تطبيق و تحليل طرحواره‌هاي ظرفي با نگاهی به استعاره‌های مفهومی آن‌ها در ضرب‌المثل‌ها و مثل‌نماها عربي و فارسي بر اساس رويکردزبان‌شناسي شناختي

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 سنندج - انتهای شهرک زاگرس - مجتمع امانیه - بلوک 1 - واحد 9.
2 همدان، بلوار شهید احمدی روشن، دانشگاه بوعلی سینا، دانشکده ادبیات، گروه عربی. کد پستی ۳۸۶۹۵-۶۵۱۷۸
10.22034/iaall.2024.462717.2918
چکیده
چکيده

به اعتقاد زبانشناسان شناختي، زبان، افکار و الگوهاي مفهوميِ انسان را رمزگذاري و عمليات بنيادي ذهن را منعکس مي‌کند. معني‌شناسي شناختي، به بررسي رابطه ميان تجارب جسماني و نظام‌هاي مفهوميِ زبان مي‌پردازد که از روش‌هاي جديد مطالعه امثال است. ضرب‌المثل‌ها، انديشه‌ها، تجارب و فرهنگ ملّت‌ها را مجسّم می‌سازند. بنابراين، مقايسه و بررسي عوامل شکل‌گيري طرحواره‌هاي ظرفيِ امثال عربي و فارسي، براساس نظرية معني‌شناسي شناختي، اهمّيّت و ضرورت تحقيق را آشکار مي‌سازد. ضرب‌المثل‌ها به خاطر اهمّيتشان در تصوير‌سازي مفاهیم و گسترش زبان، بهترين بستر براي طرحواره‌ها و استعاره‌ها هستند؛ لذا پژوهش حاضر با مبنا قرار دادن کتاب «الأمثال المقارنة بين العربيّة والفارسيّة»، که حاوي (2133) ضرب‌المثل است، به بررسي56 مَثلِ عربیِ مبتني بر طرحواره‌هاي ظرفي و تطبيق آن‌ها با امثال فارسي با روش توصيفي‌-تحليلي، پرداخته است. نتايج پژوهش نشان دهنده تجانس33.92% و تفاوت بيش از 66٪ از طرحواره‌هاي فارسي با عربي است. روابط ديني و فرهنگيِ همگون، عوامل تجانس و تفاوت‌هاي ايدئولوژيکي، جغرافيايي و فرهنگي، عوامل اختلاف مدل‌هاي مفهوم‌سازي هستند. اساس مفهوم‌سازي طرحواره‌هاي عربي بر سه استعاره «حالت‌، ظرف است، بدن، ظرف است و زمان، مکان است.»، استوار است که ناشی از زندگی ساده باديه‌نشینی اعراب است. ولي تفاوت‌ در زيرساخت‌های فرهنگی، محيطی و زندگی شهری، و تنوّع در تجربيات جسمانی موجب شده که تعداد آن‌ها در معادل‌هاي فارسي به ده مورد برسد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


منابع عربي
-  ابن منظور، محمد. (2005م). لسان العرب. تحقيق: عامر أحمد حيدر. ط1. بيروت: دار الكتب العلميّة.
-  إسماعيل صيني، محمود، و ديگران. (1996م). معجم الأمثال العربيّة. ط2. بيروت: مكتبة لبنان.
-  صالح، صبحي. (1419ق). نهج البلاغة. ط1. قم: دار الهجرة.
-  غربال، محمد شفيق و ديگران (1965م). الموسوعة العربية الْمُيَسّرة. ندارد، القاهرة: دار الشّعب.
-  فاتن محمد خليل‌، لبون (1425م). دلايل الخيرات فى كلام سيد السادات‌، ج1.ط1. بيروت: مؤسّسة التاريخ العربي.
-  فيروزآبادی، محمد بن‌يعقوب. (1998م). القاموس المحيط. ط6. بيروت: مؤسسة الرسالة.
-  قطامش، عبدالمجيد. (2003م). أمثال العربيّة دراسة تاريخيّة تحليليّة. ط1. دمشق: دار الفكر.
-  الميداني، أحمد. (2004م). مجمع الأمثال. تحقيق: نعيم حسّين زرزور. ط2. بيروت: دار الكتب العلميّة.
منابع فارسي
-  اِوانز، وي‌ويان و گرين، مِلاني. (1400ش). الف - ب زبانشناسي شناختي. مترجم: جهانشاه ميرزابيگي. ج1. چ3. تهران: آگاه.
