الإبداع السردي في مقامات محمّد مؤمن الجزائري الشيرازي

نوع المستند : علمی - پژوهشی

المؤلفون
1 طالبة دکتوراه في فرع اللغة العربيّة وآدابها، جامعة شيراز، کليّة الآداب والعلوم الإنسانيّة، إيران، شيراز
2 أستاذ مشارك في قسم اللغة العربيّة وآدابها، جامعة شيراز، کليّة الآداب والعلوم الإنسانيّة، إيران، شيراز
المستخلص
محمّد مؤمن الجزائري الشيرازي (کان حيًّا: 1130ق.) هو أحد الأدباء المهتمّين بفنّ المقامة في عصره، وله الکثير من المقامات، إلّا أنّ معظمَها قد بقيت في ثنايا المخطوطات ولم تَرَ النورَ بعد. تهدف هذه الدراسة إلی الوقوف علی إبداعات الکاتب السرديّة في هذه المقامات. ولتناول هذه القضايا اعتمدت علی المنهج السردي. وقد توصّلَ البحث إلی أنّ هذه الإبداعات تختلف من کتاب إلی آخر. إنّ الموضوع الرئيس في المقامات الناسخة للمقامات ليس الكُدية، وأنّ أسلوبه يختلف تمامًا عن أسلوب الهمذاني والحريري إذ لا وجودَ لبطل محدّد ولا لراوٍ محدّد فيها. أمّا إبداع الکاتب في کتاب طيف الخيال يکون بشکل آخر، وهو عدم التزامه بخصائص المقامات حيث يميلُ إلی فنّ المناظرة والرسائل الوعظيّة والسيرة التأريخيّة، وفيه استطراد کثير حيث إنّ الکاتب لم يُنه موضوعَه بعد حتّی يبدأ بموضوع جديد. وللمقامات الواردة في کتاب خزانة الخيال إبداع مميّز ومختلف عن سائر المقامات إذ استخدمَ الجزائري فيه صيغة (أنا) حتّی يُقحم نفسَه في نصّ المقامة بصورة غير مباشرة، ويمثّلَ دورَ راوٍ وبطل في نفس الوقت. الجزائري في مقامات خزانة الخيال يلتقي صدفة بشخص علی هيئة حکيم أو معلّم أو شيخ فيُعجَب به ويقوم بتعريفه للقارئ، ويکون ذلك الشخص صاحبَ طيف الخيال وجامعَ خزانة الخيال محمّد مؤمن الجزائري.

الكلمات الرئيسية


عنوان المقالة Persian

ابتکارات روائی در مقامات محمد مؤمن جزائری شیرازی

المؤلفون Persian

اعظم صادقیان نژاد 1
سید حسین مرعشی 2
1 دانشگاه شیراز
2 دانشگاه شیراز
المستخلص Persian

محمّد مؤمن جزايری شیرازی (زنده در: 1130ق.) از نویسندگان علاقه‌مند به مقامه در زمان خود بود. او صاحب مقامه‌های بسیاری است، اما بیشتر آنها بصورت دست‌نويس باقی مانده و هنوز چاپ نشده است. این پژوهش سعی بر آن دارد تا به ابتکارات روائی کاتب در این مقامات بپردازد. برای بررسی مساله مورد نظر از روش روایت-پژوهی بهره برده شده است. این پژوهش به این نتیجه رسید که این ابتکارات در کتابهای مختلف متفاوت است. موضوع اصلی در کتاب المقامات الناسخة للمقامات تکدّی گری نیست و روش جزائری کلا با روش همدانی و حریری اختلاف دارد چرا که دارای راوی و قهرمان مشخصی نیست. ابتکارات جزائری در خزانة الخيال به شکل دیگری است. وی در این کتاب به ویژگیهای مقامات پایبند نیست بطوریکه مقامه‌های این کتاب به فن مناظره، خطبه‌نویسی و شرح‌حال‌نويسیِ تاریخی گرایش دارد و دارای استطراد فراوانی است. مقامه‌های موجود در کتاب خزانة ‌الخیال دارای سبک متمایزی است. جزایری در اين مقامات به طور غیر مستقیم وارد متن مقامه می‌شود، و با استفاده از ضمير (من) نقش راوی و قهرمان را همزمان بازی می‌کند. وی در این مقامات به طور اتفاقی با شخصی در نقش حکیم، یا معلّم یا شیخ ملاقات و او را تحسین و به خواننده معرفی می‌کند. در نهایت معلوم می‌شود آن شخص نویسنده طیف ‌الخیال و گردآورنده خزانة ‌الخیال، محمّد مؤمن جزایری است.

