نقد و بررسی دیدگاه وینسته کانتارینو درباره کاربرد و کارکرد ابزارهای نفی‌ساز در نثر معاصر عربی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی رشته زبان و ادبیات عربی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/iaall.2025.500753.2975
چکیده
در بررسی ابزارهای ساخت نحویِ جمله، مقوله‌های کاربرد و کارکرد، از نقش اساسی برخوردارند. یکی مبيّن نحوه استعمال ابزار نحوی و دیگری مبيّن معنایی است که در زبان القاء می‌کند مانند حروف نفی. این حروف که یکی از چالش‌برانگیز‌ترین مباحث در زبان عربی است، در نحوِ کلاسیکِ مورد بحث قرار گرفته‌اند. بررسی این حروف و چگونگی کاربرد و کارکردهای ادبی آن، در متون معاصر جای بحث ويژه دارد. این مقاله با استفاده از روش پژوهش توصیفی-تحلیلی نحوه کاربرد و کارکرد این ابزار را در نثر معاصر و با تکیه بر کتاب نحو مدرن عربی اثر کانتارینو، واکاوی شدند. کانتارینو در کتاب خود سعی کرده قواعد عربی را به شکلی ساده، کاربردی و امروزی و با استفاده از نثر معاصر، به خواننده معرفی نماید. وی در توضیح این قواعد، بیشتر از قواعد زبان انگلیسی تبعیت کرده و به جای پرداختن به جزئیات، به شرح کلی جلوه‌های کاربرد آن می پردازد. نتیجه نشان می‌دهد که حروف نفی در نثر معاصر از اشکال محدود اما روان برخوردار است و شکل آن در برخی موارد دستخوش تغییراتی شده و از جهت بسامد، برخی از حروف بیشتر و برخی کمتر به کار رفته‌اند. در بخش کارکردها، معانی برخی حروف منسوخ و یا تغییر یافته و غالباً برای معناهایی مانند نفی عام، تأکید و برجسته‌سازی، اتصال و انفصال به کار رفته‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع عربی
-  ابن‌هشام الأنصاری، أبومحمد عبدالله. مغنی اللبیب عن کتب الأعاریب، (تحقیق: محمد محیی الدین عبد‌الحمید). القاهرة: مطبعة المدنی.
-  ابن‌يعيش، أبو‌البقاء، (2001)، شرح المفصل، چاپ اول، بیروت، دارالكتب العلمية.
-  امین، احمد، (1952)، ضحی الاسلام، القاهرة: جلد3.
-  انیس، إبراهیم. من أسرار اللغة. چاپ سوم، القاهرة، مطبعة الأنجلو المصریة.
-  جبران خلیل جبران، (1949)، المعجم الکامل لمؤلفات جبران خلیل جبران، بیروت، جلد3.
-  حسان، تمام، (2001)، اللغة العربية معناها ومبناها، دارالثقافة، الدارالبيضاء.
-  حسن، عباس، (1980)، النحو الوافي، چاپ پنجم، القاهرة، دارالمعارف.
-  الحکیم، توفیق، (1934)، شهرزاد، القاهرة.
-  حماسه، محمد، (2000)، النحو والدلالة مدخل لدراسة المعني النحوي- الدلالي، القاهرة، دارالشروق.
-  خطابي، محمد، (1991م)، لسانيات النص مدخل إلى انسجام الخطاب، بيروت، المركز الثقافي العربي.
-  الخويسکی، زین کامل، (1986)، الجملة الفعلية المنفية في شعر المتنبي، القاهرة، مؤسسة شباب الجامعة.
-  رحمانی، اسحاق؛ راحت، شهرام، (2021)، دراسة بناء الجملة الفعلیّة المنفية في سورة الکهف.
-  الزجاجی، أبو القاسم، (1982)، الإيضاح في علل النحو، تحقيق محمد المبارك، بيروت، دارالنفائس.
-  زیدان، جرجی، (1957)، تاریخ ادب اللغة العربیة، القاهرة، جلد4.
-  السراج، محمدعلی، (1983)، اللباب في قواعد اللغة، دمشق، دارالفکر.
-  سلام موسی، (1961)، ادب لیل شعب، بغداد.
-  طه حسین، (1951)، علی هامش السیرة، القاهرة، جلد3.
-  طه حسین، (1953)، الایام، القاهرة، جلد1.
-  العربي، الرابح، (2012)، أساليب النفي في القران الکريم، الجمهورية الجزائرية الديموقراطية الشعبية، جامعة العقيد.
-  الفهري، عبد القادر، (1990)، البناء الموازي، دارتوبقال، الدارالبيضاء.
-  القزوینی، الخطیب محمد بن عبدالرحمن. (1405هـ)، الإیضاح في علوم البلاغة (المعانی والبیان والبدیع). بیروت، دارالکتب العلمیة.
