نمادهای ابتکاری و نقاب¬ها در شعر بدر شاکرسیاب

نویسندگان
غلامرضا کریمی فرد
قیس خزاعل
چکیده

سیاب از جمله شاعران معاصری است که به­منظور رهایی ساختار شعر از بند کهنه­گرایی و جمود، از نمادهای شخصی در آثار شعری خود استفاده می­کند. البته در ادبیات  کهن عربی، نمادهایی مانند ماه، شمشیر، هلال، صلیب و غیره به کار می­رفته است؛ اما سیّاب با توجه به نیازهای شاعرانه­اش در روزگار معاصر، نمادهایی شخصی همچون مرگ و رستاخیز، جیکور، بُوَیب و باران و وفیقه را آفریده است.


نقاب نیز سازکار رمزگرایانه­ی دیگری است که در اصل، اصطلاحی برگرفته از تئاتر و نمایش می­باشد. در این روش، شاعر شخصیت یا پاره­ای از ویژگی‌های آن را با صفات و احوال خود در هم می­آمیزد، تا بدین وسیله شخص سومی (نقاب) پدیدار شود که نه شخصیت شاعر است و نه شخصیت اصلی مستعار. در شعر سیاب نیز چهار نقاب عمده به چشم می­خورد که عبارتند از: أیوب، تموز، مسیح و سیزیفیوس.


شاعر این گونه نمادها را با قدرت نوآوری خود در شعر آفریند، یا اینکه آنها را از خاستگاه اولیه­اش یعنی زبان و تاریخ و ادبیات می‌گیرد و معنایی ویژه و روحی تازه به آنها می­بخشد.

کلیدواژه‌ها

-      ابراهیم جبرا، جبرا : النار و الجوهر، ط3، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر، بیروت، ،1982م.
-      أبو الفضل جمال الدین ابن منظور: لسان العرب، 17مجلد، ط4، دار صادر، بیروت، 2007، ج12
-      بطرس، انطونیوس : بدرشاکرالسیاب شاعر الوجع، ط1، الموسسةالحدیثة للکتاب، طرابلس، د.ت
-      البطل، علی: شبح قایین(بین ایدث سیتول وبدرشاکر السیاب)، ط1، دارالأندلس،بیروت، 1984م.
-      بلاطة،عیسی ؛ بدرشاکرالسیاب (حیاته وشعره)، ط6، الموسسة العربیة، بیروت، 2007م.
-      ـــــ ؛ صخر و حفنة من تراب، ط1،  المؤسسة العربیة، بیروت، 2005م
-      الجیوسی، سلمی الخضراء؛ الاتجاهات والحرکات فی الشعرالعربی الحدیث،ترجمة عبدالواحدلؤلؤة،،ط2، مرکزدراسات الوحدة العربیة، بیروت، 2007م.
-      حداد، علی؛ أثر التراث فی الشعر العربی الحدیث، ط1، دار الشئون الثقافیة العامه، بغداد، 1986م.
-      الخالدی، جاسم حسین سلطان: الخطاب النقدی حول السیاب، دار الشئون الثقافیة العامة، بغداد، 2007م.
-      سعید الغانمی، أجراس الموت و المیلاد :قراءة فی قصیدة "الموت و النهر للسیاب"-WWW.qamat.net
-      سیغموند فروید، أفکارأزمنة الحرب و الموت، ترجمة سامی کرم، ط2، دارالطلیعة، بیروت، 1981
-      شفیعی کدکنی،محمدرضا: شعر معاصر عرب، چاپ اول، انتشارات توس ،تهران، 1359ش.
-      صالح، کامل فرحان ، الماء فی شعرالسیاب، kamelsaleh@hotmail.com
-      صبری حافط، التناص و تحولات الشکل فى بنیة القصیدة عند السیاب- WWW.qamat.net
-      الصکر، حاتم؛ مرایا نرسیس، ط1، المؤسسة العربیة للدراسات و النشر، بیروت، 1999م.
-      عباس، احسان؛ اتجاهات الشعر العربی المعاصر، ط3، دار الشرق، عمان-الأردن، 2001م.
-      علوش، ناجی؛ الأعمال الشعریة الکاملة(بدر شاکر السیاب)بغداد، دارالحریة، ط2، 2000م.
-      الغذامی، عبدالله؛ تشریح النص، الدارالبیضاء- المغرب، المرکزالثقافی العربی، ط2، 2006
-      کندی، محمدعلی:الرمزوالقناع فی الشعرالعربی الحدیث، ط1، دارالکتاب الجدیدالمتحدة، بیروت، 2003م.
-      منی المدیهش، الرمز و ا لقناع فی قصیدة (نسر) لعمر أبوریشة - http://pan.alriadh.com
-      نعیم ناصر،  www.yabeyroth.com

  • تاریخ دریافت 0-100 فروردین 216