ابو الاسود دؤلي رائد النهضة الفکرية و العلمية و مجدد شعري في الاسلام

المؤلفون
محمد اعتمادي
سيدرضا نجفي نجفي
عبدالغني ايرواني زاده
المستخلص

أبوالاسود الدؤلي، او ظالم بن عمرو، من أبرز شخصيات عصر صدر الاسلام، و الرموز البارزة الذي کان له الدور الاکثر فاعلية في ترسيخ الفکر الاسلامي في مختلف ابعاده و جوانبه، فهو مخضرم تابعي تألق نجمه في مختلف ميادين العلم و الأدب، لاسيما في عصر خلافة أميرالمؤمنين علي بن أبي طالب (ع)، أبوالأسود فضلاً عن کونه من رجال السياسة، و الفقاهة، و الرواية، و القضاء و الحرب، فهو من الشعراء المجيدين،  الذي امتاز و أبدع  في کثير من الاغراض الشعرية، و بالخصوص الشعر الملتزم، فهو في الواقع باني و مؤسس الکثير من العلوم الاسلامية، و مجدد في الشعر الملتزم بخط آل البيت (ع)، کذلک صاحب مدرسة نحوية ابتکرها بارشاد و اشراف من الامام علي بن أبي طالب (ع)، و لا يخفي علي احد ماقام به من انجازه الخالد بوضع النقاط علي حروف القرآن الکريم ليسهل قراءتة و يبعد عنه اللحن و الالتباس، الا ان هذا العالم و الأديب رغم ما قيل عنه  لم يحظ بالبحث و النقد بالشکل الذي يستحقه. و لظروف خاصة وعوامل عديدة تغافل عنه التاريخ، و لف حياته بغموض و ابهام و أثيرت حول ريادته  التأسيسية  للعلوم الاسلامية و القرآنية شبهات تهدف الحط من موقعه العلمي و الادبي و لاسيما من قبل عدد من المعاصرين.

الكلمات الرئيسية

عنوان المقالة Persian

نهضت فکری، علمی ابو اسود و پایه گذاری شعر نو در اسلام

المؤلفون Persian

محمد اعتمادی
سیدرضا نجفی
عبدالغنی ایروانی زاده
المستخلص Persian

ابوالاسود دؤلی شخصیت برجسته­ی صدر اسلام، از پیشتازان نوآوری می­باشد که نقش بسزایی در پیشبرد اندیشه اسلامی در زمینه­های علمی و فرهنگی دارد. وی در واقع مؤسس بسیاری از علوم قرآنی، و علوم زبان عربی است او صاحب مکتب نحوی و زبانی است، که با راهنمایی­های حضرت علی (ع) ایجاد کرد، و اولین کسی بود که قواعد نحو عر بی را وضع نمود. سپس توسط شاگردانش بسط و گسترش یافت تا به خلیل و سیبوی رسید.  و از ابتکارات دیگر او در زمینه زبان عربی و صیانت قرآن مجید از هر گونه لهجه و لحن، اقدام افتخارآمیز و مبتکرانه او در نقطه گذاری و اعراب حروف مبارک قرآن مجید است. که آثار بسیار عظیمی در تفسیر و درک معنای قرآن مجید داشته است، اما با کمال تأسف این پرچم دار علم و دانش مانند دیگران مورد توجه باحثان و محققان بطور شایسته قرار نگرفته است. و شبهاتی در دوران معاصر توسط بعضی از خاورشناسان یا محققان عرب نسبت به پیشتازی او در ابتکار قواعد و نحو عربی مطرح شده است. ایشان علاوه بر تسلط بر این علوم، شاعری زبردست که در اغلب فنون شعری شعر سروده است، و در حقیقت او مبتکر شعر ولایی و متعهد اهل بیت (ع) است. در این مقال سعی شده است صفحه روشنی از تلاش­های ابوالاسود و پرچم داری او در زمینه علمی و ادبی تاحد ممکن پرداخته شود.