-  المنفلوطی، مصطفی لطفی، (1952)، الشعیر، چاپ هفتم، القاهرة.
-  المنفلوطی، مصطفی لطفی، (1954)، مجدولین، چاپ سیزدهم، القاهرة.
-  میخائیل نعیمه، (1952)، لقاء، بیروت.
-  میخائیل نعیمه، (1960)، کان ماکان، چاپ پنجم، بیروت.
-  الهاشمی، أحمد، (1960م )، جواهر البلاغة فی المعاني والبیان والبدیع. مصر، المکتبة الکبرى.
-  هیکل، محمد حسین، (1952حیاة محمد، القاهرة.
منابع فارسی
-  خان­جانی، لیلا وهمکاران، (1401)، بررسی و نقد برابر نمود مضارع نفي به «لم» و«لما» در ترجمه روسی قرآن کریم معرفی و نقد، مجله، قرآن پژوهی خاورشناسان پاییز و زمستان1401- شماره33.
-  غيبي، عبدالأحد و همکاران، (1399)، واکاوی وجوه معنایی دو حرف «لا» و «لَنْ» در قرآن کریم؛ مطالعات ادبی متون اسلامی.
منابع لاتین
- W. M. Brinner وM. A. Khouri,  (1962), Advanced Arabic, Volume 1, University of California, Berkeley.
- W. M. Brinner وM. A. Khouri,  (1962), Advanced Arabic, Volume 2, University of California, Berkeley.
- Yule, G. (1996). The Study of Language (2nd ed.). Cambridge University Press.
- Yule, G. (2006). The Study of Language (3rd ed.). Cambridge University Press
زیاده، فرهت، (1964)، عربی ادبی مدرن، دانشگاه پرینستون.
کانتارینو ویسنته، (1974)، نحو نثر عربی مدرن، به سفارش مرکز امور بین الملل، چاپ انتشارات دانشگاه ایندینا/ بلومینگتون/ لندن.
مجلات
-  البب، ابراهیم (2010)، «الجملة الشرطية في شعر ابن الدمينة»، جامعة تشرين، مجلة جامعة تشرين للبحوث والدراسات العلمية- سلسلة الآداب والعلوم الإنسانية.
-  محمد، اسماء عبدالباقي (2016)، «أسلوب النفي في بعض الأحاديث النبوية الشريفة»، صحيح مسلم أنموذجاً، العراق، جامعة بغداد مجلة الآداب، العدد، 18، الدورة، 1، صص 188- 122.
-   Grice, Paul, Studies In The Way Of Words, Harvard University Press, 1991
-   Larsen-Freeman, D. (2008). Techniques and Principles in Language Teaching (2nd Ed). New York: Oxford University Press.
-  عبادی، احمد (1398)؛ کاربردشناسی زبانی، زمینه­ها و لوازم آن نزد اندیشمندان مسلمان، مجله فلسفه و کلام، س 51، ش 102، صص 119-136.
-  انوری، حسن؛ احمدی گیوی، حسن (1367). دستور زبان فارسی 2، تهران: فاطمی.
Sources and References
Arabic Sources
-   Ibn Hisham al-Ansari, Abu Muhammad Abdullah. Mughni al-Labib an Kutub al-A’arib, (Edited by: Muhammad Muhyi al-Din Abd al-Hamid). Cairo: Matba’at al-Madani.
-   Ibn Ya’ish, Abu al-Baqa, (2001), Sharh al-Mufassal, 1st ed., Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
-   Amin, Ahmad, (1952), Duha al-Islam, Cairo: Vol. 3.
-   Anis, Ibrahim. Min Asrar al-Lughah. 3rd ed., Cairo, Matba’at al-Anglo al-Masriya.
-   Gibran Khalil Gibran, (1949), Al-Mu’jam al-Kamil li Mu’allafat Gibran Khalil Gibran, Beirut, Vol. 3.
-   Hassan, Tammam, (2001), Al-Lughah al-Arabiyah: Ma’naha wa Mabnaha, Dar al-Thaqafa, Casablanca.
-   Hassan, Abbas, (1980), Al-Nahw al-Wafi, 5th ed., Cairo, Dar al-Ma’arif.
-   Al-Hakim, Tawfiq, (1934), Shahrazad, Cairo.
-   Hamasa, Muhammad, (2000), Al-Nahw wa al-Dalalah: Madkhal li Dirasat al-Ma’na al-Nahwi-al-Dalali, Cairo, Dar al-Shuruq.
-   Khattabi, Muhammad, (1991 AD), Lisaniyat al-Nass: Madkhal ila Insijam al-Khitab, Beirut, Al-Markaz al-Thaqafi al-Arabi.
-   Al-Khuwiski, Zain Kamil, (1986), Al-Jumlat al-Fi’liyah al-Manfiyah fi Shi’r al-Mutanabbi, Cairo, Mu’assasat Shabab al-Jami’a.