-  پارسا، سيّداحمد (1394ش)، بررسی و تحليل علمی و ادبی امثال و حکم پارسی، چ1، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرنگی.  
-  جانسون، مارک. (1399ش). ذهن جسماني، معنا وخرد: چگونه بدن‌هاي ما منجر به فهم مي‌شود. مترجم: جهانشاه ميرزابيگي. چ1. تهران: آگاه.
-  جانسون، مارک. (1400ش). بدن در ذهن: مباني جسماني معنا تخيّل و استدلال. مترجم: جهانشاه ميرزابيگي. چ5. تهران: آگاه.
-  دهخدا، علي‌اکبر. (1361ش). امثال وحکم. چ5. تهران: اميرکبير.
-  ذوالفقاری، حسن (1392ش). فرهنگ بزرگ ضرب‌المثل‌های فارسی. چ1. تهران: نشر علم.
-  راسخ‌مهند، محمد. (1400ش). درآمدي بر زبانشناسي شناختي.. چ8. تهران: سمت.
-  رحماندوست، مصطفی (1391ش). فوت کوزه‌گری: مثل‌ها و داستان‌های آن. چ7. تهران: مدرسه
-  زرکوب، منصوره. (1393ش). الأمثال المقارنة بين العربية والفارسية. چ1. اصفهان: دانشگاه اصفهان.
-  سعدي، مصلح الدین. (1395ش الف). بوستان. مُصحِّح: محمدعلي فروغي. چ1. قم: نسيم بهشت.
-  سعدي، مصلح الدین. (1395ش ب). غزليّات. مُصحِّح: محمدعلي فروغي. چ1. قم: نسيم بهشت.
-  صفوي، کورش. (1398ش). استعاره. چ2. تهران: علمي.
-  صفوي، کورش. (1399ش). درآمدي بر معني‌شناسي. چ6. تهران: سوره مهر.
-  فتوحي، محمود. (1395ش). سبک شناسي: نظريه‌ها، رويکردها وروش‌ها. چ3. تهران: سخن.
-  فرخ‌نژاد، اسماعیل. (1390ش). بهار سخن: ریشه‌یابی تاریخی ضرب‌المثل‌های فارسی. چ1. تهران: هورمزد.
-  کِوِچش، زولتان. (1394ش).  استعاره در فرهنگ: جهاني‌ها وتنوع. مترجم: نيکتا انتظام. چ1. تهران: سياهرود.
-  کِوِچش، زولتان. (1398ش). استعاره مقدمه‌اي کاربردي. مترجم: جهانشاه ميرزابيگي. چ3. تهران: آگاه.
-  کِوِچش، زولتان. (1399ش). زبان، ذهن و فرهنگ: مقدمه‌اي مفيد و کاربردي. مترجم: جهانشاه ميرزابيگي. چ3. تهران: آگاه.
-  ليکاف، جورج و ترنر، مارک. (1399ش). فراسوي عقل سرد: راهنماي تخصصي استعارة شعري. مترجم: مونا بابايي. چ1. تهران: نويسه‌پارسي.
-  ليکاف، جورج و جانسون، مارک. (1397ش). استعاره‌هاي که با آن‌ها زندگي مي‌کنيم. مترجم: هاجر آقاابراهيمي. چ3. تهران: نشر علم.
-  مولوي، محمد. (1375ش). کلیّات شمس تبریزی. مُصحّح: بدیع الزمان فروزانفر، چ1. تهران: راد.
-  ناصري، مهدي. (1390ش). فرهنگ ضرب‌المثل‌هاي فارسي ـ عربي. چ1. قم: بوستان کتاب.
مقالات
-  اقبالی، عباس. (1395ش).«تبیین نقش ضرب‌المثل‌ها به منزلة نماد تعامل فرهنگی ایران و عرب»، مطالعات روابط فرهنگی بین الملل و ارتباطات اسلامی، سال اول، پاییز 1395ش، شمارة سوم، تهران: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، صص: 101-113.
Sources and References
-  Al-Meidani, Ahmad. (2004). Majma’ Al-amthal. 1stedite. Beirut–Lebanon: Dar AL-kotob Al-ilmiyah. [In Arabic].
-  Dehkhoda, Aliakbar. (2982). The Proverbs and wisdoms. 5thedite. Tehran: Amirkabir. [In Persian].
-  Farrokhnejad, Ismail. (2011). Bahar Sokhan: historical roots of Persian proverbs. 1thedite. Tehran: Hormozd. [In Persian].
