گفتار مؤدبانه در فیلم‌ زیرنویس‌شده از فارسی به عربی بر پایه نظریة ادب براون و لِوینسون (موردپژوهی: هما)

یکی از پیچیده‌ترین جنبه‌های ترجمۀ فیلم، برخورد با تفاوت‌های فرهنگی و در پی‌آن، معانی چندلایه و گاه متعارض واژگان و عبارت‌های مؤدبانه است. ترجمۀ فیلم با توجه به درون‌مایۀ هر صحنه تغییر می‌کند و در این میان، ترجمۀ گفتار مؤدبانه — مانند بازآفرینی جمله‌های تعارفی، احترامی و به‌گونة کلی ساختارهای زبانیِ نرم و مؤدبانه — جایگاه ویژه‌ای دارد. پژوهش حاضر با تکیه بر نظریۀ ادب براون و لِوینسون می‌کوشد زوایای پنهان ترجمۀ گفتارهای مؤدبانه را در زیرنویس فارسی به عربی فیلم «هما» (1386) بررسی نماید. گزینش این فیلم، وامدار فضای تعاملی غنی، کشمکش‌های روانی و تنش‌های زبانی آن است که بستری واقع‌نما از گفت‌وگوهای روزمره را فراهم می‌آورد. این پژوهش به روش توصیفی–تحلیلی و در دو گامِ به‌هم‌پیوسته انجام شده است: گام نخست، استخراج و طبقه‌بندی دیالوگ‌های مؤدبانه بر پایۀ الگوی براون و لوینسون و گام دوم، تحلیل راهبردهای ادب (مثبت و منفی) و ارزیابی میزان دقت مترجم در انتقال این ویژگی‌ها. یافته‌ها نشان می‌دهد که مترجم تلاش کرده است با بهره‌گیری از ابزارهای غیرمستقیم، ساختار زبانی دیالوگ‌ها را هرچه بیشتر ادب‌مند سازد. همچنین، گوینده در بخش‌های گوناگون فیلم می‌کوشد به‌شکل ضمنی و کنایی، مقصود خود را به مخاطب برساند و او را با درون‌مایۀ سخنش آشنا کند، ولی در بخش‌هایی از زیرنویس، گوینده از بیان درخواست خود بازمی‌ماند و از هیچ کنش تهدیدکنندۀ وجهه‌ای استفاده نمی‌کند.