أدب الخیال العلمي الاجتماعي في روایة "يوتوبيا" لأحمد خالد توفيق

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون
عبداله حسينی 1
فرهنگ مفاخری 2
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
المستخلص
   یتناول أدب الخيال العلمي الاجتماعي أسئلة رئیسیة عن تأثیر التطورات العلمیة والإیدولوجیات الاجتماعیة الحدیثة علی الإنسان وهذا في حد ذاته يوفر نوعاً من التنوير حول المستقبل ويقلل من حدوث الأخطار والکوارث المحتملة. هذا البُعد من الخيال العلمي مهم بشكل خاص في الأدب العربي لأن الدول العربية لم تكن أبداً في طليعة التقدم التكنولوجي ولكنها واجهت دائماً أسوأ الكوارث الاجتماعية. وكانت بطبيعة الحال أكثر إبداعاً في هذا المجال. یقدم هذا البحث دراسة تحلیلیة ـــ مستقبلیة لروایة "یوتوبیا" علی أساس المنهج الوصفي ـــ التحلیلي بسبب انشغال الروایة إلی موضوعات هذا الفرع من الأدب مستخدماً آراء المنظرین في مجال أدب الخیال العلمي الاجتماعی للكشف عن كيفية انعكاس مكونات هذا الفرع من الأدب في هذه الرواية. واستنتجنا أن المؤلف قدخلق ازدواجية بين الیوتوبیا والدیستوبیا في الرواية وقدحاول من خلالها أن یضع یده علی الندوب الاجتماعیة. وقد ألهمته الحقائق المریرة في مصر والعالم العربي کالحملة الفرنسية وحرب التموز والوضع في العراق وغیرها من الظروف الاجتماعية والسیاسية التي واجهته العديد من الدول العربية في التاريخ الحديث. وأخیراً يحذر القارئ من أن ينظر بشيء من الشك إلى الأيديولوجيات الجديدة ومن الممكن أن الجنّة التي نتمنى تحقيقها في ظل هذه الأیدیولوجیات الجدیدة لن تكون إلا جحيماً لأنّها تؤدي إلی الصراع الطبقي والاستعمار والحکومة الدکتاتوریة وغیرها من المشاکل الاجتماعیة.
 

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

ادبیات علمی ـ تخیلی اجتماعی در رمان «یوتوبیا» اثر احمد خالد توفیق

المؤلفون Persian

عبداله حسینی 1
فرهنگ مفاخری 2
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات عربی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
المستخلص Persian

ادبیات «علمی- تخیلی اجتماعی» به تأثیر پیشرفت‌های علمی و ایدئولوژی‌های نوپدید بر انسان می‌پردازد. این امر به خودی خود نوعی آینده‌نگری است که از خطرات و فاجعه‌هایی که در آینده امکان رخ دادن آن‌ها وجود دارد، روشنگری می کند. این بُعد از ادبیات علمی-تخیلی در ادبیات عربی از اهمیت ویژه‌تری برخوردار است زیرا کشورهای عربی اگر چه که هیچ‌گاه در پیشرفته‌های فناورانه پیشگام نبوده‌اند اما همیشه با بدترین فاجعه­های اجتماعی دست و پنجه نرم کرده‌اند و طبیعتا بیشترین خلاقیت را نیز در این زمینه داشته­اند. پژوهش حاضر، تحلیلی آینده‌نگرانه درباره رمان «یوتوبیا» براساس روش توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر آراء صاحب‌نظران در زمینه ادبیات علمی- تخیلی اجتماعی ارائه می‌دهد زیرا شاخصه‌های این شاخه ادبی در رمان به وضوح دیده می‌شود. و به این نتیجه رسیده است که نویسنده، دوگانه‌ای از آرمان‌شهر و ضد آرمان‌شهر را خلق کرده و در سراسر رمان آن را پیش می‌برد تا در خلال آن از زخم‌های اجتماعی پرده بردارد. به نظر می‌رسد که حقایق تلخ کشورهای عربی مانند: حمله فرانسه، جنگ تموز، وضعیت عراق و .... -که کشورهای عربی در تاریخ معاصر با آن روبرو بوده اند- الهام بخش او بوده و در نهایت هشدار می‌دهد که نسبت به ایدئولوژی‌های نوپدید با دیده شک و تردید نگاه شود، زیرا ممکن است بهشتی که آرزوی تحقق آن می‌رود در سایه‌ی این ایدئولوژی‌های جدید، به یک جهنم بدیل شود که منجر به تضاد طبقاتی، حکومت دیکتاتوری، استعمار و دیگر مشکلات اقتصادی شود.

