ساختار ظاهری و پنهانی در ترکیب اضافی و وصفی و اثر آن در آموزش زبان عربی

نویسنده
چکیده
ترکیب به مجموعه‌ای از کلمات گفته می­شود که با چینشی خاص دارای نقشی در جمله است . ارتباط در جمله فقط توسط کلمات برقرار نمی‌‌شود بلکه پیوند واقعی در جمله به­وسیله ترکیب‌ها شکل می‌گیرد.  اگر رابطه موجود دراجزای ترکیب، اسنادی باشد ، آن را مرکب اسنادی می­نامیده ؛ و اگر رابطه موجود بین اجزای مرکب از طریق قید باشد، آن را  ترکیب قیدی می­نامند.
رابطه‌ی قیدی گاهی بین دو اسم برقرار می‌ شود که اسم دوم قیدی برای اسم اول است، بدین معنا که با این اسم یا گستره‌ی معنایی آن را تقلیل می­دهد ویا با معرفه کردن آن، اسم را معین می­نماید، که آن را  ترکیب اضافی نامیده­اند و گاهی هم رابطه‌ی قیدی بین دو اسم برقرارمی شود که اسم دوم، صفت اسم اول است و به این ترکیب، ترکیب وصفی گویند.
برای توفیق در آموزش ترکیب اضافی می توان حرفی را بین دو اسم در تقدیر گرفت ، و ساختار پنهانی آن را برای فراگیر شرح داد  تا امر آموزش آسان شود. به عنوان مثال می توان برای ساختار ظاهری جمله " مفتاح الدار معی "؛  ساختار پنهان  آن را این گونه گفت:  ( المفتاح الذی للدار)  معی . و یا در ترکیب اضافی از نوع دیگر در جمله ؛ " حضر الحفل رئیس جامعه "  می توان ساختار پنهان آن را به این صورت بیان کرد: حضر الحفلَ (رئیسٌ   لجامعةٍ)

کلیدواژه‌ها


- القرآن الکریم
- ابن جنی، ابو الفتح عثمان ( ت 392 ھ  )، الخصائص، تحقیق : محمد علی نجار، ط4، الهیئة المصریة العامة للکتاب – دار الشؤون الثقافیة العامة ، بغداد ،1990.
-  ابن عصفور ، علی بن مؤمن بن محمد الاندلسی( ت 328 ھ )،المقرب، تحقیق : أحمد عبد الستار الجواری و عبد الله الجبوری ، وزارة الأوقاف و الشؤون الدینیة – لجنة احیاء التراث الاسلامی، مطبعة العانی ، بغداد، د. ت.
- ابن عقیل ، بهاء الدین عبد الله بن عقیل، ( ت 769  ھ ) ، شرح ابن عقیل على ألفیة ابن مالک ، دارالفکر،‌بیروت،      1405 - 1985م.
- ابن هشام ، جمال الدین أبو محمد عبد الله بن یوسف الأنصاری، ( ت 761   ھ)، شرح شذور الذهب فی معرفة کلام العرب، تحقیق: محمد محیی الدین عبد الحمید، دار الفکر، د.ت.
- ابن یعیش، موفق الدین یعیش بن علی بن یعیش، ( ت 643 ھ) شرح المفصل، عالم الکتب ، بیروت، د. ت.
- الأشمونی ، نورالدین أبوالحسن علی بن محمد(ت  929) شرح الأشمونی
لألفیة ابن مالک،منهج السالک الى آلفیة ابن مالک، تحقیق عبد الحمید ، المکتبة الأزهریة للترات ،د.ت .
- التهانوی، محمد علی الفاروقی ، کشاف اصطلاحات الفنون، تحقیق: لطفی عبد البدیع ، ترجمة : عبد النعیم محمدحسنین، الهیئة المصریة العامة اللکتاب، 1972م.
- الجارم ،علی و مصطفى أمین، النحو الواضح فی قواعد اللغة العربیة ، دار المعارف- القاهرة، دارالمعارف-بیروت، د.ت
 - الجرجانی، عبد القاهر أبوبکربن عبد الحمن، (ت 471 ھ) ، المقتصد فی شرح الایضاح،منشورات وزارة الثقافة و الاعلام،دار الرشید، العراق.
-  حسّان، تمام؛ مناهج البحث فی اللغة ، دار الثقافة ، الدار البیضاء ، المغرب ، 1407 ھ- 1986.
- حسین، صلاح الدین؛ التقابل اللغوی و أهمیته فی تعلیم اللغة، دار الکتاب ،بیروت ،د. ت.
- الرضی، رضی الدین محمد بن الحسن الأسترآبادی ،( ت 688 ھ )، شرح الکافیة فی النحو لابن الحاجب ، دار الکتب العلمیة ، بیروت ، 1404 ھ / 1986م.
-  الرمانی ، أبو الحسن علی بن عیسى ،معانی الحروف ،تحقیق : عبد الفتاح اسماعیل شلبی، دار نهضة مصر للطباعة و النشر،القاهرة ،د.ت.
- زکریا، میشال؛ بحوث ألسنیة عربیة، ط1 ،المؤسسة الجامعیة للدراسات والنشر و التوزیع،بیروت، 1412 ھ/1985م.
-  سیبویه، أبو بشر عمرو بن عثمان بن قنبر، ( ت 180 ھ  )، الکتاب ، تحقیق و شرح: عبد السلام محمد هارون، ط1، دار الجیل ، بیروت، 1411 ه- 1985م.
- طحان، ریمون و دنیز بیطار،فنون التقعید و علوم الألسنیة ،الألسنیة : 4-5، ط1،دارالکتاب اللبنانی،مکتبة المدرسة، بیروت، د.ت
- عباده ، ابراهیم؛ الجملة العربیة : دراسة لغویة نحویة ، منشأة المعارف ،‌الاسکندریة ،1988م.
- عبد اللطیف، محمد حماسه ، بناء الجملة العربیة ، ط1 ، دار الشروق ، القاهره – بیروت، 1416 ھ – 1996م.
- عبده ،داوود؛ دراسات فی علم اللغة النفسی ،ط1 ، مطبوعات جامعة الکویت ، 1404ھ – 1984م
- عکاشه، عمر یوسف؛ النحو الغائب ،ط1،المؤسسة العربیة للدراسات و النشر،بیروت،2003م.
- قدور، مبادی اللسانیات ، ط1، دار الفکر- دمشق ، دارالفکرالمعاصر – بیروت،1416/1982م.
- مختار عمر ،أحمد؛ دراسة الصوت اللغوی،عالم الکتب ،القاهرة ،1411 ھ،1991.
- متقی زاده ،عیسى و آخرون، المنهج القویم لتعلم القرآن الکریم  ،سمت، ط19، 1386/2007م.
- الموسى،نهاد؛ اللغة العربیة و أبناؤها،أبحاث فی قضیة الخطأ و ضعف الطلبة فی اللغة العربیة ،ط2، مکتبة وسام ، مرج الحمام ، عمّان، 1401 ھ/1991.
- الهروی ، أبو الحسن علی بن محمد، ( 415 ھ  ) ، کتاب اللامات ، تحقیق: یحیى علوان البلداوی ، ط1، مکتبة الفلاح ، الکویت ، 1400ھ 1981
 
 
 

  • تاریخ دریافت 19 تیر 1391