دراسة مقارنة لترجمة الاستعارات في الخطبة القاصعة لنهج البلاغة إلى الفارسية من منظور استراتيجيات نيومارك (ترجمة محمد الدشتي وسيدجعفر الشهيدي أنموذجًا)

نهج البلاغه، به عنوان ارزشمندترین میراث امیرالمؤمنین (ع)، همواره مورد توجه مسلمانان بوده است. کتاب «نهج البلاغه» از آنجا که کتابی بلاغی و در اوج بلاغت است، یکی از برجسته‌ترین کتاب‌های اسلامی محسوب می‌شود که متون آن با ویژگی‌های منحصر به فرد زبانی و بلاغی، به ویژه استعاره که یکی از قدرتمندترین و شگفت‌انگیزترین فنون بیانی محسوب می‌شود، متمایز می‌شود؛ چنانکه ترجمه آن نیز یکی از چالش‌هایی است که مترجمان با آن مواجه هستند و بی‌توجهی به آن ممکن است منجر به خطا و انتخاب روش نادرست برای ترجمه آن شود و این به نوبه خود منجر به کاهش کیفیت ترجمه می‌شود. در همین راستا، پیتر نیومارک هفت راهکار ترجمه استعاره را پیشنهاد کرده است که می‌توان از آنها برای ترجمه تصاویر استعاری به زبان مقصد استفاده کرد. هدف پژوهش حاضر بررسی استعاره و تبیین ویژگی‌ها و کارکردهای آن در خطبه قاصعه نهج‌البلاغه است، سپس با تکیه بر رویکرد توصیفی و تحلیلی، ترجمه این «استعاره‌ها» توسط دو مترجم برگزیده ایرانی، محمد دشتی و سید جعفر شهیدی در این خطبه را در پرتو نظریه نیومارک مورد بحث قرار می‌دهیم. از این رو، بر اساس استقرای ناقص، نوزده استعاره را به صورت تصادفی از خطبه قاصعه انتخاب و بررسی کردیم. یکی از یافته‌های قابل توجه ما در این مقاله این است که هر دو مترجم تا حد زیادی از اصل اول پیشنهادی نیومارک برای حفظ تعادل صوری بهره برده‌اند، اما در مواجهه با گفتمان‌های دارای بار فرهنگی، به انتقال مفهومی و تعادل پویا نیز روی آورده‌اند. با این حال، شهیدی در ترجمه خود، در مقایسه با دشتی، به جنبه‌های زیبایی‌شناختی و بلاغی نهج‌البلاغه از طریق به‌کارگیری هم‌آوایی، تعادل و غیره توجه بیشتری نشان داده است. از این منظر، می‌بینیم که شهیدی بیش از دشتی به روش مفهومی و تبیین استعاره اهمیت می‌داد.