الكلمات الرئيسية Persian

ادبیات علمی- تخیلی
پیش بینی اجتماعي
أحمد خالد توفیق
رمان یوتوبیا
توفیق، أحمد خالد. (2008م). یوتوبیا؛ القاهرة: دارمیت.##
سكولز، روبرت وآخرون. (1996م). آفاق أدب الخیال العلمي؛ مترجم حسین شكري، مصر: الهیئة المصریة العامة للكتاب. ##
عامر، مصباح. (2010م). علم الاجتماع، الرواد و النظریات؛ ط1، الجزائر: دار الأمة للطباعة والنشر والتوزیع. ##
عزام، محمد. (1994م). الخیال العلمي في الأدب؛ الطبعة الأولی، دمشق: طلاسدار. ##
قاسم، محمود. (1993م). الخیال العلمي أدب القرن العشرین؛ القاهرة: الدار العربیة للکتاب. ##
ترابي، عبدالقاسم وسید حسین، سیدي (2014م). «روایات نجیب محفوظ في ضوء النقد الاجتماعي مع عنایة خاصة بروایة «أولاد حارتنا». مجلة إضاءات نقدیة، السنة الرابعة، العدد الثالث عشر، صص 146-125. ##
الجیّار، مدحت (1984م). «جدلیة الحداثة والمعاصرة في روایة الخیال العلمي»؛ مجلة فصول، العدد 4، صص180-192. ##
الرملي، محسن. (2010م). « في روایة الخیال العلمي»؛ مجلة شؤون ثقافیة، العدد 31، صص29- 38. ##
محمد عبدالحنان. (2017م). «المجتمع المصري في روایة یوتوبیا»؛ مجلة أقلام هند، السنة الثانیة، العدد الرابع. ##
الفریحات، عادل. (2008م). «الخیال العلمي في التراث»؛ مجلة الخیال العلمي، العدد الثاني، صص40- 46. ##
لاندوال، سام. جی. (1375ش). «داستان علمی- تخیلی چیست»، ترجمه: محمد قصاع، ادبیات داستانی، شماره 39، صص137 – 143. ##
هاشمي، سید حسن وآخرون (1398م)، «اللغة بین الورقیة والرقمیة، أنموذجیة لقصة ربع مخیفة للکاتب أحمد خالد توفیق»؛ مجلة بحوث في اللغة العربیة، العدد 21، صص85-99. ##
الیاسین، محمد عبدالله. (2008م). الخیال العلمي في الأدب العربي الحدیث في ضوء الدراسات المقارنة؛ بإشراف غسان، مرتضی، أطروحة جامعیة لنیل درجة الماجستیرفي اللغة العربیة وآدابها، جامعة البعث، کلیة الآداب و العلوم الإنسانیة، قسم اللغة العربیة. ##
Adam, R (2000). SCIENCE FICTION. First published. London and New York: Penn State University Press.##
Custers, D. (2019). Arabic Science Fiction as Vehicle for Criticism The case of Ibrāhīm Naṣrāllah’s Ḥarb al- Kalb al- Thāniyyah, Presented in fulfilment of the requirements for the degree of Master of Arts in Arabic and Islamic Studies, KU LEUVEN, FACULTY OF ARTS, LEUVEN, BELGIË. ##
Kawthar Ayed. (2012). La science-fiction arabe: Une transgression littéraire pour une transgression politique, Laboratoire des etudes maghrEbines, francophones, comparEes et mediation culturelle. ##
Neil Gerlach and Sheryl N. Hamilton. (2003). Introduction: A History of Social Science Fiction, cience Fiction Studies Vol. 30, No. 2, Social Science Fiction, pp. 161-173. ##
Reuven, S (2012). “Science fiction in Arabic literature: Translation, adaptation, Original Writing and Canonization”, Arabic Language & Literature (Seoul) 2, pp. 209-229. ##
Roger Allen. (1992). “The Mature Arabic Novel Outside Egypt.” In Modern Arabic Literature. eds. Muḥammad Muṣṭafā Badawī. Cambridge University Press: Cambridge, 193-223. ##
Shishebor, E (2016). “Science Fiction and Postcolonialism: An Analysis of Ray Bradbury’s The Martian Chronicles”. A Thesis Submitted in Partial Fulfillment of Masters of Arts Degree in English Literature at Shahid Chamran Univiersity. ##
 
 
 

  • تاريخ الاستلام 03 يونيو 2021
  • تاريخ المراجعة 09 إبريل 2022
  • تاريخ القبول 07 إبريل 2022