدادی، حمید، (2020م)، دیوان اضفاء العراق. الطبعة الاولی، بیروت: موسسة البلاغ للطباعة و النشر.
-  حنفی، حسن، (1998م)، تحلیل الخطاب، المؤتمر العلمی الثالث، تحلیل الخطاب العربی(بحوث مختاره) الطبعة الأولی، عمان: جامعة فیلادلفیا.
-   سلطانی، سید علی اصغر، (1387 ه.ش)، قدرت، گفتمان و زبان، تهران: نشر نی.
-  شرشار، عبدالقادر،(2006م)، تحلیل الخطاب الأدبى وقضایا النص، الطبعة الأولى. وهران: دار الأديب.
-  عکاشه، محمود، (2013م)، النظریة البراجماتیة اللسانیة (التداولیة) دراسة المفاهیم و النشاة و المبادی، الطبعة الأولی. القاهره: مکتبة الأدب.
-   فرکلاف، نورمن، 1379) ه.ش)، تحلیل گفتمان انتقادي، ترجمه: پیران و همکاران. تهران: مرکزمطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
-   قجری، حسینعلی؛ نظری، جواد، (1392 ه.شکاربرد تحلیل گفتمان در تحقیقات اجتماعی، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
-   کلانتری، عبدالحسین، (1391 ه.ش)، گفتمان از سه منظر زبان شناختی، فلسفی و جامعه­شناختی، تهران: انتشارات جامعه شناسان.
-   یورگنسن، ماریان؛ فیلیس لوئیز، (1389 ه.ش)، تحلیل گفتمان ترجمه هادی جلیلی تهران: نشر نی.
-  يورغنسن، ماريان و فيليب ، لويز) ۲۰۱۹م (تحلیل الخطاب: النظریة و المنهج ، ترجمة: شوقي بوعناني، الطبعة الأولى .المنامة: هيئة التحريرية للثقافة و الآثار.
-  مجموعة من المؤلفین، (2019) التحلیل النقدی للخطاب مفاهیم و مجالات و تطبیقات، الطبعة الأولی، برلین: المرکز الدیموقراطي العربي.
-   Laclau, Ernesto,(1994 ) The Making of Political Identities. London: Verso
ب) مقالات
-   سلطاني، سيدعلي اصغر، (1383 ه.ش)، «تحليل گفتمان به مثابه نظريه و روش»، نشريه علوم سياسي. دوره شماره 28، صص.153-180
-   کاظمی،بهرام اخوان(1391 ه.ش)، «نقد و ارزیابی تحلیل گفتمانی لاکلا و کاربرد آن در سیاست»، فصلنامه سیاست، دوره 42، شماره 4، ص 1-20.
-   كسرايى، محمد سالار و على پوزش شيرازى، (1383 ه.ش)، «نظرية تحليل گفتمان ابزارى كارآمد در فهم و تبيين پديدههاى سياسی» فصلنامه سیاست، دوره 29، شماره صص 360-339.
-   مقدمى ، محمدتقى، (1390 ه.ش)، «نظريه تحليل گفتمان لاكلا و موف و نقد آن» مجله معرفت فرهنگی اجتماعی. سال دوم، شماره 2، ص 124-91.
-   هاديان، مرتضي و منصوره ثابتزاده و حسين ابوالحسن تنهايي، (1397 ه.ش)، «شعوبي در آراء ناصرخسرو قبادياني بر اساس الگوي تحليل گفتماني لاكلا و موفه»، پژوهشنامه ادبیات تعلیمي. دوره10، شماره 40، ص193-222.
پ) پایان‌نامه‌ها
-   خلجی، عباس، (1386ه.ش «ناسازه­های نظری و ناکامی­های سیاسی گفتمان اصلاح­طلبی»، دانشگاه تهران، پایان­نامه دکتری رشته علوم سیاسی.
-   القايد، عبــداالله، (٢٠١٩م). «التحليل النقدی للخطاب: الخطــاب الإعلامی. للدول المحاصرة لقطر، من متطلبات الماجستير: جامعة قطر.
-   منابع الکترونیکی:
-   البغدادی، حمید حلمی ، (2021م) https://m-mahdi.net/masirtalarbaeen/articles-120
-   پارسانیا حمید رضا (1383 ه.ش). کنش­های ایثارگرایانه و نظام های معنایی،مجله پگاه حوزه، شماره 143، https://www.hamyaar.ir/post/7373.

