دیگری انگلیسی در آیینة منِ متفاوتِ شرقی «بررسی موردی: کتاب الجسد حقیبة سفر اثر غادة السمان»

نوع مقاله : علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس
2 استاد گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس
3 کارشناس ارشد زبان و ادبیات عربی دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
غاده السمان رمان‌نویس، شاعر و جهانگرد سوری تاکنون پنج سفرنامه نوشته‌است. کتاب اول او «الجسد حقیبة سفر» نام دارد و در آن به بررسی دیگری اروپایی پرداخته و بیشترین سهم را به دیگری انگلیسی اختصاص داده‌است. روش ما در این مقاله توصیفی ـ تحلیلی است و به‌ طور ویژه به بررسی دیگریِ انگلیسی و فرهنگ وی از منظر تصویرشناسی خواهیم پرداخت تا بدین‌وسیله به درک اوصاف و ویژگی‌های من و دیگری، توهمات، انحراف‌های فکری و ذهنی هر یک در قبال دیگری نائل آییم و از خطرات بی‌شماری که ما و نسل نوپای ما را تهدید می‌کند، پرهیز نماییم. از اشارات پراکندة سمان برمی‌آید که دیگری انگلیسی ـ با وجود پیشرفت‌های مادی، و آزادی، صداقت، احترام و فرهنگی که از آن برخوردار است، امروزه با واقعیت‌هایی اسفبار مواجه است. این واقعیت در مسائل و پدیده‌های مهمی نمود دارد که مهم‌ترین آن‌ها فروپاشی ارزش‌های عصر کهن (عشق، دین، اخلاق) و نبود جایگزینی مناسب برای آن‌هاست. سمان می‌کوشد تا به عینیت‌گرایی پایبند باشد و تصویری جدا از سیطرة مفاهیم منفی تاریخی و نفرت خودجوش عرب‌ها از ملت امپراتوری استعمارگر ارائه دهد؛ ازاین‌رو به تمجید از آزادی، صداقت، احترام و سیطرة هنر و فرهنگ در انگلستان می‌پردازد، اما حجم تحولات و مشکلاتی که هر جامعه با آن روبه‌روست، حجم زیاد و متنوعی است و اثر فنی و ادبی نمی‌تواند بدان احاطه داشته و یا با عینیت‌گرایی و واقع‌بینی کامل بدان بپردازد؛ به همین دلیل، ارتباط اثر ابداعی با واقعیت‌ها یا جامعه، ارتباطی غیرمستقیم و به دور از تطابق و تناسب است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

المصادر
أ) الکتب العربیة
ابن منظور، جمال الدین ابن مکرم (لاتا)، لسان العرب، بیروت: دار صادر.
الأسد، ناصرالدین (1997)، نحن والآخر؛ صراع وحوار، الطبعة الأولی، بیروت: المؤسسة العربیة لدراسات والنشر.
أفایة، محمد نورالدین (1991)، الغرب فی المتخیل العربی، الشارقة: منشورات دائرة الثقافة و الإعلام.
باجو، دانییل هنری (1997)، الأدب العام والمقارن، ترجمة غسان السید، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
برونییل، بییر وآخرون (1999)، الوجیز فی الأدب المقارن، ترجمة غسان السید، دمشق: مطبعة زید بن ثابت.
بیشوا، کلودوأندره م. روسو (2001)، الأدب المقارن، ترجمة أحمد عبدالعزیز، الطبعة الثالثة، القاهرة: مکتبة الأنجلو المصریة.
تودوروف، تزفیتان (2009)، الحیاة المشترکة، ترجمة: منذر عیاشی، ط 1، أبوظبی، المرکز الثقافی العربی.
حمود، ماجدة (2000)، مقاربات تطبیقیة فی الأدب المقارن، دمشق: اتحاد الکتاب العرب.
حنفی، حسن (2012)، الهویة، ط1، القاهرة: المجلس الأعلی للثقافة.
الخطیب، حسام (1991)، سبل المؤثرات الأجنبیة وأشکالها فی القصة السوریة، الطبعة الخامسة، دمشق: مطابع الإدارة السیاسیة.
السمان، غادة (1996)، الجسد حقیبة سفر، الطبعة الخامسة، بیروت: منشورات غادة السمان.
شحاته، عبدالمنعم (2001)، الأنا و الآخر، سیکولوجیة العلاقات المتبادلة، دار إیتراک للطباعة.
شکری، غالی (1990)، غادة السمان بلا أجنحة، الطبعة الثالثة، بیروت: دار الطلیعة للطباعة والنشر.
عبدالعزیز، أحمد (2002)، نحو نظریة جدیدة للأدب المقارن، القاهرة: مکتبة الأنجلو المصریة.
فهیم، حسین محمد (1989)، أدب الرحلات، الکویت: المجلس الوطنی للثقافة والفنون.
ندا، طه (لا تا)، الأدب المقارن، بیروت، دار النهضة العربیة.
الهروط، بلال سالم (2008)، صورة الآخر فی أدب الرحلات الأندلسیة، أطروحة للدکتوراه، أردن: جامعة مؤتة.
ب) المقالات العربیة
الحاج صالح، رشید (2014)، «العلم وأزمة المجتمع الغربی المعاصر هابرماس نموذجا»، مجلة جامعة دمشق، المجلد 30، العدد 3و4، صص 463-496.
شنوف، سمیة (2005)، «تمظهر الآخر فی روایات غادة السمان»، إنسانیات، العدد 28، صص 73-78.
عبود، عبدة (2002)، «صورة الآخر الغربی فی أدب غادة السمان»، الموقف الأدبی، العدد 375، صص 64-79.
ج) الکتب الفارسیة
شفیعی کدکنی، محمدرضا (1387ش)، ادوار شعر فارسی، الطبعة الخامسة، طهران: سخن.
د) الرسائل والمقالات الفارسیة
نامور مطلق، بهمن (1388ش)، «درآمدی بر تصویرشناسی: معرفی یک روش نقد ادبی و هنری در ادبیات تطبیقی»، فصلیة مطالعات ادبیات تطبیقی، السنة الثالثة، العدد 12، صص 119-138.
هدایتی، نازنین (1395ش)، تجلیات الآخر الأجنبی فی أدب الرحلات لغادة السمان، رسالة أعدت لنیل درجة الماجستیر فی اللغة العربیة وآدابها، جامعة تربیت مدرس، طهران.

  • تاریخ دریافت 29 بهمن 1395
  • تاریخ بازنگری 06 شهریور 1396
  • تاریخ پذیرش 12 شهریور 1396