دراسة تقديّة لبديعيّة العلامة الحائري المازندراني و مقارنة بينها و بين أشهر البديعيّات.

المؤلف
المستخلص
کان العلامة الحائري المازندراني (1298 ـ 1391 ه.ق) من العلماء و الأدباء و الشعراء الکبار البارزين المعاصرين في ايران. ترک أکثر من ثلاثمائة أثر مطبوع و مخطوط في شتّي المجالات باللغتين العربيّة و الفارسيّة. و من مخطوطاته القيّمة، البديعيّة الميميّة النبويّة التي التزم الشاعر فيها بالتوريّة بأسماء الأنواع البديعيّة، و هي بخطّ الشاعر و في 443 بيت، و 164 صفحة.
لم يکلّفه التزامه بالتوريّة و نظم أطول بديعية في تاريخها و کذا استخدامه الذي لا بديل له لأکثر من ثلاثمالة من المحسّنات البديعية. هذه المقالة تحاول أن تکشف جوانب من ميزات هذه البديعية و مقارنة بينها و بين أشهر البديعيّات کبديعيّة صفي الدين و السيّد علي خان المدني و ... و تسلّط الضوء علي مظاهر تجديد الشاعر في هذا الفن و مدي تأثّره منهم.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة Persian

نقد و بررسی بدیعیه علامه حائری مازندرانی و مقایسه‌ی آن با معروف‌ترین بدیعیه‌ها

المؤلف Persian

مهرعلی یزدان‌پناه
المستخلص Persian

علامه حائری مازندرانی (1257ـ 1350 ه. ش)، یکی از مفاخر علمی و ادبی معاصر ایران است که بیش از سیصد اثر چاپ نشده و چاپ شده، به دو زبان فارسی و عربی، از او به جای مانده است. یکی از آثار ارزشمند خطی آن مرحوم، بدیعیة او است که با خط شاعر، در 443 بیت و 164 صفحه، شرح و تدوین شده است. شاعر، علی‌رغم التزام به ذکر انواع آرایه‌های بدیعی و سرودن بلندترین بدیعیة تاریخ این فن و به‌کار بردن بیش از 300 نوع آرایة بدیعی که این نیزدر نوع خود بی‌مانند است، دچار تکلف نشده و با اشعاری نغز و دلنشین، در فن بدیعیه‌سرایی به زبان عربی هنرنمایی کرده است.
این مقاله، ضمن نقد و بررسی ویژگی‌های این بدیعیه و مقایسة آن با معروف‌ترین بدیعیه‌ها، چون بدیعیه صفی‌الدین حلی و سیدعلی خان مدنی، جنبه‌های نوآورانه وهمچنین تأثیرپذیری آن را از دیگر بدیعه‌سرایان تبیین می‌کند.

الكلمات الرئيسية Persian

بدیعیه
علامه
حائری مازندرانی
ادبیات عربی
بلاغت عربی
ـ قرآن کریم.
ـ ابن منظور، جمال الدین محمد بن مکرم؛ لسان العرب، بیروت،دار الفکر، بی تا.
ـ بن عبد الله، مصطفی؛ کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون، دانشگاه اسطانبول،افست بغداد، منشورات المثنّی، 1360 ه. ق.
ـ بوصیری، شرف ‌الدین، ابی عبدالله محمد؛ قصیده مبارکه برده، ترجمه و شرح و تفسیر شیخ‌الاسلام، سیدمحمد؛ تهران، ا نتشارات سروش، 1361.
ـ حائری مازندرانی، علامه محمد صالح؛ دیوان الادب، تهران، چاپخانه توحید، تیرماه 1337.
ـ............................................................؛ سبیکة الذهب، نهضت تهران، کتابفروشی نجات1343 ق.
ـ........................................................؛ القصیدة البدیعیّة المیمیّة، تصحیح یزدان پناه، مهرعلی، ومعصومی، محمد، طرح تحقیقاتی پایان یافته،دانشگاه آزاد اسلامی قائم شهر،1383.
ـ حکیمی، محمدرضا؛ ادبیات و تعهد در اسلام، تهران، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ ششم بهار 1364.
ـ حلی، صفی الدین؛ دیوان، بیروت، دارصادر، 1410 هـ.
ـ شمس العلماء گرکانی، محمدحسین؛ ابدع البدایع، تبریز، انتشارات احرار، چاپ اول، 1377.ـ
ـ الشنتاوی، احمد  و...؛ دائرة المعارف الاسلامیّة، تهران،اسماعیلیان ؟؟ 13.
ـ ضیف، شوقی؛ تاریخ و تطور علوم بلاغت، ترجمه محمدرضا ترکی، تهران، انتشارات سمت، 1383.
ـ الطهرانی، آقا بزرگ؛ الذریعة إلی تصانیف الشیعة، مشهد، آستانه،آستان قدس رضوی، مطبعة جامعة مشهد، 1405 ه. ق.
ـ فرّوخ، عمر؛ تاریخ الادب العربی. الطبعة الخامسة، بیروت، لبنان، دارالعلم للملایین، 1984.
ـ القمی، الحاج الشیخ عبّاس؛ سفینة البحار، تهران، انتشارات کتابخانه سنائی،بی تا.
ـ عسکری، ابوهلال حسن بن عبدالله بن سهل؛ ترجمه کتاب صناعتین، نصیری، محمد جواد؛ تهران، انتشارات، دانشگاه تهران، 1372.
ـ مجلسی، محمدباقر؛  بحارالأنوار، بیروت، الوفاء، جلد 16، 1404 ق.
ـ المدنی، السید علی صدرالدین بن معصوم؛ انوار الربیع فی انواع البدیع، حَقَّقَهُ و ترجمه للشعر شاکر، هادی شکر، الطبعة الاولی، النجف، مطبعة النعمان، 1388 هـ.
ـ معصومی، محمد؛ تحقیق در احوال و آثار ادبی حکیم و شاعر ذولسانین شیخ محمد صالح علامه حائری مازندرانی، پایان‌نامه برای اخذ کارشناسی ارشد، سال تحصیلی 78-1377.
ـ النباتی البیاضی، علی‌بن‌یونس؛ الصراط المستقیم، نجف، المکتبه الحیدریه، 1384 ق.
 

  • تاريخ الاستلام 14 أغسطس 2012