طهران، شارع وليعصر(عج)، شارع توانير، حي نظامي كنجوي، زقاق هفت بيكر(٨)، شارع نظامي كنجوي، بناء رقم ٣٣، مؤسسة بيمه اكو للتعليم العالي، جامعة علامة طباطبائي، الطابق ٦، الغرفة ٦٠٧، اللجنة الإيرانية للغة العربية وآدابها، الرمز البريدي ١٤٣٤٨٦٣١١١

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون

1 جامعة شيراز

2 جامعة شیراز

المستخلص

محمّد مؤمن الجزائري الشيرازي (کان حيًّا: 1130ق.) هو أحد الأدباء المهتمّين بفنّ المقامة في عصره، وله الکثير من المقامات، إلّا أنّ معظمَها قد بقيت في ثنايا المخطوطات ولم تَرَ النورَ بعد. تهدف هذه الدراسة إلی الوقوف علی إبداعات الکاتب السرديّة في هذه المقامات. ولتناول هذه القضايا اعتمدت علی المنهج السردي. وقد توصّلَ البحث إلی أنّ هذه الإبداعات تختلف من کتاب إلی آخر. إنّ الموضوع الرئيس في المقامات الناسخة للمقامات ليس الكُدية، وأنّ أسلوبه يختلف تمامًا عن أسلوب الهمذاني والحريري إذ لا وجودَ لبطل محدّد ولا لراوٍ محدّد فيها. أمّا إبداع الکاتب في کتاب طيف الخيال يکون بشکل آخر، وهو عدم التزامه بخصائص المقامات حيث يميلُ إلی فنّ المناظرة والرسائل الوعظيّة والسيرة التأريخيّة، وفيه استطراد کثير حيث إنّ الکاتب لم يُنه موضوعَه بعد حتّی يبدأ بموضوع جديد. وللمقامات الواردة في کتاب خزانة الخيال إبداع مميّز ومختلف عن سائر المقامات إذ استخدمَ الجزائري فيه صيغة (أنا) حتّی يُقحم نفسَه في نصّ المقامة بصورة غير مباشرة، ويمثّلَ دورَ راوٍ وبطل في نفس الوقت. الجزائري في مقامات خزانة الخيال يلتقي صدفة بشخص علی هيئة حکيم أو معلّم أو شيخ فيُعجَب به ويقوم بتعريفه للقارئ، ويکون ذلك الشخص صاحبَ طيف الخيال وجامعَ خزانة الخيال محمّد مؤمن الجزائري.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة [Persian]

ابتکارات روائی در مقامات محمد مؤمن جزائری شیرازی

المؤلفون [Persian]

  • سید حسین مرعشی 1
  • اعظم صادقیان نژاد 2

1 دانشگاه شیراز

2 دانشگاه شیراز

المستخلص [Persian]

محمّد مؤمن جزايری شیرازی (زنده در: 1130ق.) از نویسندگان علاقه‌مند به مقامه در زمان خود بود. او صاحب مقامه‌های بسیاری است، اما بیشتر آنها بصورت دست‌نويس باقی مانده و هنوز چاپ نشده است. این پژوهش سعی بر آن دارد تا به ابتکارات روائی کاتب در این مقامات بپردازد. برای بررسی مساله مورد نظر از روش روایت-پژوهی بهره برده شده است. این پژوهش به این نتیجه رسید که این ابتکارات در کتابهای مختلف متفاوت است. موضوع اصلی در کتاب المقامات الناسخة للمقامات تکدّی گری نیست و روش جزائری کلا با روش همدانی و حریری اختلاف دارد چرا که دارای راوی و قهرمان مشخصی نیست. ابتکارات جزائری در خزانة الخيال به شکل دیگری است. وی در این کتاب به ویژگیهای مقامات پایبند نیست بطوریکه مقامه‌های این کتاب به فن مناظره، خطبه‌نویسی و شرح‌حال‌نويسیِ تاریخی گرایش دارد و دارای استطراد فراوانی است. مقامه‌های موجود در کتاب خزانة ‌الخیال دارای سبک متمایزی است. جزایری در اين مقامات به طور غیر مستقیم وارد متن مقامه می‌شود، و با استفاده از ضمير (من) نقش راوی و قهرمان را همزمان بازی می‌کند. وی در این مقامات به طور اتفاقی با شخصی در نقش حکیم، یا معلّم یا شیخ ملاقات و او را تحسین و به خواننده معرفی می‌کند. در نهایت معلوم می‌شود آن شخص نویسنده طیف ‌الخیال و گردآورنده خزانة ‌الخیال، محمّد مؤمن جزایری است.

الكلمات الرئيسية [Persian]

  • مقامات
  • روایت‌پژوهی
  • طيف الخيال
  • خزانة الخيال
  • محمّد مؤمن جزائري