الكلمات الرئيسية Persian

ابوالاسود دؤلی
شعر
نحو
تعهد
فرهنگ
-         آل یاسین ، محمد حسن،(1974 م)، دیوان أبی الأسود، دارالکتاب، بیروت.
-         الامدی، الحسن بن بشر،(1961 م)، المؤتلف و المختلف، تحقیق عبدالستار فراج، مصر، داراحیاء الکتب العربیة.
-         ابن الانباری، عبدالرحمن محمد، (1387هـ - 1967م)، نزهة الالباء فی طبقات الادباء، تحقیق عبدالسلام هارون، مصر، دارالکتاب العربی.
-         ابن قتیبة ، (1426 هـ، 2005 م)، الشعر و الشعراء ،دارالکتب العلمیة ، بیروت.
-         ابن قتیبة،(1407 هـ)، المعارف، بیروت، دار الکتب العلمیة.
-         ابن الاثیر ، علی بن محمد،(1402 هـ-1982م) الکامل فی التاریخ،ج3، بیروت ، دارصادر.
-         ابن الاثیر، علی بن محمد، (1290 هـ)،الکامل، مصر ، المطبعة الکبری.
-         ابن خلکان، احمدبن محمد ، (1948م)، وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان ، القاهره .
-         ابن سلام، محمدبن سلام الجمحی،(لا.ت) طبقات فحول الشعراء، تحقیق محمود شاکر، القاهرةف مطبعة المدنی.
-         ابن منظور، محمد بن مکرم ،(1955 م) لسان العرب، بیروت.
-         ابن الندیم ، محمد بن اسحاق،(1398هـ - 1978م) الفهرست، بیروت ، دار المعارف.
-         الأصفهانی – أبوالفرج،(1959 م ،1371 هـ) الأغانی، دار الکتب المصریه.
-         امین، احمد، (لا. ت)ضحی الاسلام، ط10،ج2، بیروت، دار الکتاب العربی.
-         بروکلمان – کارل ،(لا.ت)، تاریخ الادب العربی – ترجمه عبدالحلیم النجار، قم دارالکتاب الاسلامی، ط2.
-         البستانی، فؤاد،(لا.ت)،  دائرة المعارف البستانی ، ج4، بیروت، دارالمعرفة.
-         الحموی، یاقوت ،(1936 م)، معجم الادباء ،مصر ، القاهره.
-         الجاحظ،(1410 هـ ، 1990 م.)، البیان و التبیین ، تحقیق عبدالسلام هارون ، بیروت ، دار الجیل.
-         الخوانساری – محمد باقر، (1307 هـ)، روضات الجنات ، طهران، انتشارات اسلامیة.
-         الدجیلی ، عبدالکریم ، (1373 هـ ، 1954 م.)، دیوان أبی الاسود الدؤلی ، شرکه النشر و الطباعة ، بغداد.
-         السیوطی، جلال الدین، (1326 هـ)، بغیة الوعاة  فی طبقات اللغویین و النحاة، مصر.
-         السیرافی، الحسن بن­عبدالله،(1936م)، اخبار النحویین البصریین، بیروت المطبعة الکاثولیکیة.
-         الصدر، سید حسن، (1370 هـ)، تأسیس الشیعة لعلوم الاسلام، بغداد، شرکه النشر و الطباعة.
-         ضیف، شوقی،(1968م)، المدارس النحویة، ط2، مصر، دارالمعارف.
-         العسقلانی ، ابن حجر، (1358 هـ ، 1939 م)، الأصابة فی تمییز الصحابة، القاهره، مطبعة مصطفی محمد
-         العسقلانی، ابن حجر، (1314هـ-1993م.)، تهذیب التهذیب ،ط2، بیروت، داراحیاء التراث العربی،
-         عزام ، محمد،(1989 م)، قضیة الالتزام فی الشعر العربی ، دمشق، دار طلاس.
-         الفندی، محمد ثابت و جماعته ،(1969 م)، دائرة المعارف الاسلامیة، طهران، نشر جهان.
-         الطنطاوی، محمد، (1423هـ،2002 م)، نشأة النحو و تاریخ أشهر النحاة، ط1،تحقیق عبدالرحمن اسماعیل، المکة المکرمة، مکتبة احیاء التراث الاسلامی.
-         القاضی ، نعمان ، (2005 م ، 1426 هـ)، الفرق الاسلامیة فی الشعر الاموی، القاهرة ، مکتبة الثقافه الدینیة،
-         القفطی، جمال الدین،(2004 م ، 1424 هـ ، ط1)، انباه الرواة علی انباه النحاة، بیروت، المکتبة العصریة
-         اللغوی ، ابوالطیب،(1955 م)، عبدالواحد بن علی، مراتب النحویین، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، القاهره مطبعة النهضة.
-         المامقانی، عبدالله، (1352هـ)تنقیح المقال، النجف الاشرف ، المطبعة المرتضویة.
-         المبرد، محمدبن یزید،(1424هـ 2003 م)، الکامل فی اللغة الأدب،ط1، بیروت، داراحیاءالتراث العربی.
-         ملحس، ثریا،(1326هـ)، حزب الشیعه، مصر ، الشرکة العالمیة للکتاب.
-         المنصور، محمد،(1418 هـ)، أبوالأسود الدؤلی فی المیزان، قم، مکتب الاعلام الاسلامی.
-         نورالدین، عصام،(1995م) تاریخ النحو المدخل و النشأة والتأسیس، ط1، بیروت، دارالفکر اللبنانی.
-         هاشم، محمد، (1995 م ، 1416 هـ)، أبوالاسود الدؤلی ، قم ، المجمع العلمی لاهل البیت.
-         آذرتاش، آذرنوش، (1372 هـ.ش)، مقال فی دائرة المعارف بزرگ اسلامی (باللغة الفارسیة)،ج5، طهران.

  • تاريخ الاستلام 21 مارس 2013