بررسی سبک‌شناسانه طنز سیاه در بازنمایی کودکان جنگ‌زده در دفترالحرب

ادبیات جنگ همواره به بازنمایی خشونت، فقدان و بحران‌های انسانی می‌پردازد، اما حضور نگاه کودکان جنگ‌زده، بعدی تازه از طنز تراژیک و نقد اجتماعی به متن می‌افزاید. این مقاله به بررسی طنز سیاه در روایت کودکان در مجموعه دفتر الحرب نوشته ممدوح حماده نویسنده، محقق و طنزپرداز سوری و گمنام در ایران می‌پردازد. همچنین این مقاله تجربه‌های تلخ جنگ را با زبانی تراژیک و در عین حال طنزآلود بازنمایی می‌کند. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر سبک‌شناسی است و چندین مؤلفه اصلی طنز سیاه - تضاد، بزرگ‌نمایی، مسخ و وارونگی، نمادپردازی و فضاسازی گوتیک - به‌عنوان چارچوب تحلیل به کار گرفته شده‌اند. داده‌ها از دو داستان منتخب «پنیر هلندی» و «شظایا» استخراج و با تمرکز بر روایت کودکانه تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد طنز سیاه علاوه بر برجسته کردن تضاد میان معصومیت کودک و خشونت جنگ، ابزاری قوی برای نقد اجتماعی و بازنمایی شکاف میان روایت رسمی و تجربه زیسته مردم است. همچنین تبدیل رویدادها و اشیاء مرگبار به موقعیت‌های طنزآمیز، مخاطب را به تأمل درباره خشونت جنگ و آسیب‌های روانی-اجتماعی کودکان و جامعه وامی‌دارد و امکان نقد غیرمستقیم ساختارهای خشونت‌آمیز اجتماعی و سیاسی را فراهم می‌کند.