-   Rahmani, Ishaq; Rahat, Shahram, (2021), Dirasat Bina’ al-Jumlat al-Fi’liyah al-Manfiyah fi Surat al-Kahf.
-   Al-Zajjaji, Abu al-Qasim, (1982), Al-Idah fi Ilal al-Nahw, edited by Muhammad al-Mubarak, Beirut, Dar al-Nafa’is.
-   Zaydan, Jurji, (1957), Tarikh Adab al-Lughah al-Arabiyah, Cairo, Vol. 4.
-   Al-Sarraj, Muhammad Ali, (1983), Al-Lubab fi Qawa’id al-Lughah, Damascus, Dar al-Fikr.
-   Salam Musa, (1961), Adab Layl Sha’b, Baghdad.
-   Taha Hussein, (1951), Ala Hamish al-Sirah, Cairo, Vol. 3.
-   Taha Hussein, (1953), Al-Ayyam, Cairo, Vol. 1.
-   Al-Arabi, Al-Rabih, (2012), Asalib al-Nafy fi al-Quran al-Karim, People’s Democratic Republic of Algeria, University of Al-Aqid.
-   Al-Fihri, Abd al-Qadir, (1990), Al-Bina’ al-Muwazi, Dar Toubkal, Casablanca.
-   Al-Qazwini, Al-Khatib Muhammad bin Abd al-Rahman. (1405 AH), Al-Idah fi Ulum al-Balaghah (al-Ma’ani wa al-Bayan wa al-Badi’). Beirut, Dar al-Kutub al-Ilmiyya.
-   Al-Manfaluti, Mustafa Lutfi, (1952), Al-Sha’ir, 7th ed., Cairo.
-   Al-Manfaluti, Mustafa Lutfi, (1954), Majdulin, 13th ed., Cairo.
-   Mikhail Naimy, (1952), Liqa’, Beirut.
-   Mikhail Naimy, (1960), Kana Ma Kana, 5th ed., Beirut.
-   Al-Hashimi, Ahmad, (1960 AD), Jawahir al-Balaghah fi al-Ma’ani wa al-Bayan wa al-Badi’. Egypt, Al-Maktabah al-Kubra.
-   Haykal, Muhammad Husayn, (1952), Hayat Muhammad, Cairo.
Persian Sources
-   Khanjani, Leila et al., (1401 HS), “A Study and Critique of the Equivalence of the Negative Present Tense with ‘Lam’ and ‘Lamma’ in the Russian Translation of the Holy Quran: Introduction and Critique,” Journal of Quranic Research by Orientalists, Fall & Winter 1401 - No. 33.
-   Ghaibi, Abd al-Ahad et al., (1399 HS), “An Analysis of the Semantic Aspects of the Two Particles ‘La’ and ‘Lan’ in the Holy Quran,” Literary Studies of Islamic Texts.
Latin Sources
-   W. M. Brinner and M. A. Khouri, (1962), Advanced Arabic, Volume 1, University of California, Berkeley.
-   W. M. Brinner and M. A. Khouri, (1962), Advanced Arabic, Volume 2, University of California, Berkeley.
-   Yule, G. (1996). The Study of Language (2nd ed.). Cambridge University Press.
-   Yule, G. (2006). The Study of Language (3rd ed.). Cambridge University Press.
-   Ziadeh, Farhat, (1964), Modern Literary Arabic, Princeton University.
-   Cantarino, Vicente, (1974), The Syntax of Modern Arabic Prose, commissioned by the Center for International Affairs, published by Indiana University Press / Bloomington / London.
Journals
-   Al-Beb, Ibrahim (2010), “Al-Jumlat al-Shartiyah fi Shi’r Ibn al-Duminah,” Tishreen University Journal for Research and Scientific Studies - Arts and Humanities Series.
-   Muhammad, Asmaa Abd al-Baqi (2016), “Aslub al-Nafy fi Ba’d al-Ahadith al-Nabawiyah al-Sharifah,” Sahih Muslim as a Model, Iraq, Baghdad University, Journal of Arts, Issue 18, Cycle 1, pp. 188-122.
-   Grice, Paul, Studies In The Way Of Words, Harvard University Press, 1991.
-   Larsen-Freeman, D. (2008). Techniques and Principles in Language Teaching (2nd Ed). New York: Oxford University Press.
-   Ebadi, Ahmad (1398 HS); “Linguistic Pragmatics: Its Backgrounds and Requirements According to Muslim Thinkers,” Journal of Philosophy and Kalam, Vol. 51, No. 102, pp. 119-136.
-   Anvari, Hassan; Ahmadi Givi, Hassan (1367 HS). Persian Grammar 2, Tehran: Fatemi.

  • تاریخ دریافت 30 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 21 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 24 فروردین 1404