Sources
Books
-  Aghagolzadeh, Ferdous (1385 A.H) Critical Discourse Analysis, Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company
-  Bahrampour, Shaban Ali (1379 A.H) An Introduction to Discourse Analysis. Tehran: Farhang Gadhman.
-  Hilmi Al-Baghdadi, Hamid (2020) Diwan Idhafa’ Al-Iraq. First edition, Beirut: Al-Balagh Printing and Publishing House.
-  Hanfi, Hassan (1998) Discourse Analysis, Third Scientific Conference, Analysis of Arabic Discourse (Selected Research), First Edition, Amman: Philadelphia University.
-  Soltani, Seyed Ali Asghar (1387 A.H) Power, Discourse and Language, Tehran: Nei Publishing.
-  Sharchar, Abdelkader (2006) Analysis of Literary Discourse and Textual Issues, First Edition. Oran: Dar Al-Adib.
-  Akasha, Mahmoud (2013) The Pragmatic Linguistic Theory (Pragmatics): A Study of Concepts, Origins and Principles, First Edition. Cairo: Maktabat Al-Adab.
-  Fairclough, Norman (1379 A.H) Critical discourse analysis, translation: Piran et al. Tehran: Media Studies and Research Center.
-  Qajri, Hossein Ali; Nazari, Javad (2012) Application of Discourse Analysis in Social Research, Tehran: Sociologists Publications.
-  Kalantari, Abdul Hossein (2013) Discourse from Three Linguistic, Philosophical and Sociological Perspectives, Tehran: Sociologists Publications.
-  Jorgensen, Marian; Phyllis Louise (1389 A.H) discourse analysis, translated by Hadi Jalili, Tehran: Nei Publishing.
-  Jorgensen, Marianne and Phillips, Louise (2019) Discourse Analysis: Theory and Methodology, translated by Shawqi Bouanani, first edition. Manama: Editorial Board of Culture and Antiquities.
-  Laclau, Ernesto(1994) The Making of Political Identities. London: Verso
-  Al-Qaid, Abdullah. (2019). Critical Discourse Analysis: Media Discourse of the Countries Blockading Qatar, as a Master’s Requirement: Qatar University.
-  A group of authors, (2019) Critical Discourse Analysis: Concepts, Fields and Applications, First Edition, Berlin: Arab Democratic Center.
Articles
-  Soltani, Seyed Ali Asghar (2004) "Discourse analysis as a theory and method", Journal of Political Science. Volume 7, No. 28, pp. 153-180
-  Kazemi, Bahram Akhwan (2012) "Criticism and evaluation of Laclau's discourse analysis and its application in politics", Politics Quarterly, Volume 42, Number 4, pp. 1-20.
-  Kesrai, Mohammad Salar and Ali Pouzesh Shirazi (2013) "The theory of discourse analysis is an effective tool in understanding and explaining political phenomena" Politics Quarterly, Volume 29, Number 3, pp. 339-360.
-  Moghadami, Mohammad Taqi (Spring 2019) "Lakla and Mouf Discourse Analysis Theory and its Criticism" Journal of Cultural and Social Knowledge. Year 2, No. 2, pp. 91-124.
-  Hadian, Morteza, Mansoureh Thabizadeh, and Hossein Abolhasan Tanhaii (2017) "Shaoubi in the opinions of Nasser Khosrow Qabadiani based on the discourse analysis model of Lakla and Mofe", research journal of educational literature. Volume 10, Number 40, pp. 193-222.
Dissertations
-  Khalji, Abbas (1386 A.H) Theoretical inconsistencies and political failures of reformist discourse, University of Tehran, PhD thesis in Political Science.
-  Al-Qaid, Abdullah, (2019) “Critical Discourse Analysis: Media Discourse of the Countries Blockading Qatar,” as a Master’s Degree Requirement: Qatar University.
Electronic resources
-  Al-Baghdadi, Hamid Helmi, (2021) https://m-mahdi.net/masirtalarbaeen/articles-120
-  Parsania Hamid Reza (1383). Altruistic actions and semantic systems, Pegah Hozha Magazine, No. 143, https://www.hamyaar.ir/post/7373.

  • تاريخ الاستلام 06 نوفمبر 2023
  • تاريخ المراجعة 02 أكتوبر 2024
  • تاريخ القبول 05 أكتوبر 2024