از هژمونی مردانه تا روان نژندی زنان، خوانشی مبتنی بر فمنیسم روانکاوانه از رمان نارنجة اثر جوخة الحارثي

هژمونی مردانه در جوامع سنتی و مدرن بر جان و روان زنان نفوذی عمیق دارد و پیامدهای روانی گسترده‌ای بر آنان برجای می‌گذارد. مسالۀ نقد فمنیستی یکی از موضوعاتی است که سهم قابل توجهی از آثار نویسندگان و به ویژه نویسندگان عرب را به خود اختصاص داده است؛ چرا که جامعه عربی همچنان در بند سنت ها و تقالید بوده و ظلم و ستم بسیاری را به زنان روا می دارد؛ رمان «نارنجه» اثر جوخه الحارثی با بازنمایی خشونت‌های ساختاری، اقتصادی، روانی و مستقیم علیه زنان، بستری مناسب برای تحلیل این مسئله فراهم می‌کند. این رمان تصویری از رنج، سرکوب و آسیب‌های روانی زنان عمانی در بستر تقابل سنت و مدرنیته ارائه می‌دهد. مسئلۀ اصلی پژوهش، تحلیل تأثیر خشونت ساختاری، روانی و فیزیکی بر روان زنان و چگونگی بازتولید سلطه مردانه در ذهن و رفتار آنان است. هدف پژوهش، تبیین آثار روانی و اجتماعی هژمونی مردانه بر شخصیت‌های زن رمان «نارنجه» بر اساس رویکرد فمینیسم روانکاوانه است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر تحلیل محتوا و بررسی شواهد متنی رمان می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که خشونت مردسالارانه در اشکال روانی، جنسی، اقتصادی و فیزیکی، زنان رمان را دچار روان‌نژندی، احساس بی‌ارزشی و اختلالات روانی ساخته است؛ مصادیقی چون شوک روانی، اختلال اضطراب پس از سانحه، آگورافوبیا، ابتلا به اختلال شخصیت اسکیزوئید و... از آن‌جمله می‌باشد. شخصیت‌هایی چون سمیه، ثریا و کحل نماد تأثیرات مستقیم این خشونت‌ها هستند. همچنین، درونی‌سازی ارزش‌های مردسالارانه سبب بازتولید سلطه و شکل‌گیری رقابت و تقابل میان زنان شده است. رمان «نارنجه» افزون بر بازتاب واقعیت اجتماعی عمان، بستری برای شناخت پیامدهای روانی تبعیض جنسیتی و نقد ساختار مردسالار فراهم می‌آورد.