مفاهیم آیه در دورة پیش از اسلام: تبار شناسی و معناشناسی

نویسندگان
چکیده

واژه کهن «آیه» وابسته به سرمایه اصیل عربی است و این واقعیت از استعمال گسترده واژه در شعر جاهلی آشکار می­شود. با این حال وقتی این واژه به قرآن وارد شد در پیوند با واژه­های قرآنی دیگر، مفهومی دینی به خود گرفت که برای مخاطبان قرآن در عصر نزول، یعنی مشرکان و اهل کتاب شبه جزیره، ناشناخته نبود و آنان مستقیما و یا به واسطه اهل کتاب، با این مفهوم که قبلا در کتاب مقدس با همزاد عبری آیه- אות ('ot)- به کار رفته بود آشنا بودند. مفهوم دینی آیه در کتاب مقدس عبری عبارت است از فعلی الهی که محتوای وحی- اعم از تعلیمات و معرفت­های دینی و پیش­گویی آینده- را تأیید و تأکید می­کند. این مفهوم لااقل بخشی از تصور قرآنی آیه را تشکیل می­دهد؛ از این رو در معناشناسی آیه در قرآن باید مورد توجه قرار بگیرد.


 

کلیدواژه‌ها


- قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند.
- کتاب مقدس؛ انجمن کتاب مقدس، [بی­تا]، [بی­جا].
- آذرنوش، آذرتاش؛ «آیه»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، ج1.
- ----------- ؛ راههای نفوذ فارسی در فرهنگ و زبان عرب جاهلی؛ تهران: توس، 1374.
- ابن اثیر، مجد الدین مبارک بن محمد؛ النهایة،؛ تحقیق طاهر احمد الزاوى و محمود محمد الطناحی‏، ج3 و 5، قم: مؤسسه اسماعیلیان، 1367.
- ابن انباری، ابوبکر محمد بن قاسم؛ الزاهر فی معانی کلمات الناس؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1424ق.
- ابن درید، محمد بن حسن؛ جمهرة اللغة، ج1، بیروت: دار صادر (بی­تا).
- ابن­ عساکر، علی بن حسن؛ تاریخ مدینة دمشق؛ تحقیق علی شیری، بیروت: دار الفکر، 1415 ق.
- ابن فارس، احمد ؛ معجم مقاییس اللغة؛ بیروت: دار الجیل، 1411 ق/ 1991 م.
- ابن قتیبه، عبد الله بن مسلم؛ تفسیر غریب القرآن؛ بیروت: دار مکتبة الهلال، 1411 ق/1991 م.
- ----------------- ؛ الشعر و الشعراء؛ تحقیق احمد محمد شاکر، قاهره: دار الحدیث، 1423 ق‏.
- ابن منظور، محمد بن مکرّم؛  لسان العرب، بیروت: دار احیاء التراث العربی، مؤسسة التاریخ العربی، 1991 م.
- ابن میمون قرطبی اندلسی، موسی؛ دلالة الحائرین، تحقیق و برگردان به خط عربی حسین آتای، (بی­جا) مکتبة الثقافة الدینیة، (بی­تا).
- ابن هشام، عبد الملک؛ السیرة النبویة، ج1، تحقیق مصطفى السقا، ابراهیم الأبیارى و عبد الحفیظ شلبى، بیروت: دار المعرفة، (بى تا).
- ابوعمرو شیبانی، اسحاق بن مرار؛ کتاب الجیم، ج1، تحقیق ابراهیم الابیاری، قاهره: الهیئة العامة لشؤون المطابع الأمیریة، 1394/ 1974.
- ابو الفرج اصفهانی، علی بن حسین؛ الأغانی؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1414-1415 ق.
- ابو هلال عسکری، حسن بن عبد اللّه‏؛ الأوائل؛ تحقیق محمد السید الوکیل‏، طنطا: دار البشیر، 1408 ق‏.
- ----------------------؛ الصناعتین؛ تحقیق على محمد البجاوى و محمد أبو الفضل ابراهیم،‏ بیروت‏: مکتبة عنصریة‏، 1419 ق.‏
- توشیهیکو؛ خدا و انسان در قرآن، ترجمه احمد آرام، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم، 1374 ش.
- بغدادی، عبد القادر؛ خزانة الأدب، ج3؛ بیروت:دار صادر، 1409ق. / 1989 م.
- بلاشر، رژی؛ در آستانه قرآن؛ ترجمه محمود رامیار، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سوم، 1370.
- جاحظ، عمرو بن بحر؛ البرصان و العرجان، تحقیق و شرح عبد السلام محمد هارون، بیروت: دار الجیل،1410 ق.
- -------------- ؛ البیان و التبیین، ج‏3، بیروت: دار و مکتبة هلال‏، 1423 ق.‏
- ---------------؛ الحیوان؛ ج4، بیروت: دار الکتب العلمیة، 1424 ق.
- جفری، آرتور؛ واژه­های دخیل در قرآن مجید؛ ترجمه فریدون بدره­ای، تهران: توس، 1385.
- الجمل، احمد محمد علی؛ «القرآن ولغة السریان»؛ مجلة کلیة اللغات والترجمة بجامعة الأزهر، عدد 42، سنة 2007م.
- حییم، سلیمان؛ فرهنگ عبری- فارسی؛ چاپ دوم، انجمن کلیمیان تهران، 1360.
- روحانی، محمدحسین؛ «نقد کتاب واژه­های دخیل در قرآن»؛ آینة پژوهش، شماره پنجم، سال چهارم، بهمن- اسفند 1372.
- زرکلی، خیر الدین؛ الاعلام ‏، ج3، بیروت: دار العلم للملایین، ط الثامنة، 1989.
- زمخشری، محمود بن عمر؛ ربیع الأبرار و نصوص الأخیار؛‏ بیروت: مؤسسة الأعلمی، 1412 ق.
- فراهیدی، خلیل بن احمد؛ ترتیب کتاب العین؛ تحقیق مهدی المخزومی و ابراهیم السامرائی، تصحیح أسعد الطیب، قم: انتشارات اسوه، 1414.
- قیروانی، ابراهیم بن علی؛ زهر الآداب و ثمر الألباب، تحقیق و شرح زکی مبارک، ‏ج1، بیروت: دار الجیل، (بی­تا).
- مشکور، محمد جواد؛ فرهنگ تطبیقی عربی با زبانهای سامی و ایرانی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1357 ش.
- نولدکه، تیودور؛ تاریخ القرآن؛ ترجمه جورج تامر، کلن- بغداد: منشورات الجمل، 2008.
- یاقوت؛ معجم البلدان، ج4، بیروت: دار صادر، 1995.
 