-  Fatin Mohammadkalil, (2004). Daleil Al-keirat fi Klame sayyd Al-ssadat. 1thedite. Beirut: Moasesat Al-tarik Al-arabi. [In Arabic].
-  Firouzabadi, Mohammad. (1998). 6thedite. Al-gamoos Al-moheit. Beirut: Al-resalah Publishers. [In Arabic].
-  Fotuhi, Mahmood. (2017). Stylistics, Theories, Approaches and methods. 3thedite. Tehran: Sokhan. [In Persian].
-  Gerbāl, Mohammadshafig and Others. (1965). Al-Musua'a al-arabiyyah Al-muyasrah. No edite. Cairo: Dar Al-shab. [In Arabic].
-  Ibn Manzur, M. (2005). Lisan Al-arab. 1thedite. Beirut: Dar AL-kotob Al-ilmiyah. [In Arabic].
-  Jonson Mark. (2017). Body in Mind.Translated by Jahanshah Mirzabeigi. (2021). 3thedite. Tehran: Agah. [In Persian].
-  Jonson Mark. (2017). Embodied Mind, Meaning, and Reason.Translated by Jahanshah Mirzabeigi. (2020). 1thedite. Tehran: Agah. [In Persian].
-  Kovecses Zoltan. (2006). Language, Mind and Culture.Translated by Jahanshah Mirzabeigi. (2020). 3thedite. Tehran: Agah. [In Persian].
-  Kovecses Zoltan. (2010). Metaphor A Practical Introduction.Translated by Jahanshah Mirzabeigi. (2019). 3thedite. Tehran: Agah. [In Persian].
-  Kovecses Zoltan. (2010). Metaphor in Culture.Translated by Nikta entezam. (2015). 1thedite. Tehran: Agah. [In Persian].
-  Lakoff, George and Jonson Mark. (1980). Metaphor we live by. Translated by Hagar Aaghaaebrahimi. (2018). 1thedite. Tehran: Elmi Publications. [In Persian].
-  Lakoff, George and Mark Turner. (1989). More than Cool Reason. Translated by Mona Babaei. (2020). 1thedite. Tehran: Neveeseh Paarsi. [In Persian].
-  Mawlānā, Mohammad. (2096). Dīvān-e Šams-e Tabrīzī. 1thedite. Tehran: Rad. [In Persian].
-  Naseri, Mehdi. (2011). The Dictionary of Proverbs in Arabic and Persian. 2thedite. Qom: Bustaneketab. [In Persian].
-  Parsa, Ahmad (2015). Persian proverbs and Maxims analysis and literary Description, 1stedite. Tehran: Research Institute of Humanities and cultural studies. [In Persian].
-  Qatamesh, Abdul AL-majeed. (2003). Arabic Proverbs - An Analytical Historical Study. 1thedite. Damascus: Dar Al-fikr. [In Arabic].
-  Rasekh-mohand, M. (2024). An Introduction to Cognitive Linguistics Theories and concepts. 8thedite. Tehran: Samt. [In Persian].
-  Saadi, Mosleh. (2016). Boostan Saadi. 1thedite. Qom: nasime-behesht. [In Persian].
-  Saadi, Mosleh. (2016). Gazaliat Saadi. 1thedite. Qom: nasime-behesht. [In Persian].
-  Safavid, Koresh. (2020). An Introduction to Cognitive Linguistics. 6thedite. Tehran: sooremehr. [In Persian].
-  Safavid, Koresh. (2022). Metaphor. 3thedite. Tehran: Elmi. [In Persian].
-  Sieny, M.E, Abdul-aziz, N.M and Suleiman, M.A (1996). A Dictionary of Arabic Proverbs. 2thedite Beirut: Maktabat-Lebanon. [In Arabic].
-  Sobhi, Saleh (1998). Nahj Al-balagha. 1thedite. Qom: Dar Al-hijrah. [In Arabic].
-  Vyvyan. Evans & Melani Green. (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction.Translated by Jahanshah Mirzabeigi. (2021) 3thedite. Tehran: Agah. [In Persian].
-  Zarkoob, Mansure. (2014). The comparative Proverbs in Arabic and Persian. 1thedite. Esfahan: University of Esfahan. [In Arabic and Persian].
-  Zulfaqari, Hasan (2012). The great Dictionary of Persian proverbs. 1stedite. Tehran: Elm pub. [In Persian].

  • تاریخ دریافت 26 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 08 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 16 آبان 1403