بررسی افعال 'گفتاری مستقیم و غیر مستقیم اشعار اهل بیت (ع) در دیوان عبدالمنعم الفرطوسی

عباسیان راد, اخلاص; چالدره, طاهره; قاسمی حاجی آبادی, لیلا

doi:10.22034/iaall.2026.544110.3065

بررسی افعال 'گفتاری مستقیم و غیر مستقیم اشعار اهل بیت (ع) در دیوان عبدالمنعم الفرطوسی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان

اخلاص عباسیان راد ¹

طاهره چالدره ²

لیلا قاسمی حاجی آبادی ³

¹ طالبة دکتوراه فی قسم اللغة العربيه وآدابها، فرع گرمسار، جامعة آزاد الإسلامية، گرمسار، ايران

² أستاذ مشارک فی قسم اللغة العربيه وآدابها، فرع گرمسار، جامعة آزاد الإسلامية، گرمسار، ايران

³ أستاذ مساعد فی قسم اللغة العربيه وآدابها، فرع گرمسار، جامعة آزاد الإسلامية، گرمسار، ايران

10.22034/iaall.2026.544110.3065

چکیده

این مقاله با تمرکز بر آثار شاعر معاصر عراقی، عبد المنعم الفرطوسی، به تحلیل و اثبات نقش محوری افعال گفتاری مستقیم و غیر مستقیم در اشعار مدح اهل بیت (علیهم السلام) می‌پردازد. هدف از این پژوهش، کشف کارکردهای دقیق زبانی و بلاغی است که الفرطوسی برای تثبیت معانی دینی و برجسته‌سازی جایگاه اهل بیت در آگاهی مخاطبان به کار گرفته است.با توجه به جایگاه ممتاز شاعر به عنوان یکی از شاخص‌ترین شاعران اهل بیت در دوران معاصر، که شعرش مشتمل به فصاحت، قدرت بیان، ژرفای معنا و صداقت عاطفی است این پژوهش به روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است.
برخی از نتایج مهم این پژوهش بیانگر اینکه شاعر به‌ منظور ابراز وفاداری و محبت قلبی خود به اهل بیت (ع)، به‌طور گسترده از افعال گفتاری مستقیم (نظیر ستایش صریح، ثنای آشکار، دعا و تضرع) بهره برده است. همچنین، استفاده او از قالب‌های خبری و انشایی (نظیر امر، نهی، استفهام، ندا و تمنی) در ساختارهای مستقیم نیز قابل ملاحظه است. افزون بر این، الفرطوسی بر افعال گفتاری غیرمستقیم از طریق استفاده ماهرانه از قواعد خطاب و به کارگیری صیغه‌های تحت‌اللفظی در جایگاه‌های نامتعارف است؛ چرا که شاعر از ابراز مستقیم مقاصد خود پرهیز کرده و ترجیح می‌دهد از روش‌ها و اسالیب متنوعی برای انتقال پیام به مخاطب بهره گیرد، امری که عمق و پیچیدگی کنش‌ورزی در ساختار اشعار وی را آشکار می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

افعال گفتاری مستقیم. افعال گفتاری غیر مستقیم. شعر اهل البیت. عبدالمنعم فرطوسی

موضوعات