-        Abrahamov, Binyamin; "Signs", Encyclopedia of The Quran, Leiden: Brill Publishers, 2001-2006, vol. v.
-        Bick, Ezra (Rav); "The purpose of signs and miracles according to the Ramban", (available in:) The Israel Koschitzky Virtual Beit Midrash; (homepage); <http://www.vbm-torah.org/pesach/pes67eb.htm>; (2009/04/28).
-        Costaz, Louis S. J.; Syriac-English-French-Arabic Dictionary; Beyrouth: Imprimerie Catholique.
-        E. Li, "Signs and Symbols", Encyclopaedia Judaica, Jerusalem: Keter Publishing House, 1971-72, xiv, 1523-5.
-        Fox, Bernard (Rabbi); "Torah perspectives on miracles";(available in:) Mesora; (homepage); <http://www.mesora.org/RabbiFox/miracles-fox.html>; (2009/04/28).
-        Friebel, Kelvin G.; Jeremiah's and Ezekiel's Sign-Acts: Rhetorical Nonverbal Communication; Sheffield Academic Press, 1999.
-        J.L., and L.I.R.; "Miracle"; Encyclopaedia Judaica, Jerusalem: Keter Publishing House, 1971-72,  xii, 73- 81.
-        Jeffery, Arthur; "Āya", Encyclopaedia of Islam, The Second Edition (EI2), Leiden: Brill, 1954-2005, i, 773.
-        Jennings, William; Lexicon to the Syriac New Testament (Peshitta), Oxford: The Clarendon Press,  1926.
-        Mingana, Alphonse; "Syriac Influence On The Style Of The Kur'an"; Bulletin of The John Rylands Library, London: Manchester University Press, Longsmans, Green, & Co., vol. 11, No. 1, 1927, p. 77-98.
-        Pyne Smith, R. A Compendious Syriac Dictionary,vol. i, Oxford: The Clarendon Press, 1903.  
-        Steinmueller, John E. ; "Miracle", Catholic Biblical Encyclopedia, New York, J. F. Wagner, 1956.
-        Strong, James; Hebrew Dictionary of the King James Bible, (homepage); <www.htmlbible.com/sacrednamebiblecom/kjvstrongs> (2010/04/06).

  • تاریخ دریافت 20 اردیبهشت 1391