الكلمات الرئيسية Persian

مقامات
روایت‌پژوهی
طيف الخيال
خزانة الخيال
محمّد مؤمن جزائري
- Ibrahim, Abdullah (2016). Encyclopedia of Arabic Narration, 1st edition, Volume 2, United Arab Emirates: Qandil Printing, Publishing and Distribution.
- Ismail, Youssef (2007). Maqamat, an Approach to Transformations, Adoption, and Transcendence, Damascus: Arab Writers Union Publications.
- Al-Jazairi, Muhammad Mumen (1116 AH). Taif AL-khayal in the Debate between Science and Money, Tehran: Majlis Library, Manuscript No. 5442.
- Al-Jazairi, Muhammad Momen (1393 SH). Khazanat AL-khayal in Literature, Wisdom, Sermons, Debates, Biographies, and Proverbs, Qom: Basirati Library.
- Khalil, Ibrahim (2010), The Structure of the Narrative Text, Beirut: Arab House of Science Publishers and Algeria: Al-Ekhtelaf Publications.
- Al-Hariri, Al-Qasim (ND). Literary Maqamat, 3rd edition, Beirut: Arab Heritage Revival House.
- Al-Tahrani, Aghabzarg (ND). Al-Dhari’a for Shiite Classifications, Qom: Ismailian Foundation.
- Al-Tehrani, Aghabzorg (1372 SH). Layers of Shiite Notables: The Scattered Planets in the Second Century after the Tenth, Tehran University Publications.
- Odeh, Amin Youssef (2022). Al-taif Book, Abu Dhabi: Abu Dhabi Center of the Arabic Language.
- Awad, Youssef Nour (1979). The Art of Maqamat between the East and the West, 1st edition, Beirut: Dar Al-Qalam.
- Al-Kaabi, Diya (2005). Ancient Arabic Narrative: Cultural Patterns and Problems of Interpretation, 1st ed. Beirut: Arab Foundation for Studies and Publishing.
- Mortada, Abdul-Malik (1991). Analysis of Narrative Discourse (a complex semiotic treatment of the novel “Zoqaq Almadaq”), 1st edition, University Publications.
- Yaqtin, Saeed (1997). Al-kalam wa Al-khabar, “An Introduction to the Arabic Narrative,” 1st edition, Casablanca: Arab Cultural Center.
- Ashnebo, Naglaa Ibrahim Muhammad (2013). The Contemporary Arab Narrative Storyteller between Vision and Sound, Master’s Thesis, Libya: Misurata University.
- Rabeh, Abdo (2017). Narrative Aesthetics according to Wassini Al-Araj, North Sea Novels - The Andalusian House - The Prince's Book as a Model, Ph.D. thesis, Ahmed Ben Bella University, Harwan - Algeria.
- Shukal, Imad (2022). Pragmatics of Narrative Discourse in the Maqamat of Jarallah Al-Zamakhshari, An Approach to Selected Models, Master’s Thesis, Larbi Tebesi University, Ibsa - Algeria.
- Ikhtiyar, Osama (2021). “The phenomenon of overlapping prose genres in Andalusian shrines,” Journal of the College of Theology, Istanbul, Al-Furat University, pp. 1-25.
- Balavi, Rasoul (1396SH). “Forming the narrative structure in the poem “Asa Al-kharnoob” by the poet Habib Al-Samer,” Arabic Literature, University of Tehran, Year 9, Issue 1, pp. 111-93.
- Balavi, Rasoul; Nasser Zarei; And Mina Ghanemi Asl Arabi (2020). “The semiotics of addressing and its semantic functions in the collection of “Poetic Convulsions” by Saleh Al-T……………a’i,” Journal of the Iranian Society for Arabic Language and Literature, Tehran, No. 53, pp. 63-80.
- Berhajikli, Zeinab (2011). “The Art of Al-Mafakkherat in the Ottoman Era: A Comparative Study with Other Literary Arts,” Al-Tajdid, Malaysia, International Islamic University, Volume Fifteen, Issue Thirty, pp. 147-180.
- Sadeghianjad, Azam, Fadlallah Mirqaderi (2023). “Narrative Structure in the Arabic Poetry of Saadi Al-Shirazi,” Journal of the Iranian Society for Arabic Language and Literature, Tehran, No. 67, pp. 1-23.
- Abdul-Mumen, Othman Al-Sheikh (2011). Al-Badiyyaat in the Maqamat of Ayed Al-Qarni Al-Saudi: An Analytical Study, Doctoral Thesis, University of Ilorin, Nigeria - Ilorin.
- Marei, Massoumeh, and Hossein Marashi (2022). “The Algerian Shirazi Method in the Al-qamariyeh Maqamat,” Al-Tawasuliya Magazine, Algeria, Yahya Fares University, Volume 8, Issue 4, pp. 141-163
- Barakat, Muhammad (1397SH), “Points about Muhammad Mumen Al-Jazairi Shirazi,” Rehayafat Farhang religious Magazine, Shiraz, Astan Muqaddas Ahmad ibn Musa al-Kādhīm (Shahcheraq), 1st year, NO 3, pp. 11-20.
- Takhti, Fatima, and Hossein Marashi (1394SH), “The Maqamat of Muhammad Mumen Al-Jazairi Shirazi and the View of the Novel research (e.g: two Maqamas “Rabiyeh in the description of Al-Rabie,” “Jadalyyeh between an Old Man and a young”)”, a collection of articles by the conference of National Persian stance in Arabic Literature, Shiraz: Shiraz university and Fars Shanasi foundation, 171-189.
- Zhakavati Qaraghzolo, Ali Reza (1363SH). “Writing the Maqamah after the time of Badi’ al-Zaman”, Ma’arif Publishing House, Tehran, university Publishing Center, No 2, 59-86.
- Rezaei, Muhammad Mahdi (1388SH). “Allama Muhammad Momen Jazairi Shirazi and (Al-Maqamat al-Nasekheh for Al-Maqamat),” Maarif, Tehran, university Publishing Center, No 69, 124-97.
- Fouadian, Muhammad Hassan, and Muhammad Mahdi Rezaei (1399 SH). “Khazanat Al-khayal: The Genius of Literary Beauty of the Safavid Era,” Journal of Arabic Literature, Tehran, Tehran University, No 1, 140-160.

  • تاريخ الاستلام 06 فبراير 2024
  • تاريخ المراجعة 11 مايو 2024
  • تاريخ القبول 14 مايو 2024