سیالیت معنا در تقابل‌های دوگانۀ هزار و یک شب؛ با رویکرد ساختارشکنی ژاک دریدا (مطالعۀ موردی: داستان نورالدین و برادر او شمس‌الدین)

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 PhD graduate. in Arabic language and literature, Kharazmi University
2 خوارزمی
3 Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Kharazmi University
10.22034/iaall.2025.543071.3058
چکیده
ساختارشکنی به عنوان رویکردی نظری و عملی در خوانش متن، وجود معنی قطعی یا انسجام نهایی در متن را مورد تردید قرار می‌دهد و بر نسبیت و نبود قطعیت در معنا تأکید دارد. با تکیه بر این چارچوب، پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی به بررسی بازنمایی تقابل‌های دوگانه و سیالیت معنا در داستان «نورالدین با برادرش شمس‌الدین» از هزار و یک شب می‌پردازد. تحلیل داستان در سه گام سامان یافته است: شناسایی تقابل‌های دوگانه و تعیین قطب مسلط، آشکارسازی ناپایداری قطب غالب و بررسی لحظات گسست معنایی، و واکاوی درهم‌تنیدگی تدبیر انسانی با تقدیر فراطبیعی. علاوه بر این، مفهوم مرکززدایی نیز به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادین اندیشه دریدا بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که روایت «نورالدین و شمس‌الدین» بر سیالیت و تعلیق معنا استوار است. با این حال؛ تقابل تقدیر و تدبیر که در ظاهر سلسله‌مراتبی می‌نماید در عمق متن، مرزهای آن فرو می‌ریزد و تدبیر انسانی نقشی فعال در تحقق تقدیر بر عهدا می‌گیرد. بدین ترتیب، داستان از ساختار مرکزمند فاصله می‌گیرد و به شبکه‌ای سیال از تعاملات و رویدادها تبدیل می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


References
-  Alf Laylah wa Laylah. (1420). )One Thousand and One Nights( (1st ed.). Beirut: Dar Sadir. (In Arabic).
-  Ahi Mohammad and Mohammad Taheri (2019). A Critique and Analysis of Derrida’s Deconstruction Theory of Understanding Texts. The Quarterly Jornal of Philosophy & Theology. Pp127-149. (In Persian).
-  Ahmadi, B. (1370 SH). [Structure and Interpretation of the Text] (1st ed.). Tehran: Nashr Markaz. (In Persian).
-  Anani, M. (1997). Al-mustalahat al-adabiyyah al-hadithah [Modern Literary Terms]. Cairo: Al-Sharikah al-Misriyyah al-‘Alamiyyah lil-Nashr – Longman. (In Arabic).
-  Belzy, K. (1384). [The Act of Criticism] (A. Mokhber, Trans.) (2nd ed.). Nashr Qesseh. (In Persian).
-  Buschbander, D. (2005). Nazariyat al-adab al-mu‘asir wa qira’at al-shi‘r [Contemporary Literary Theory and the Reading of Poetry] (A. Abdul-Maqsud Abdul-Karim, Trans.). Cairo: Al-Hay’ah al-Misriyah al-‘Ammah lil-Kitab. (In Arabic).
-  Culler, J. (1382). [Literary Theory] (F. Taheri, Trans.) (1st ed.). Tehran: Nashr Markaz. (In Persian).
-  Emami, N. (1382). [Deconstruction in the Process of Literary Analysis] (1st ed.). Ahvaz: Nashr Raseš. (In Persian).
-  Al-Fakhouri, H. (1986). Al-jami‘ fi tarikh al-adab al-‘Arabi: Al-adab al-qadim [Comprehensive History of Arabic Literature: Classical Literature]. Beirut: Dar al-Jil. (In Arabic).
-  Fotoohi Rudmajani, Mahmoud (2001). Rhetorical deconstruction, the role of rhetorical literary technique in breaking and deconstructing the text. Journal of literary criticism. Pp109-135. (In Persian).
-  Al-Ghadhami, A. M. (1998). Al-khati’ah wa al-takfir: Min al-bunyawiyyah ila al-tashrihiyyah [Sin and Expiation: From Structuralism to Deconstruction] (4th ed.). Mecca: Al-Hay’ah al-Misriyyah al-‘Ammah lil-Kitab. (In Arabic).
-  Ghasemipour, Q. (1388). Naqizeh dar gostare-ye nazariyeh-haye adabi-ye mo‘aser [Parody in the Scope of Contemporary Literary Theories]. Faslnameh-ye Naqd-e Adabi, (6). (In Persian).
-  Hamouda, A. A. (1998). Al-Miraya al-muhaddaba: Min al-buniyawiyya ila al-tafkeek [Convex Mirrors: From Structuralism to Deconstruction]. Kuwait: National Council for Culture, Arts, and Letters. (In Arabic).
-  Ibrahim, A., Al-Ghanimi, S., & Awad Ali. (1996). Ma‘rifat al-ākhar (madkhal ila al-manahij al-naqdiyyah al-hadithah) [Knowing the Other: An Introduction to Modern Critical Methods]. Beirut: Al-Markaz al-Thaqafi al-Arabi. (In Arabic).
-  Jabouri Ghazoul, F. (1983). Edward Said, al-‘Alam wa al-Nass wa al-Naqid [Edward Said: The World, the Text, and the Critic]. Majallat Fousoul, (1), 185–197. (In Arabic).
-  Khatami, M. (1386). Derrida va sakhtarshakani [Derrida and Deconstruction]. Faslnameh-ye Falsafi, Erfani va Adabi, (4 & 5), 213–223. (In Persian).
-  Al-Misiri, A. W., & Al-Turki, F. (2003). Al-hadathah wa ma ba‘d al-hadathah [Modernity and Postmodernity]. Damascus: Dar al-Fikr. (In Arabic).
-  Qassab, W. (1430). Manahij al-naqd al-adabi al-hadith [Methods of Modern Literary Criticism] (2nd ed.). Damascus: Dar al-Fikr. (In Arabic).
-  Ranjbar, F. (1393). [A Study of Fatalism in One Thousand and One Nights] (Master’s thesis). Faculty of Literature and Humanities, University of Hormozgan, Iran. (In Persian).
-  Shamisa, S. (1388). [Literary Criticism] (3rd ed.). Tehran: Nashr Mitra. (In Persian).
-  Sim, S. (1943). [Structuralism and Post-Structuralism] (B. Mohaqeq, Trans.) (1st ed.). Tehran: Mo’assese-ye Ta’lif, Tarjomeh va Nashr-e Asar-e Honari-ye Matn. (In Persian).
-  Tyson, L. (1387). [Contemporary Literary Criticism Theories] (M. Hosseinzadeh & F. Hosseini, Trans.). Tehran: Negah-e Emrooz & Hekayat Qalam-e Novin. (In Persian).
-  Zarshenas, S. (1382). Daramadi bar bonyanhaye falsafi-ye sakhtargrayi va sakht-shakani dar naqd-e adabi [An Introduction to the Philosophical Foundations of Structuralism and Deconstruction in Literary Criticism]. Adabiat-e Dastani, (68), 12–21. (In Persian).
-  Zimaran, M. (1386). [Jacques Derrida and the Metaphysics of Presence] (1st ed.). Tehran: Nashr Hermes. (In Persian).
دوره 21، شماره 77
زمستان 1404
صفحه 327-354

  • تاریخ دریافت 04 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 09 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 15 آبان 1404