دور الزمخشري في البلاغة العربية

المؤلف
مرضيه آباد
المستخلص

محمود بن عمر المشهور بالزمخشري من أکابر علماء العربية في العالم الاسلامي عامة و ايران خاصة في القرن السادس للهجرة،کان متضلّعا في کثير من العلوم و الفنون من أهمها البلاغة، ينحو نحو عبدالقاهر الجرجاني في مباني هذا العلم أي في علم المعاني و البيان و البديع حيث طبّق آراء عبدالقاهر في تفسير القرآن الکريم و بيان إعجاز کلام الله تعالي؛فحرّر تلک الآراء و وضّحها کما استدرکها و أضاف إليها مباحث قيّمة لم يتناولها عبدُالقاهر الجرجاني فأفاد المتأخرّون من علماء البلاغة کثيراً من امثال السکاکي التفتازاني.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

زمخشری و نقش وی در بلاغت عربی

المؤلف Persian

مرضیه آباد
المستخلص Persian

محمودبن عمر معروف به زمخشری یکی از برجسته‌‌ترین دانشمندان جهان اسلام و ایران در قرن ششم هجری است. وی در علوم و فنون بسیاری سرآمد روزگار خود بود که علوم بلاغت یکی از مهمترین آنهاست. زمخشری در اصول کلی این علم یعنی معانی و بیان و بدیع پیرو عبدالقاهر جرجانی است و به شکلی کاربردی  نظریات عبدالقاهر را در تفسیر کلام خدا و بیان اعجاز آن به نمایش گذاشته، آنها را تحریر و یا تکمیل کرده و برخی اصول بلاغی را که عبدالقاهر بدان نپرداخته بود، به ذخیرة دانش بلاغت افزوده است؛ چنان‌که دانشمندانی همچون سکاکی و تفتازانی و دیگران در دوره‌های بعدی از نظریات وی بهره وافر برده‌اند.

الكلمات الرئيسية Persian

زمخشری
علوم بلاغت
عبدالقاهر جرجانی
نظریه نظم
معانی و بیان
- آیة الله زاده الشیرازی، مرتضی، الزمخشری لغویاً و مفسراً، تقدیم: حسین نصار، القاهرة، دارالثقافة، 1977م.
- ابن خلکان، وفیات الأعیان، تحقیق احسان عباس، بیروت، دارالثقافة.
- ابن خلدون، المقدمة، بیروت، دارالجیل.
- ابن یعیش، موفق الدین، شرح المفصل، مصر، إدارة الطباعة المنیریة.
- أحمد بدوی، أحمد، أسس النقد الأدبی عند العرب، القاهرة، دار نهضة مصر للطبع و للنشر.
- بیرونی، أبوریحان، آثار الباقیة، ترجمه اکبر دانا سرشت، تهران، انتشارات امیرکبیر، 1363 هـ.ش.
- التفتازانی، شرح المختصر المعانی، قم، انتشارات کتبی نجفی،1369 هـ.ش
- الجرجانی، عبدالقاهر، دلائل إلاعجاز فی علم المعانی، تعلیق: محمد رشید رضا، بیروت، دارالمعرفة.
- ------، اسرار البلاغة، قم، انتشارات کتابخانه ارومیه، 1404 هـ.ق.
- الجندی، درویش، النظم القرانی فی کشّاف الزمخشری، مصر، دار نهضة، 1969م.
- الحموی، یاقوت، معجم البلدان، بیروت، دارإحیاء التراث، 1979م/1399 هـ.ق.
- -----، معجم الأدباء، مصر، مطبوعات دار المأمون.
- الحوفی، أحمد محمد، الزمخشری، القاهرة، دار الفکر العربی، الطبعة الاولی، 1966م.
- الدسوقی، حاشیته علی شرح السعد، شروح التلخیص، بیروت، دارالسرور، 1/231.
- الزمخشری، محمود‌بن عمر، أساس البلاغة، بتحقیق: عبدالرحیم محمود، ایران، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
- ----، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، ایران، نشر أدب الحوزة.
- ضیف، شوقی، البلاغة تطور و تاریخ، مصر، دارالمعارف، الطبعة الرابعة، 1977.
- الصاوی الجوینی، مصطفی، منهج الزمخشری فی تفسیر القرآن و بیان إعجازه، مصر، دار المعارف، 1959م.
- السکاکی، یوسف بن ابی بکر محمد، مفتاح العلوم، بیروت، دار الکتب العلمیة، الطبعة الثانیة، 1407 هـ.ق/1987م.
- فاضلی، محمد، دراسة و نقد فی مسائل بلاغیه هامة، مشهد، دانشگاه فردوسی،1376.
- قربانوف، قاندیم، جارالله زمخشری عالم و فاضل نامی مشرق زمین، مجموعه مقاله‌های کنفرانس بین المللی جارالله زمخشری، عشق آباد، رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران، 1382 ـ.ش/2004م.
- کریمی فرد، غلامرضا، تحلیل دریافتهای زیبایی شناسی در تفسیر کشاف زمخشری (رساله دکتری).
- محمد حسنین، ابوموسی، البلاغة القرانیة فی تفسیر الزمخشری، القاهره، دارالفکر.

  • تاريخ الاستلام 09 مايو 2012